Negen monumenten die niet verloren mogen gaan

Italië is het openluchtmuseum van de wereld, waar de wortels van de Romeinse en Etruskische beschaving in het openbaar te zien zijn, net als kunst uit de hele Renaissance. De allergrootste kunst die de mens voortbracht is er nog als argeloos verstopte gouden paaseieren te vinden. Caravaggio, Giotto, Pontormo, Rafael, Veronese: in Italië zie je ze in kerkjes en kathedralen die gratis en openbaar te betreden zijn. Die gebouwen zijn vaak hoogtepunten van esthetisch denken. Maar Italië ligt ook in een gevarenzone voor aardbevingen. Veel monumenten gingen al verloren. Bij gebrek aan een officiële lijst kiest Wieteke van Zeil in de aardbevingsgevoeligste gebieden van Italië negen monumenten die zeker niet verloren mogen gaan.

De Kathedraal van Sint Franciscus in Assisi

Villa Barbaro - Andrea Palladio, circa 1560

Locatie: Maser, Veneto

U ziet het Witte Huis, het Metropolitan Museum in New York of paleis Soestdijk, en denkt: wat een machtig gebouw. Allemaal Palladiaans. Talloze gebouwen zijn geïnspireerd door Andrea Palladio, die de klassieke ideeën over goddelijke proporties materialiseerde in de Renaissance. Palladio's Villa Barbaro, een hoogtepunt mét fresco's van Paolo Veronese, heeft precies dat: een hoog driehoekig timpaan met zuilenrij eronder, waarna het gebouw zich bezitterig uitstrekt, symmetrisch, als om het hele land te omarmen. Het is het Palladiopaleis dat het dichtste bij de gevarenzone ligt. Het bijgelegen Tempietto (kerkje), geïnspireerd op het Pantheon in Rome, is recentelijk verstevigd.

De Kathedraal van Sint Franciscus in Assisi, gewijd 1253 Fresco-cyclus met het leven van Sint Franciscus door Giotto di Bondone, 1297-1300

Locatie: Assisi, Umbrië

De kathedraal van Assisi is een artistiek en religieus sleutelstuk: het is de moederkerk van de orde van franciscanen, gebouwd twee jaar na de dood van de rijke martelaar die zijn leven aan armoede wijdde, en in 1253 ingewijd. Kunstenaar Giotto di Bondone wordt door velen gezien als de 13de-eeuwse aanjager van de Renaissance. Hij beeldde het leven van Franciscus uit en was de eerste die echte emotie op de gezichten van zijn figuren toonde, tot aan de wanhopige engeltjes toe die hun handen naar hun hoofd heffen bij de dood van Christus. De Gothische kathedraal, jaarlijks goed voor 4- à 5 miljoen bezoekers, is al eerder getroffen: op 26 september 1997 waren er twee bevingen, een veroorzaakte het instorten van de koepel. De fresco's erin gingen verloren en de overige fresco's van Giotto, Cimabue en Lorenzetti liepen schade op. Vanuit de hele wereld kwamen vrijwilligers minuscule stukjes fresco uit het gras rapen. In 2000 heropende de kathedraal, en sindsdien staat het op de Unesco-werelderfgoedlijst. In het dak, het timpaan en de bovenkerk werden verstevigingen aangebracht.

Kan Italië zijn erfgoed redden van de aardbevingen? (+)

Italië is het openluchtmuseum van de wereld én het ligt in een gevarenzone voor aardbevingen. Hoe redt het zijn erfgoed van de hogere schalen van Richter?

De kerk van Santa Maria della Consolazione, 1508-1607

Locatie: Todi, Umbrië

Een kerk als een middeleeuwse burcht in de bergen, gebaseerd op klassieke idealen van symmetrie en koepelbouw die in de Renaissance nieuw leven werden ingeblazen, en misschien wel de meest perfecte centraalbouw die kerkelijk Italië kent: Santa Maria della Consolazione behelst de hele ideeëngeschiedenis van Italië, in één gebouw. Onbewezen architect: Donato Bramante, de man die met het beroemde Tempietto (1502) in Rome de klassieke centraalbouw afstofte en een ereplaats gaf in de architectuur.

Ponte delle Torri, waarschijnlijk 13de eeuw

Locatie: Spoleto, Umbrië

De machtige brug van 230 meter lang en 80 meter hoog verbindt twee heuvels over een Tessino-dal. Waarschijnlijk gebouwd in de 13de eeuw op de ruïnes van een Romeins of middeleeuws aquaduct. De middelste pijlers zijn hol en hebben strategische uitkijkgaten. De brug is geïnspecteerd op seismische kwetsbaarheid en voorzien van preventieve constructies en trillingsmeters.

Ponte delle Torri

Het Rossano evangelie (Codex purpureus Rossanensis), 5de of 6de eeuw

Locatie: Rossano, Calabrië

Aan de golf van Taranto ligt Rossano, het hart van Byzantijns Calabrië, in gevaarzone 2. In de Duomo di Rossano, die stamt uit de 6de eeuw en werd uitgebreid in de 11de, bevindt zich een fresco van Maria dat volgens de legende door engelen zelf werd geschilderd. Het manuscript in het Diocesan Museum is een hoogtepuntje uit de 5de of 6de eeuw: op 188 paars geverfde perkamentvellen tekende een Griekse monnik uit het Midden-Oosten het leven van Christus en schreef er met goud- en zilverinkt het evangelie bij. Het werd vermoedelijk rond de 10de eeuw naar Calabrië meegebracht en is nu net tentoongesteld na een restauratie van vier jaar.

De Duomo van Gerace, 11de eeuw

Locatie: Gerace, Calabrië

Calabrië heeft sinds het allervroegste begin van de mensheid - er waren al mensen in de oude steentijd - nogal wat bezoekers gekend: veroveraars, vluchtelingen, verstekelingen, ontdekkingsreizigers. Dat de Normandiërs (niet vergissen met de Noormannen) er ook strandden, is te zien aan de indrukwekkende 11de-eeuwse kathedraal van Gerace. Hoog op een heuvel, met machtig uitzicht maar evenzo kwetsbaar als de aarde trilt, staat de massieve burchtkerk. In de kerk zijn 12de-eeuwse mozaïeken te zien.

De bronzen strijders van Riace, 5de eeuw voor Christus

Locatie: Reggio Calabria, Calabrië

Reggio Calabrië en de tegenover gelegen Siciliaanse stad Messina werden in 1908 verwoest door een onderzeese aardbeving gevolgd door een vloedgolf. Vandaar dat een deel van de stad een art-nouveausignatuur draagt. In het Museo Archeologico Nazionale staan de twee bronzen 5de-eeuwse Griekse krijgers die door onderwaterarcheologen in 1972 bij Riace werden opgedoken. Hun sokkels zijn verstevigd om trillingen op te vangen.

De bronzen strijders van Riace

Grieks amfitheater, 5de eeuw voor Christus

Locatie: Syracuse, Sicilië

De mooiste stad van het Griekse rijk volgens dichter Cicero en in hoogtijdagen even groot als Athene. Syracuse zou een historisch wonderland zijn als er niet al twee destructieve aardbevingen (1542 en 1693) en zowel geallieerde als Duitse bombardementen (in 1943) waren geweest. Maar toch. Nog één zo'n 5-plus op-de-schaal-van-Richter en we zijn de overblijfselen van de tempel van Apollo kwijt, of de Caravaggio die er gewoon in de duomo (Santa Lucia alla Badia) hangt. Of het grootse amfitheater uit de 5de eeuw voor Christus, waar het publiek - nu nog! - op 59 rijen hoog zicht heeft op zowel het podium, dat Rem Koolhaas' bureau OMA opnieuw ontwierp, als de Ionische zee.

Villa Romana del Casale, 4de eeuw

Locatie: Piazza Armerina, Sicilië

Hier zie je echt hoe de Romeinen leefden. Villa Romana, uit de 4de eeuw, is enorm en het interieur bevat de meest gevarieerde, schitterende verzameling oorspronkelijke Romeinse mozaïeken. Uitgerust met een warmtesysteem, baden, stallen, een basiliek en vele kamers rondom een binnenplaats, geeft het een inkijkje in het luxe leven van de Romeinse upperclass. In de mozaïeken onder meer de beroemde 'bikini girls' (Sala delle dieci ragazze): spelende en sportende meisjes, in bikini.

Fresco in de Villa Romana del Casale
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden