Negerboek

Door een geschiedkundig boek raakte de Canadese schrijver Lawrence Hill gefascineerd door de slavernij. Hij schreef een boek - een megaseller.

Diallo is de achternaam van het kamermeisje in de zaak Strauss-Kahn. Diallo is ook de achternaam van de hoofdpersoon uit Het negerboek van Lawrence Hill. Aminata Diallo, een 18de eeuwse slavin. Ook zij komt uit West-Afrika, en ook zij valt op Amerikaans grondgebied ten prooi aan een blanke man die vele maatschappelijke rangen boven haar staat. Aminata Diallo wordt verkracht door de plantage-eigenaar. Haar schepper, de Canadese schrijver Lawrence Hill (1957), is erg voorzichtig met de vergelijking. 'Diallo is een veel voorkomende naam in West-Afrika,' zegt hij. 'Maar wie kan ontkennen dat het een oud patroon is, dat machtige mannen een meisje 'nemen' van wie ze denken dat ze geen macht heeft?'

Lawrence Hill, een vriendelijke man die zijn gezelschap de volle aandacht geeft, is op toernee met zijn boek in Nederland. Hill heeft al een rondje over the dikes gefietst als op hij op de vroege ochtend vragen over alle facetten over Aminata en de slavernij moet beantwoorden. De hoofdpersoon van zijn boek modelleerde hij naar een vroedvrouw die hij in Afrika leerde kennen.

Lawrence Hill: 'Toen ik jong was heb ik als vrijwilliger in West-Afrika gewerkt, in Mali, Kameroen en Niger. In Mali logeerde ik vaak in geïsoleerde, polygame moslimdorpen. In zo'n dorpje ontmoette ik haar, Aminata. Ze had een gebouwtje met maar één kamer tot haar beschikking, waar een soort stenen bed in was gebouwd. Ze haalde baby's in heel basale omstandigheden. Geen elektriciteit, geen wegen, geen dokter. Haar waardigheid en onafhankelijkheid raakten me zo, dat ik haar naam en gezicht nooit ben vergeten. Een mooi, helder, toegankelijk gezicht. Je keek in haar ogen en je zag een verhaal. Ik heb mijn eerste dochter ook Aminata genoemd.'

Aminata in Het negerboek heeft, to put it mildly, een zwaar leven. Wat vond u het moeilijkst om te beschrijven?

'Dat ze op haar 11de haar ouders en haar hele wereld verliest. Dat ze naakt en geketend naar het slavenschip moet strompelen, een meisje dat onderweg voor de eerste keer ongesteld wordt. Ik stelde me voor dat zij mijn dochter was, en hoe zij dat ooit had moeten overleven.'

Kreeg u het idee voor deze roman door Aminata?

'Nee, door een boek uit de boekenkast van mijn ouders. Een zeer academisch werk over de geschiedenis van de Black Loyalists of Canada in de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog. Daar stond in dat alle slaven die konden aantonen dat ze voor de Britten hadden gewerkt, een vermelding kregen in het Book of negroes. Geregistreerde slaven mochten mee op een schip naar Nova Scotia, waar ze zich vrij konden vestigen. Ik denk dat niet meer dan tien Canadezen en een paar hoogleraren iets van deze geschiedenis afwisten voor ik erover schreef.'

Hoe heeft u het ervaren om dat historische Book of negroes, waar 3.000 slaven in staan vermeld, voor het eerst in te zien?

'Vooral de manier waarop de slaven zijn beschreven, greep me aan. Dat gebeurde aan de hand van hun fysieke of economische waarde. Dan staat er: fellow past his labor, of lusty wench: 'lustige deerne'. 'John Cartwright, uitgeput en één oog troebel'. 'Sarah Johnson, 22, gedrongen deerne, voorheen slaaf van gedeputeerde Smith'. Al die mensen vormen een verhaal.'

Wat heeft u van de geschiedenis van de Canadese slaven

het meest verbaasd?

'Dat 1.200 Black Loyalists vanuit Canada terug naar Afrika zijn gevaren, naar Sierra Leone. Daar stichtten ze Freetown, een kolonie van vrije slaven. Niet ver van de plaatsen vanwaar velen van hen ooit naar Amerika zijn vertrokken. Er waren dus slaven die over de hele wereld migreerden. Ongelooflijk. Toen zag ik een vrouw op een schip voor me, een vrouw die terug gaat naar het land waar ze gestolen is. Hoe ziet ze eruit, heeft ze een geliefde, kinderen, hoe is ze in Nova Scotia beland? Ook tijdens het schrijven van mijn eerdere boeken heb ik altijd aan haar gedacht.'

Heeft u weerstand van het Canadese publiek moeten overwinnen?

'Wat de slavernij betreft is in Canada áltijd de eerste reactie: kennen we al, willen we niet aan worden herinnerd. Misschien uit schaamte, misschien uit een gevoel dat die geschiedenis ver achter ons ligt. Maar de ironie is dat er juist extreem weinig over bekend is, en ik heb de sterk de indruk: bij jullie ook. Hoeveel Nederlanders weten iets van de geschiedenis van Suriname en Nederland als slavenhandelarenland? Elke scholier bij ons kan je alles vertellen over Martin Luther King, maar bijna niemand weet iets van de eigen zwarte geschiedenis. In Canada wijzen we ook graag met het vingertje naar de Verenigde Staten: 'Daar was het erg, de slavernij.'

U was in het Zeeuws Archief in Middelburg. Heeft u daar zo'n onbekend hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis bestudeerd?

'Voor mij wel, en ik denk ook voor veel Nederlanders Ik zag voor het eerst van mijn leven gegevens van de Middelburgsche Commercie Compagnie, die rond 1730 meer dan honderd schepen naar Afrika zond. In totaal zijn 270 duizend slaven naar Suriname verscheept. De Compagnie had een walgelijke naam voor zijn cargo: 'kroesvee'. Ik heb ook slavenlijsten gezien: 'Vrouwelijke neger, met slijm rond haar ogen, 195 gulden'; 'Negerjongen, gezond, dun, 115 gulden'. Verbijsterend en tragisch. Ik denk dat ook de Nederlanders uiteindelijk meer willen weten over de slavernij.'

Want Het negerboek is een megaseller in Canada.

'Misschien zijn de tijden aan het veranderen. Dat hoop ik. Maar eerlijk gezegd denk ik dat Het negerboek vooral goed heeft verkocht omdat het gaat over een vrouw die vreselijk onrecht wordt aangedaan en toch haar hart en ziel bewaart. Ze is geen slachtoffer. Dat is waar het me om gaat. Als ik denk aan de Holocaust, de Rwandese genocide, de oorlog in voormalig Joegoslavië of aan de transatlantische slavenhandel: bij al die gebeurtenissen werden mensen gekwetst op de ergste manier die je maar kunt bedenken. En toch zijn er overlevers die beautiful, beautiful people worden. Dat iemand de slavernij fysiek overleeft, is sowieso ongelooflijk. Emotioneel overleven is een wonder.'

In de Verenigde Staten kreeg uw roman een andere titel. Someone knows my name in plaats van The book of negroes, zoals in Canada. Vond u dat niet betuttelend?

'Eerst wel, maar nu denk ik daar anders over. Overal in de VS toonden mensen zich geschokt door de oorspronkelijke titel. En telkens weer kwamen ze naar me toe en zeiden: 'Wat goed dat je die hebt veranderd.' Dus je kunt het, heel intellectueel, censuur noemen, maar als dat ene woord, negro, zo beledigend en kwetsend is, waarom zou je dan zeggen dat het helemaal geen pijn doet? Echt, achteraf ben ik er blij om.'

Zelf stamt u ook af van Amerikaanse slaven.

'Mijn vader was een African American die de dag na zijn huwelijk met een blanke Amerikaanse naar Canada verhuisde. Mijn betovergrootvader van vaderskant was een slaaf uit Maryland - met negen kinderen - die zichzelf in 1858 vrijkocht. Vlak daarna stierf zijn vrouw bij de geboorte van hun tiende kind, en zag mijn betovergrootvader zich gedwongen alle kinderen af te staan. Het tiende kind was mijn overgrootvader, Daniël Hill. Hij werd geadopteerd door een blanke familie en was een van de eerste zwarten met een universitaire opleiding. Ik heb veel over mijn familie geschreven, maar Het negerboek gaat niet over mijn familie of mij. Of het moet zijn dat ik mijn hele ziel en zaligheid erin heb gelegd.'

Het negerboek is een 'roman met historische fundamenten'. In 1745 wordt het 11-jarige meisje Aminata uit haar Malinese dorpje geroofd door slavenhandelaren, en na een reis op een stinkend schip in South Carolina verkocht aan de eigenaar van een indigoplantage.

Met zijn Negerboek tartte Lawrence Hill een Canadese boekverkoperswet dat zwarte schrijvers niet verkopen. 'Ik was niet beledigd', zegt Lawrence Hill. 'Ik geloof niet dat boekverkopers en uitgevers heel hard black books don't sell tegen elkaar roepen. Maar het is waar dat het altijd moeilijk is geweest om als zwarte schrijver op de bestsellerlijsten te komen. Nog niet zo lang geleden was het onmogelijk een boek over een 'zwart onderwerp' zelfs maar gepubliceerd te krijgen. Er zijn schrijvers in Canada die veel erkenning krijgen en literaire prijzen winnen, Dionne Brand, Afua Cooper, Cecil Foster, Austin Clarke en George Elliott Clarke, maar een commercieel succes worden ze zelden. Aan de andere kant, uitgevers zijn de laatste jaren wel meer en meer geïnteresseerd geraakt in goede fictie, van welke schrijver ook.' Bestaat het Hill-effect al? 'Dat kan ik niet zeggen, maar misschien zorgt het succes van mijn roman ervoor dat andere zwarte schrijvers eerder worden opgemerkt. We zullen zien. Ik voorspel in elk geval dat de roman Half Blood Blues van Esi Edugyan, wel eens heel goed zou kunnen verkopen.'

Het negerboek

ISBN: 9789089530394

19,95 euro

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden