Neerlands trots

Een concert dat R.E.M. een kwarteeuw geleden opnam in Vredenburg, staat nu op een prachtige heruitgave van 'Document'.

Dat de popmuziek vorig jaar met het uiteengaan van R.E.M. een belangwekkende, grote rockband verloor, zal door weinigen worden betwijfeld. Maar wanneer werd de band uit Athens, Georgia eigenlijk groot?


Is er een moment in hun dertigjarige bestaan aan te wijzen waarop R.E.M. van een aardige beloftevolle gitaarband transformeerde tot een band die de clubs was ontgroeid en op grote popfestivals in Europa en de Verenigde Staten een belangrijke plaats kon opeisen?


Natuurlijk, toen de band in 1991 wereldwijd een nummer-1-hit scoorde met Losing My Religion, kon niemand er meer omheen, maar toen had R.E.M. al naam gemaakt op festivals als Pinkpop en Torhout-Werchter. R.E.M. werd overal al beschouwd als een grote, belangrijke band, het enige waar het aan ontbrak was die grote hit, die vergelijkbare bands uit de jaren tachtig - U2 en Simple Minds - wel hadden.


De doorbraak had al een kleine vier jaar eerder plaatsgevonden, in het najaar van 1987, toen R.E.M. na vier albums eindelijk een Amerikaanse top-10-hit scoorde met het liedje The One I Love.


Een keerpunt in de loopbaan van de band. De vier albums die tot dan toe verschenen waren: Murmur (1983), Reckoning (1984), Fables Of The Reconstruction (1985) en Lifes Rich Pageant (1986) hadden een stijgende lijn in de verkopen vertoond, maar R.E.M. was buiten de VS vooral een journalistenband gebleven: lovende kritieken, maar een zaal als Paradiso uitverkopen bleek te veel gevraagd.


In de Verenigde Staten was er met Lifes Rich Pageant in 1986 wel al een eerste mijlpaal bereikt (de plaat werd goud) en bovendien bleek R.E.M. in staat het 'collegecircuit' te ontstijgen en waren sportarena's binnen handbereik gekomen.


Lifes Rich Pageant was het krachtigste en tekstueel sterkste album tot dan toe. De band had het aan de Byrds ontleende jingle-jangle-gitaargeluid van Peter Buck aanzienlijk verstevigd, en eindelijk begreep je waarover zanger Michael Stipe het had. 'Let's put our heads together and start a new country up', zong hij in Cuyahoga. Lifes Rich Pageant was niets minder dan een statement om van Amerika weer een land te maken om trots op te zijn. De muziek was stevig en opzwepend, de teneur optimistisch.


Van dat optimisme was begin 1987, toen de band zijn gouden succes wilde opvolgen en de studio inging voor Document, weinig meer over. De regering-Reagan had zich internationaal in de nesten gewerkt door wapenleveranties aan Iran, zanger Michael Stipes toon sloeg om van optimisme naar cynisme, getuige alleen al een titel als It's The End Of The World As We Know It (And I Feel Fine).


Het is een van de sterkste liedjes op Document, deze aan Bob Dylans Subterranean Homesick Blues ontleende woordenstroom. Maar het eerste liedje dat van Document kwam was The One I Love, een prachtig melancholiek nummer dat in eigen land radiovriendelijk genoeg bleek en R.E.M. een eerste top-10-hit zou bezorgen.


In Nederland was het liedje pas een paar weken op de radio te horen geweest, voordat begin september het album verscheen. Toch klonk er op 14 september 1987 in het Utrechtse Vredenburg al een enthousiast herkenningsapplaus toen Peter Buck het intro ervan na een half uur inzette.


The One I Love werd in Nederland geen hit, maar R.E.M. was met zijn vijfde album wel doorgedrongen tot de selecte groep rockbands die we tegenwoordig indie of alternatief zouden noemen, die te groot waren geworden voor Paradiso en op een herfstachtige maandagavond een kleine tweeduizend man naar Utrecht wisten te trekken.


Niet slecht voor een band die twee jaar eerder Paradiso nog niet voor de helft wist te vullen. Het bleek een concert om nooit te vergeten. Hier stond een band eindelijk de belofte in te lossen die het al vier jaar in zich had. En nu het concert zo goed als integraal op cd is verschenen, wordt die indruk dat er iets bijzonders in Utrecht gebeurde alleen maar bevestigd.


Het concert is de bonus-cd bij de deze week verschenen '25th Anniversary Edition' van Document. Zoals de eerdere vier albums is ook Document nu gestoken in een mooi doosje, met poster, boekwerk en foto's. Maar het zijn vooral de tachtig minuten Vredenburg, 1987 die het voor R.E.M. liefhebbers tot een verplichte aanschaf maken. Hulde aan de VARA die het concert destijds voor de radio opnam en het al eerder beschikbaar stelde aan R.E.M. Want de toegift So. Central Rain, zoals in Utrecht gespeeld, werd begin 1988 de B-kant van Finest Worksong.


Het was ook een echt kippenvelmoment in Vredenburg. Stipe liet het voorafgaan door een paar regels uit Peter Gabriels Red Rain, wat na een kwarteeuw nog altijd in de herinnering is gebleven.


Helaas heeft producer Scott Litt, die het concert voor deze cd gemixt heeft, nu het intro geaborteerd. Mogelijk omdat anders de 80 minuten die een cd kan bevatten, zouden worden overschreden. Maar jammer wel voor de tweeduizend mensen die er destijds bij waren. De andere mogelijk honderdduizenden kopers wereldwijd van deze verder prachtige heruitgave zullen er niet mee zitten. Zij horen R.E.M. een eerste stap zetten naar de rock-eredivisie, tijdens een nog altijd magistraal optreden, vijfentwintig jaar geleden opgenomen in Utrecht, Nederland.


R.E.M.: Document, 25th Anniversary Edition. I.R.S./Capitol


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden