Negen heit de klok

De avondklok voor jonge kinderen, die binnenkort wordt ingevoerd in Utrecht, krijgt landelijk navolging. Maar moeten kinderen niet, zonder politieke bemoeienis, gewoon buiten kunnen spelen?...

Ze hebben net verteld dat ze 10 en 12 jaar oud zijn. Maar als de twee jongetjes met donkere pretoogjes horen wat het onderwerp van gesprek is, schieten ze weg. Het is iets na negenen ’s avonds in de Utrechtse Staatsliedenbuurt. Ze stonden er voor een portiekflat op straat, bij een groepje tieners van rond de 15 jaar oud.

Vanaf mei lopen de jongetjes kans om door een straatcoach – een stevig type toezichthouder – of een politieagent onder de arm te worden genomen en bij hun ouders thuis te worden afgeleverd. Utrecht is de eerste Nederlandse gemeente die zogeheten twaalfminners ’s avonds laat van straat gaat plukken.

Dit plan is een van de paradepaardjes van de pas aangetreden Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen. Tijdens zijn burgemeesterscampagne, vorig jaar, zag hij tot zijn verbazing in wijken als Lombok en Kanaleneiland ’s avonds laat ‘wel heel kleine kinderen’ op straat. Wolfsen benadrukt: een kind dat op een mooie zomeravond nog lekker aan het spelen is op een speelplaatsje, hoeft niet bang te zijn dat de politie hem komt halen. ‘Tenzij het 2 uur ’s nachts is, natuurlijk.’

En vorige week verhief minister Hirsch Ballin (Justitie) het tot landelijk beleid. De politie moet kinderen onder de 12 gaan thuisbrengen die ’s avonds op straat rondhangen en overlast veroorzaken, kondigde de minister aan. De ouders van deze kinderen moeten worden aangesproken en krijgen zonodig ondersteuning.

Aan de maatregel ging alarmerende berichtgeving vooraf. Utrecht en Rotterdam hadden de minister om meer mogelijkheden gevraagd om criminele kinderen te kunnen aanpakken. Onderzoekers van de Vrije Universiteit stelden vorige week dat eerderde van de kinderen onder de 12 weleens over de schreef gaat.

Volgens de minister zit hier ook veel kattekwaad bij; hij denkt er niet over de leeftijdsgrens van het jeugdstrafrecht te verlagen. Maar áls kinderen het verkeerde pad opgaan, moet je er vroeg bij zijn, om erger te voorkomen. En in dat kader past deze maatregel, volgens de minister.

Het Utrechtse hanggroepje van Nederlandse en Marokkaanse tieners in de Staatsliedenbuurt ziet niets in het plan. Ouders moeten volgens hen zelf over hun kinderen kunnen beslissen. ‘Ze willen een avondklok instellen, hè’, zegt Ricardo, met rossig stekeltjeshaar. ‘In wijken waar veel Nederlanders wonen, zijn ze het er misschien mee eens. Maar in buurten als deze laten veel ouders ook jonge kinderen laat naar buiten gaan.’

Yumas, 16 jaar, van Marokkaanse afkomst en door de anderen in het groepje als ‘hooggeleerd’ aangeduid omdat hij havo doet: ‘Vaak wonen die gezinnen in kleine huizen. Vanwege ruimtegebrek worden de kinderen naar buiten gestuurd. Als de moeder een brief krijgt over deze maatregel, kan ze die misschien niet eens lezen.’

Ricardo: ‘Ze zeggen dat kinderen ’s avonds een slechte invloed krijgen van oudere jongens. Maar ze kunnen ook overdag slecht worden beïnvloed door anderen.’

Buiten spelen

Buiten spelen
Ouders in de stad reageren gemengd. Kinderen moeten toch zonder politieke bemoeienis buiten kunnen spelen? Je kunt toch niet zomaar de vrijheid van de burger beperken? Jacqueline (43), die met haar dochters en hun overbuurmeisje op straat in Lombok staat, spreekt van ‘een lastig dilemma’. Want als je aan haar vraagt of zij kinderen kent die laat op straat zijn, wijzen de kinderen spontaan naar de overkant. Daar staat een Marokkaanse vrouw in de deuropening. Haar zoontje wordt net door een vriendje opgehaald. ‘Die kinderen zijn tot na elven buiten’, zegt Jacqueline. ‘Dat zouden wij ook wel willen’, roept haar dochter (7). Haar overbuurmeisje: ‘Als het van de moeder mag, mag het toch?’

Buiten spelen
Jacqueline: ‘Buiten spelen is goed voor de lichaamsbeweging. De mensen wonen vaak niet zo groot. Kinderen laat op straat, daar komt vaak rottigheid van. Maar of je dat kan verbieden? Ze zijn de volgende dag wel moe op school. Je neemt minder op als je niet hebt geslapen, en dat komt de leerprestaties niet ten goede.’

Buiten spelen
Vader André (46), die die avond met buurtgenoten op het Schimmelplein in Lombok aan het jeu-de-boulen is, vermoedt dat je anders gaat denken als je in een multiculturele wijk woont. ‘Toen wij voor de lampionoptocht van Sint Maarten om 7 uur met de kinderen verzamelden, bleek dat een aantal nog niet had gegeten. Sommige ouders zouden wel wat meer betrokken mogen zijn. Niet alle kinderen die ’s avonds buiten zijn klieren. Maar het is geen fijn gezicht als je in het donker een kleine jongen achter oudere jongens aan ziet lopen.’

