Negentig procent moet dood

BIJNA DRIEDUIZEND dode muskusratten in twee weken. Voor die oogst kwamen onlangs alle vijftig beroepsrattenvangers van de provincie Gelderland naar de Tielerwaard; een Betuwepolder waar de rattenplaag de laatste jaren fors uit de hand is gelopen....

Muskusratten zijn exotische dieren zonder natuurlijke vijanden. Ze zijn een eeuw geleden ten behoeve van de bontproductie van Amerika naar Europa gehaald. Ze eten alles wat plantaardig is, worden nauwelijks ziek en fokken als konijnen. Omdat ze dijken en slootkanten ondergraven, worden ze fel bestreden. In Nederland werken 450 fulltime rattenvangers in provinciale dienst. Hun taak komt nooit af.

Gewone burgers mogen het niet, maar iedereen kan muskusratten leren vangen, zegt Huyberts. Neem een muskusrattenklem en zet hem voor de ingang van het muskusrattenhol. De volgende dag zit het dode beest erin, of anders de dag erop. Het zijn prima klemmen. 'De longen klappen in één keer dicht. Het moet een vrijwel pijnloze dood zijn.'

Bij een grote actie wordt het waterpeil in de polder tijdelijk verlaagd. De ingang van de holen zitten diep onder de waterspiegel en worden dan beter zichtbaar. De kleinste slootjes komen droog te staan, waardoor de beesten zich verplaatsen. Dan slaat de bestrijder toe.

Een goede rattenvanger weet de ingangen van de holen blindelings te vinden. 'Kijk in deze sloot', doceert hij. 'Je ziet iets te veel of je ziet iets te weinig. Dat zwemspoor in de modder, bijvoorbeeld. Of die weggegraven klei aan de oever. Volg het spoor en je komt bij het hol.'

Afgeknaagde wortels van de lis of rietplant zijn ook een aanwijzing. Net als een reeks kleine luchtbellen onder het ijs of een wissel (spoor) op het weiland. Muskusratten grazen als enige hun wissel af. 'Een afgevreten spoortje in het grasland komt dus niet van een haas of eend, maar van een muskusrat.'

Veel bestrijders doen het werk al meer dan twintig jaar. Ze waren ooit metselaar, kok of boerenzoon en begonnen als premiejager in de tijd dat elke dode muskusrat nog vijf gulden opleverde. Dat was, glimlachen ze nu, niet zo'n slim systeem. 'Waarom zou je in de winter twéé ratten vangen, terwijl er dat in het voorjaar samen met hun jongen ook dertig kunnen zijn?'

Het beroep is populair. Dagelijks met de lieslaarzen de sloot in, vallen zetten, controleren, fuiken plaatsen en bij hoog water een gevluchte muskusrat uit de boom schieten. Het verloop onder de professionele bestrijders is klein.

Alleen in de stad, waar rond vijvers en singels steeds meer muskusratten opduiken, is het werken lastiger. De mensen begrijpen niet hoe schadelijk de beesten zijn, verzucht de Veluwse rattenvanger André Merrenbach. 'Ze vinden het zielig en gooien de vallen achter je rug het water in. En dan altijd die hetze tegen de jacht. . .' Zeker tachtig procent van de rattenvangers, schat hij, is in de vrije tijd jager.

Net als overdag, eigenlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.