Negende bezoek Wojtyla opnieuw politiek geladen Paus treft Polen in opperste verwarring aan

Naar schatting vier miljoen mensen verwelkomen paus Johannes Paulus II, die vanavond in Krakau begint aan zijn vierdaagse bezoek aan zijn vaderland Polen....

Het is de negende keer dat Karol Wojtyla zijn vaderland bezoekt sinds zijn benoeming tot paus in 1978. De benoeming van Wojtyla was politiek geladen. De toenmalige Poolse oppositie voelde zich met zijn benoeming gesteund in de strijd tegen het communistisch bewind: paus Johannes Paulus II was openlijk voorstander van de Poolse vakbeweging Solidarnosc.

Een kwart eeuw later heeft het bezoek van de paus wederom een politieke lading. In het land woedt een strijd tussen voorstanders en tegenstanders van toetreding tot de EU, en de Poolse kerkleiders blijven in het gevecht niet buiten schot. Inzet is het behoud van de 'Poolse cultuur': wat blijft na integratie in Europa nog over van de hechte familietradities en het kerkelijke leven?

De vraag is opportuun in een land waar 95 procent katholiek is. Volgens de huidige regering heeft Polen gezien de economische stagnatie geen andere keus dan opgaan in de EU. Maar uit een recent gehouden enquête blijkt dat slechts 55 procent van de Polen voor de EU is, en verwacht wordt dat dit cijfer nog daalt naarmate de Polen meer informatie krijgen over wat hun te wachten staat. Vooral de boeren, die samen een kwart van de beroepsbevolking vormen, hebben angst voor de toekomst. Na toetreding in 2004 moet de Poolse boer tot 2013 wachten voor hij dezelfde EU-subsidies krijgt als zijn collega's elders in de Unie. De populariteit van oppositiepartij Zelfverdediging van anti-EU-populist Andrzej Lepper groeit dan ook gestaag.

De paus treft Polen in opperste verwarring aan. Premier Leszek Miller, oud-communist en a-religieus, laat zich in EU-zaken adviseren door de kerk. Tegelijkertijd scandeert een andere oppositiepartij, de religieuze Familiepartij LPR, dat EU-toetreding een 'complot' is, 'gestuurd door Moskou'. De LPR haalde bij de verkiezingen in de herfst van vorig jaar 8 procent van de stemmen. De belangrijkste informatiebron van zijn aanhang is Radio Maryja, een religieus station dat fel tegen de EU is en dagelijks drie miljoen luisteraars trekt.

LPR-woordvoerder Antoni Macierewicz stelt zich een EU voor gebaseerd op christelijke waarden, en daarin is volgens hem 'geen plaats voor homoseksuelen', wier 'zonden' hij vergelijkt met die van kinderverkrachters.

De rol van de kerk ten opzichte van de EU is tegenstrijdig. In kleine parochiale kring toont de kerk zich niet enthousiast over Europese integratie. Maar officieel heeft de meerderheid van de 120 Poolse bisschoppen zijn zegen gegeven aan de toetreding. De steun kwam nadat premier Miller, oud-lid van het Poolse Politburo, kerkelijke leiders had opgenomen in op de EU-gerichte regeringscommissies, in de hoop dat de kerk gelovigen overtuigt van de noodzaak van Europese integratie. In ruil daarvoor laat Miller gevoelige zaken, zoals abortuswetgeving, nog even liggen. Het heeft in Polen voor hoongelach gezorgd: de kerk en de communisten, twee gezworen vijanden, nu gebroederlijk om de tafel?

Tussen de paranoia van een partij als LPR en het opportunisme van de huidige regering zal de paus de komende dagen moeten laveren. Nu kerk en staat in Polen weer zo dicht tegen elkaar aan schurken, is het niet ondenkbaar dat de paus zich over toetreding tot de Europese Unie zal uitspreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.