Buiten spelen
Het valt het Utrechtse raadslid Bouchra Dibi (PvdA) op: bedenkingen bij dergelijke maatregelen hoort ze vooral in ‘luxe’ wijken waar zulke problemen niet spelen. Dibi haalde vorige zomer zowat alle media toen zij de problemen van kleine kinderen in de wijk Overvecht aankaartte. Kinderen onder de twaalf bleken er in sommige wijkdelen nog kleinere kinderen te mishandelden en te intimideren. Vooral in de flatwijken Kanaleneiland en Overvecht loopt volgens gemeentelijke cijfers een hoog percentage kinderen het risico af te glijden. Het gaat hier vooral om kinderen van Marokkaanse afkomst; ook de kinderen die nu volgens de autoriteiten te laat buiten zijn, hebben vaak Marokkaanse ouders.

Van school getreiterd

Van school getreiterd
Dibi: ‘Ik zie van alles gebeuren vanuit mijn raam in Overvecht. Ik hoor hier in de wijk van een Nederlandse moeder dat haar 9-jarige dochter van school wordt getreiterd door Marokkaanse jongens. Dat kan toch niet, kinderen onder de 12 die leeftijdgenootjes bedreigen en slaan? Dan kan op mij dat gepraat over vrijheden wat elitair overkomen. In de samenleving van nu gebeuren dingen die vroeger niet gebeurden. Dit is de tijd om rigoureuze maatregelen te nemen als ouders hun opvoedkundige taken niet goed uitvoeren.’

Van school getreiterd
Dibi staat helemaal achter de invoering van wat de tegenstanders ‘een kinderavondklok’ noemen. Burgemeester Wolfsen gaat zelfs verder dan de minister: waar Hirsch Ballin benadrukt dat de kinderen wel overlast moeten veroorzaken om het risico te lopen te worden opgepakt, zegt Wolfsen: ‘Kinderen horen ’s avonds laat niet op straat.’ En terwijl het ministerie nog druk is met onderzoeken of voor deze maatregel een kader of een wetswijziging nodig is, wil Wolfsen niet zo lang wachten.

Van school getreiterd
Volgens de burgemeester, jurist van huis uit, lijken extra juridische middelen niet nodig. De straatcoach of de politieagent doet immers niet meer dan de kinderen thuis afleveren; ze worden niet gearresteerd. Dat kan volgens Wolfsen op grond van de algemene hulpverleningstaak van de politie. ‘We onderzoeken in de praktijk hoever we daarmee komen. We hopen dat de meeste kinderen die worden aangesproken, zich na een goed gesprek op vrijwillige basis laten thuisbrengen. We beginnen klein, in één wijk,en zien dan waar we tegenaan lopen. Het is mooi dat de minister zich bij het plan aansluit, daar voel ik me door gesteund.’

Van school getreiterd
Wolfsen zegt geschrokken te zijn van de desinteresse van sommige ouders. ‘Sommige moeders die ik sprak in Hoograven wisten niet waar hun kind op school gaat. Ik hoorde ook over gezinnen waarvan de vader naar het theehuis gaat en de moeder niet naar buiten mag. Dan is er niemand om het kind van straat te halen.’

Van school getreiterd
Hij benadrukt: ‘Uiteraard geldt deze maatregel niet specifiek voor allochtone kinderen. Een kind is een kind.’

Van school getreiterd
Wolfsen wil dat er een aantekening wordt gemaakt als een kind ’s avonds wordt thuisgebracht door politie of welzijnswerk. ‘Want stel dat het vaker gebeurt. Als ouders zich vervolgens niet verantwoordelijk tonen, moet er steviger worden ingezet. Dat kan in de praktijk betekenen dat een kind onder toezicht moet worden gesteld.’

Uithuisplaatsing

Uithuisplaatsing
Wolfsen zou daarom graag zien dat ook burgemeesters de bevoegdheid krijgen om een kind onder toezicht te laten stellen. ‘De ondertoezichtstelling, die in het uiterste geval tot een uithuisplaatsing kan leiden, is een ingrijpende bevoegdheid. Maar als er zorgen zijn over een kind, heb je soms de dwang van zo’n uiterst middel nodig.’

Uithuisplaatsing
De kinderen die eerder deze avond, rond 7 uur, aan het spelen zijn op het Schimmelplein in Lombok, noemen de maatregel in een eerste reactie ‘stom’. Melchior (10), Merel (10), Bo (12) en Charlotte (12) ravotten er elke dag, als het tenminste niet regent. Zij willen niet de dupe worden van anderen, die het voor hen kunnen verpesten, zeggen ze.

Uithuisplaatsing
Maar als zij geen last van deze maatregel hebben, omdat zij op tijd naar huis gaan en geen rare dingen doen, zitten er misschien toch wel voordelen aan, zeggen ze in tweede instantie. Want ‘voor sommige kinderen is het misschien wel beter als ze binnenblijven’. Een van de kinderen zegt: ‘Als je allang in bed ligt, kun je vanuit het raam kleine kinderen redbullblikjes zien gooien.’ En, vertellen ze, sommige jongens – niet ouder dan 11 of 12 jaar – noemen de meisjes ‘kankerhoer’ of ‘kankerbitch’ en gaan dan slaan en schoppen. Die jongens mogen van hen best eens worden aangepakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.