Nieuws Dopinggebruik schaatsers

Negentig schaatsers onder verscherpt toezicht na mogelijk dopinggebruik

De internationale schaatsbond ISU heeft sinds 2000 ongeveer negentig keer schaatsers onder verscherpt toezicht gesteld vanwege aanwijzingen van mogelijk dopinggebruik. De schaatsers hadden bloedwaarden die niet te verklaren waren door natuurlijke oorzaken zoals ziekte. 

Beeld Jiri Büller

Na extra controles gingen de bloedwaarden omlaag, geen van de schaatsers werd aangeklaagd voor dopinggebruik. Dat zegt Harm Kuipers, arts en voormalig lid van de medische commissie van de ISU, tegen de Volkskrant. Onder de schaatsers waren ‘vijf à zes’ Nederlanders.  Hij wil niet kwijt om welke schaatsers het gaat vanwege de vertrouwelijkheid die hoort bij zijn werk.

De ISU begon rond 2000 met een eigen bloedtestprogramma uit vrees voor taferelen als in het wielrennen, waar de ene na de andere renner doping bleek te gebruiken. Bij schaatsen ligt net als in het wielrennen de nadruk op uithoudingsvermogen, waardoor schaatsers in dezelfde verleiding kunnen komen. De bloedcontroles waren nodig als aanvulling op de gebruikelijke urinetesten, die te gemakkelijk te omzeilen waren. Er werd een database aangelegd met daarin de bloedwaarden van honderden schaatsers. Hoge bloedwaarden kunnen een indicatie zijn dat er doping is gebruikt, maar geen definitief bewijs, behalve als de bloedwaarden langdurig onnatuurlijke schommelingen vertonen.

Op de radar

Uit Kuipers’ verklaringen blijkt dat schaatsers door het handelen van de ISU indirect werden gewaarschuwd. ‘Door ze vaker te testen, wisten de schaatsers dat we ze op de radar hadden’, zegt hij. Schaatsers met verdachte bloedwaarden kregen onmiddellijk extra controles. ‘Dat was de manier om dopinggebruik terug te dringen. We zagen dat het bloedbeeld al snel normaliseerde, zodra iemand extra aandacht kreeg.’

Het informele waarschuwingssysteem was volgens Kuipers de effectiefste manier om (potentiële) dopinggebruikers af te schrikken. Het bleek vrijwel onmogelijk om verdachte schaatsers daadwerkelijk te schorsen omdat het gebruik van verboden middelen vaak niet onomstotelijk te bewijzen is met behulp van bloedwaarden. Alleen vijfvoudig olympisch kampioen Claudia Pechstein werd geschorst, maar haar zaak liep uit op een juridisch gevecht met grote financiële en imagoschade voor beide partijen tot gevolg.

Een van de ploegen die door de schaatsbond extra in de gaten werd gehouden was het Nederlandse SpaarSelect, met schaatsers als Gianni Romme, Erben Wennemars en Marianne Timmer. De ISU deed dit omdat de ploeg met Berend Nikkels werkte, een arts die wielrenners begeleidde bij dopinggebruik. ‘Als we verdachte dingen zagen was dat bijna altijd in een bepaald cluster, soms in een bepaald land rond een bepaalde schaatsbaan. In Duitsland, Noorwegen, Rusland. Ook in Nederland is dat zo.’

Ook schaatsers en olympisch kampioenen Sven Kramer en Ireen Wüst zijn in hun carrière vele malen extra op doping gecontroleerd door de ISU. ‘Daar heb ik binnen de medische commissie zelf op aangedrongen, om juist de toppers extra te testen die niet verdacht werden. Zodat ze kunnen zeggen, als ze worden beschuldigd: kijk maar naar mijn bloedwaarden.’

Liever voorkómen dan betrappen

De internationale schaatsbond had volgens Kuipers niet als doel dopinggebruikers in de kraag te vatten. ‘Wij hadden bij de ISU als stelregel: we zijn er niet op uit om mensen te pakken, maar vooral om te voorkómen dat we mensen pakken.’

Hoewel de controles buiten de wedstrijden volgens Kuipers zijn opgevoerd om schaatsers op heterdaad te kunnen betrappen, is het volgens hem nog steeds mogelijk doping te gebruiken zonder op te vallen. ‘Als je één zak bloed toedient, valt dat net binnen de detectiegrens in je bloedprofiel.’

Binnen de schaatswereld doen hardnekkige geruchten de ronde over toernooien begin deze eeuw waar positieve tests onder het vloerkleed werden geveegd. Volgens Kuipers klopt dat niet, maar bij een van die toernooien, het WK allround in Milwaukee in 2000, had wel 6 procent van de deelnemers een verdacht bloedprofiel.

Bloedprofiel

Wereldantidopingorganisatie Wada zegt ervan op de hoogte te zijn dat sportbonden er eigen bloedtestprogramma’s op nahielden zodat ze sporters met afwijkende bloedwaarden ‘om gezondheidsredenen’ bij wedstrijden konden weren. ‘In het verleden waren die programma’s niet verboden omdat er geen alternatief was’, aldus Wada.

Voorzitter van de Dopingautoriteit Herman Ram noemt het bloedpaspoort een belangrijk middel, maar ‘een toverstokje’ is het volgens hem niet. ‘Het lijkt erop dat de preventieve werking van het paspoort minstens zo belangrijk is als de opsporende werking.’

Oud-dopingbestrijder Harm Kuipers: ‘Als je weet hoe het in elkaar zit, dan ben je wel een rund als je in competitie positief test’

Harm Kuipers was zeventien jaar de belangrijkste dopingbestrijder in het schaatsen. Zijn ervaring: er wordt gebruikt, ook door Nederlanders. Waarom is er dan niemand geschorst? ‘Daar waren we niet op uit.’

Opvallend veel schaatsers gebruiken astmamedicijnen − ook als ze die niet nodig hebben

Er worden opvallend veel astmamedicijnen en andere middelen voorgeschreven aan schaatsers, soms ook als ze die niet nodig hebben. Is er sprake van doping? ‘Bij een pijntje ging de spuit erin.’

Puffen voor een podiumplek: wordt astmamedicatie gebruikt als doping door schaatsers?

Er worden opvallend veel astmamedicijnen en andere middelen voorgeschreven aan schaatsers, soms ook als ze die niet nodig hebben. Is er sprake van doping?

Arts schaatsbond bood doping aan, erkennen twee voormalige profschaatsers voor het eerst

Voor het eerst erkennen twee voormalige Nederlandse profschaatsers dat hun in de jaren tachtig doping is aangeboden door bondsarts Rob Pluijmers van de KNSB. In één geval zou het verboden middel ook daadwerkelijk door de arts zijn verstrekt. Het gaat om anabole steroïden.

Schaatsbond: Topschaatsers nemen onnodig hormonen om prestaties te verbeteren

Schaatsbond KNSB heeft serieuze aanwijzingen dat Nederlandse topschaatsers schildklierhormonen gebruiken om hun prestaties te verbeteren. In een brief aan alle schaatsers, in bezit van de Volkskrant, waarschuwt de KNSB voor ‘gezondheidsrisico’s’ die ontstaan door het gebruik van ‘medicatie zonder medische noodzaak’. Ook vraagt de bond schaatsers een klacht in te dienen tegen artsen die hieraan meewerken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden