ReportagePartijcongressen

Negen maanden voor de verkiezingen is voor alle partijen de grote zoektocht begonnen

Terwijl minister De Jonge van Volksgezondheid hardop dagdroomde over een zorgstelsel zonder marktwerking, kwamen ChristenUnie, VVD en GroenLinks zaterdag (digitaal) bijeen om zich op te maken voor een snel veranderende toekomst. De trend is duidelijk: in alle partijen worden de bakens verzet, al is het dan binnen de lijntjes van de eigen ideologie.

VVD-leider Mark Rutte en fractievoorzitter Klaas Dijkhoff tijdens een online partijcongres in Ahoy Rotterdam. Beeld ANP

‘Soms valt er iets over je heen’, zegt Gert-Jan Segers tegen zijn digitaal toegestroomde publiek van enkele honderden partijgenoten. ‘Als een soort vloedgolf, iets dat je niet tegen kunt houden. Maar we kunnen wél beslissen hoe wij hiermee omgaan. Vanaf nu gaan wij bepalen wat de uitkomst zal zijn.’

Ook voor Segers is het behelpen. Nu zijn ChristenUnie voorlopig geen echt partijcongres meer kan organiseren, moet hij het -  in navolging van D66 en Denk eerder dit voorjaar - doen met een livestream. Die van Segers komt vanuit een studio van de Evangelische Omroep. En hoewel hij de sfeer van een echte zaal mist, grijpt hij de gelegenheid aan voor een zoektocht naar de nieuwe toekomst die hij voor zich ziet nu corona alles anders heeft gemaakt. In de woorden van zijn partijgenoot Carola Schouten: ‘Deze crisis werkt als een contrastvloeistof die alles helderder maakt: wat gaat goed en wat gaat niet goed?’

Politieke denkraam

Die waarneming heeft niet alleen de ChristenUnie in de greep. In alle partijkantoren is negen maanden voor de landelijke verkiezingen de grote zoektocht begonnen. De commissies die de verkiezingsprogramma’s schrijven staan voor vragen die niemand vier maanden geleden zag aankomen. Een werkloosheid die eind dit jaar wellicht de 10 procent nadert en een staatsschuld die plotseling 100 miljard hoger is dan een jaar geleden: het zijn slechts twee van de factoren die  het hele politieke denkraam overhoop gooien. De bakens moeten verzet. En snel ook, want aan het eind van de zomer begint de campagne en willen de kiezers antwoorden horen.

Vooralsnog werkt de crisis in de meeste partijen vooral als een accelerator. Al langer sluimerende gevoelens en opvattingen komen pardoes tot volle wasdom. Dat is te horen aan CDA-minister De Jonge van Volksgezondheid, die zijn reeds bestaande onderhuidse onbehagen over de marktwerking in de zorg inmiddels heeft uitgebouwd tot een onverbloemd pleidooi voor een complete stelselhervorming. Na 25 jaar waarin zijn departement de marktwerking predikte, is de ommekeer daar: de overheid moet de regie terug nemen.  ‘Deze crisis is één groot pleidooi voor minder markt, meer samenwerking en meer centrale regie’, aldus De Jonge zaterdag in het AD. ‘Daar waar de financiering erop gericht is om te concurreren, moet dat anders worden geregeld (…) Het moet fundamenteel anders.’

Fractievoorzitter van ChristenUnie CGert-Jan Seegers tijdens een online partijcongres in een studio van de EOBeeld ANP

De ChristenUnie: weg met het roofdierkapitalisme

Dat is ook te horen aan de ChristenUnie, waar de grote vragen niet worden geschuwd. Segers is nog vastberadener dan voorheen, laat hij weten, om ‘af te rekenen met het roofdierkapitalisme’ en ‘ondernemers met hart voor hun zaak’ juist te steunen. Hij wil een einde aan het tijdperk waarin een binnenlandse treinreis duurder is dan een vliegticket naar Barcelona. 

Sowieso wil hij af van de ‘status aparte’ van de luchtvaart. ‘Je kunt als kerkgemeenschap als je wilt samenkomen nog beter een Boeing afhuren dan een kerkgebouw.’ Minister Schouten weet ook nog wel een kluif voor de programmacommissie: ‘Wat als de hele wereldhandel verandert? Wat betekent dat voor onze land- en tuinbouw? Moeten we niet veel meer voedsel in onze eigen omgeving gaan kopen?’

Fractievoorzitter Jesse Klaver van GroenLinks in de Melkweg in Amsterdam.Beeld ANP

GroenLinks: niet terug naar het oude

Al die gedachten leefden in eigen kring al langer maar ze dringen zich nu naar voren. Binnen GroenLinks, later op de zaterdag digitaal bijeen vanuit de Melkweg in Amsterdam, is dat nog duidelijker hoorbaar. Daar ziet partijleider Klaver in vrijwel alle symptomen van de coronacrisis ondersteuning voor de standpunten die hij al jaren huldigt. Zoals de noodzaak van een betere beloning voor de mensen in de zorg. ‘En voor de schoonmakers, de mensen in de distributiecentra, de vakkenvullers… Al deze mensen werken voor ongeveer het minimumloon en dat moet structureel omhoog.’

Klaver: ‘Corona heeft ons de wereld op een andere manier laten zien. Dat betekent dat we niet terug kunnen naar hoe het was. Niet terug naar bezuinigen op de zorg, de politie en het onderwijs, cultuur. Niet terug naar ongeremd de wereld over vliegen. Niet terug naar bedrijven die in goede tijden alle winst houden en in slechte tijden de rekening bij gewone mensen ophouden. Niet terug naar wegkijken van racisme.’

Klaas Dijkhoff tijdens het online partijcongres van de VVD in Ahoy Rotterdam. Beeld ANP

De VVD: grenzen aan de wereldhandel

Zo zoekt iedereen een nieuw perspectief, al is het doorgaans binnen de lijnen van de eigen ideologie. De grootste verrassing komt daarom misschien nog wel van de VVD, digitaal bijeen in het Rotterdamse Ahoy. Fractievoorzitter Klaas Dijkhoff ziet daar opeens grenzen aan de globalisering en de onbeperkte handelsvrijheid. ‘Bepaalde zaken zijn zo belangrijk dat je ervoor moet zorgen dat, ook al is het dan wat duurder, je zegt: we gaan ervoor zorgen dat dit in Europa altijd gemaakt wordt.’ Hij denkt aan essentiële voorzieningen zoals vitale telecom, defensiematerieel en medische beschermingsmiddelen. Als het prachtig weer is, en je hebt de wind in de rug, dan loopt die geglobaliseerde economie als een trein.’ Nu wil Dijkhoff een plan voor de dagen met tegenwind. 

En intussen zijn er ook nog dingen die gewoon bij het oude blijven. Zoals Hugo de Jonge die nog altijd weigert te zeggen of hij kandidaat-lijsttrekker zal zijn voor het CDA: ‘Ik ben even druk geweest met andere dingen.’

Zoals Jesse Klaver die nog maar eens zegt dat GroenLinks nu écht wil regeren, na alle gemiste kansen van het afgelopen decennium. Liefst met PvdA, D66 en SP. ‘We kunnen de verandering waar Nederland naar snakt niet overlaten aan de mensen en aan de partijen die de wereld van voor corona gemaakt hebben.’

En zoals Gert-Jan Segers die er bij al die plannenmakerij toch ook nog even op wijst dat niet alles maakbaar is (‘Ons leven wordt geleid’) maar dat we ons juist daarom niet al te veel zorgen moeten maken: ‘We zijn veilig bij Hem en het komt hoe dan ook goed.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden