'Neem therapie! Dat is mijn oplossing voor alles!'

'Hoog tijd dat een pottenbakkende travestiet de Turner Prize wint', zei Grayson Perry in zijn dankwoord na het winnen van die prestigieuze prijs. Aan de vooravond van een grote tentoonstelling in het Bonnefanten: wat inspireert de Britse kunst- en tv-lieveling?

Grayson Perry Beeld Els Zweerink

De thermostaat geeft 23 graden Celsius aan in het atelier van Grayson Perry in de hippe Londense wijk Islington. De kunstenaar is aan het werk, dus zit hij stil. Alleen zijn handen bewegen. Daarom stookt hij de verwarming op. De keramiekovens staan vandaag uit.

Perry neemt nog even plaats achter een grote vaas van klei. Op de deksel maakt hij bloemen en hartjes. Hij snijdt de details met een klein mesje. 'Ik werk aan een reeks over zelfmoord, of nee, ik bedoel over mannen, over mannelijkheid. Mannen hebben nogal talent voor zelfmoord, vandaar', zegt Perry. Als hij het heeft over een 'reeks' is niet meteen duidelijk wat hij bedoelt. Het kan om een reeks kunstwerken gaan, vazen in dit geval, mogelijk gecombineerd met wandtapijten of tekeningen. Maar het zou ook kunnen dat hij een reeks televisieprogramma's bedoelt.

Voor de Britse tv-zender Channel 4 maakte Perry programma's. Over de Britse klassenverschillen bijvoorbeeld, of over identiteit, en soms over zijn eigen kunstprojecten. Perry praat makkelijk. Hij is scherp en gevat, soms cynisch, vaak grappig en altijd kritisch. Niet iemand bij wie je makkelijk tips tapt. Een uur met Grayson Perry bestaat vooral uit afkraken en lachen, waarschijnlijk is hij daarom op Twitter zo populair.

Als hij zijn vaas met plastic folie heeft bedekt tegen het uitdrogen en twee kopjes oploskoffie heeft gemaakt, volgt zijn uitleg. Het wordt dit keer een televisieprogramma mét kunst. 'Ik denk veel na over mannelijkheid. Dus ik dacht, laat ik dat eens onder de loep nemen.' Het is geen verrassing dat hij over mannelijkheid nadenkt. Perry hult zich sinds zijn puberteit graag in vrouwenkleren. Dat is hem vandaag niet aan te zien, in zijn praktische werkkleding. Alleen dat kapsel, een rommelige blonde bob, is atypisch voor een man. Als hij zich verkleedt, noemt Grayson zichzelf Claire. Zij is in de loop der jaren behoorlijk van gedaante veranderd, legt hij uit. 'Toen ik jonger was, wilde ik er het liefst uitzien als een slonzige huisvrouw. Een beetje onverzorgd vond ik oké, juist spannend.' Inmiddels is Claire een opvallende verschijning. Ze hult zich in felle kleuren en bijpassende make-up. Soms lijkt ze een tekenfilmfiguur die tot leven is gekomen, soms een klein meisje dat zich als prinses heeft verkleed.

Perry laat de kleren voor Claire door modestudenten maken. Toen hij in 2003 de meest prestigieuze Britse kunstprijs ontving, was hij gekleed als Claire. En toen hij in 2014 een koninklijke onderscheiding kreeg (CBE, Commander of the Order of the British Empire), mocht Prins Charles deze aan Claire overhandigen, die voor de gelegenheid was uitgedost als sjieke Britse dame, volgens de Britse pers een duidelijke knipoog naar de stijl van Charles' geliefde.

Voor Perry zijn het verkleden, het maken van kunst en zelfs het werken met klei verbonden. Er is een anekdote die hij graag opdist om dit aan te tonen. 'Toen ik een jaar of 8, 9 was, kwam er een dame op school om ons te leren boetseren. Het waren de jaren zestig, dus ze had getoupeerd haar en droeg valse wimpers.' Z'n ogen glimmen als hij eraan terugdenkt. 'Omdat ik me misdroeg had ze me bij de meisjes gezet. Nu moet je ook een schortje aan, zei ze. Het ding was van kunststof en een beetje te krap. Al met al was het nogal kinky. Ik raakte er op een pre-seksuele manier hitsig van, terwijl ik dus mijn eerste poging tot kleien deed!' Perry lacht, hard en aanstekelijk. Het verhaal wordt nog betekenisvoller, want hij maakte die dag een asbak voor zijn moeder. Haar heeft hij in geen jaren gezien. Na de scheiding van zijn ouders woonde hij eerst bij zijn moeder en zijn stiefvader, die hem zo zeer intimideerde dat hij vooral op zijn eigen kamer in zijn fantasiewereld leefde. Nadat hij een keer zijn vader had bezocht, gooide zijn moeder hem eruit. 'Ga dan maar bij hem wonen', zou ze hebben gezegd. Kort daarna las zijn stiefzusje in zijn dagboek dat hij zich graag als vrouw verkleedde en was hij bij zijn vader ook niet meer welkom. Hij ging terug naar zijn moeder, waar hij bang bleef voor zijn stiefvader.

Zo'n testosteronbom in je ouderlijk huis is ook een goede reden om over mannelijkheid na te denken. 'Deprimerend', noemt Perry zijn bevindingen tot dusverre. 'Ik ben erachter dat mannelijkheid nogal een probleem is, maar dat de helft van de slachtoffers mannen zijn.' Of hij nog advies voor die mannen heeft? 'Nee hoor, daar ben ik niet voor', sputtert hij. Maar dan volgt toch zijn eerste tip: 'Neem therapie! Dat is mijn oplossing voor alles!' Best handig dat hij met een psychotherapeute getrouwd is.

CV 

Grayson Perry (1960) groeide op in Chelmsford, Essex. Hij volgde de kunstacademie in Portsmouth. In 2003 werd hij in één klap bekend doordat hij de Britse Turner Prize won met zijn opvallende vazen met daarop expliciete scènes vol seks en geweld. Hij nam de prijs in ontvangst in travestie en verkondigde: 'Hoog tijd dat een pottenbakkende travestiet de Turner Prize wint!' Een jaar later had hij zijn eerste solotentoonstelling bij de gerenommeerde galerie Victoria Miro. Inmiddels wordt zijn werk wereldwijd getoond en verkocht. Perry bedacht en presenteert sinds 2012 tv-programma's voor Channel 4. De komende maanden heeft hij een uitgebreide tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.

Grayson Perry woont in Londen met zijn vrouw, psychotherapeute Philippa Perry. Hun dochter Florence Perry schrijft voor de website Buzzfeed.

1. Plaats: Essex

'Op uitnodiging van filosoof Alain de Botton heb ik een vakantiehuis ontworpen in Wrabness, in het noord-oosten van Essex. De Botton is geïnteresseerd in de invloed die architectuur op ons kan hebben. Hij richtte daarvoor het bedrijf Living Architecture op, dat vakantiehuizen bouwt in samenwerking met architecten en kunstenaars. Ik werkte samen met architect Charles Holland aan een soort kapel voor een denkbeeldige dame, Julie. Het heet A House for Essex, omdat ik wilde dat Julie de essentie van Essex zou belichamen.

'Ik kom er zelf vandaan. Het is een interessante plek, omdat het tegen Londen aanligt. Het deel vlak bij Londen, het zuid-westen, is erg op de stad georiënteerd en daar woont de middenklasse. In het verste deel, waar Wrabness ligt, woont de arbeidersklasse. Essex heeft een beetje een identiteitscrisis, omdat toen Thatcher regeerde de term Essex man werd gebruikt. Dat betekende iemand uit de arbeidersklasse die veel geld had verdiend. Iemand die zich een eigen huis kon veroorloven. Zo'n type dat de voortuin betegelt zodat er drie auto's kunnen staan, je kent ze wel.

'Ik heb ervoor gekozen het personage Julie ook de overgang van arbeidersklasse naar middenklasse door te laten maken. Voor de tv-serie die we over het huis maakten, heb ik me in de laatste aflevering aangekleed als Julie. Ik koos van die artsy kleren, het soort kleding dat creatieve oudere dames dragen. Losjes, vleugje hippie, tikkeltje etnisch, lekker grote kralenketting erbij. Misschien is Julie ook een idealisering van mijn moeder. Ik weet niet of ze nu zulke kleren draagt, maar ik denk van niet. Ze woont in elk geval niet meer in Essex.'

Plaats: Essex 'A House for Essex is voor een denkbeeldige dame.' Beeld Living Architecture

2. Kunstenaar: Henry Darger

'Toen ik naar de kunstacademie ging, had ik geen idee wat ik wilde doen. Ik voelde wel de druk van het modernisme, de druk om kunst te maken die eruitziet als kunst. Abstracte beeldhouwkunst was in de mode, mijn medestudenten maakten macho sculpturen. En feministische kunst kon ook, daar hield ik wel van. In 1979 zag ik in de Hayward Gallery, hier in Londen, een grote tentoonstelling met outsiderkunst, kunst die buiten de kunstwereld wordt gemaakt. Ik was verbijsterd, ik wist niet dat er mensen waren die gewoon wat maakten, zonder rekening te houden met die hele kunstgeschiedenis. Het was bevrijdend voor me, ik durfde erdoor bij mezelf naar binnen te kijken. Vooral Henry Darger is me bijgebleven, zijn geweldige tekeningen van potlood en krijt. Inmiddels is hij een van de bekendste outsidersterren, maar zijn kunstwerken waren toen net ontdekt. Darger leefde een teruggetrokken leven en na zijn overlijden in 1973 ontdekte zijn huisbaas, die grafisch vormgever was, al die fantastische tekeningen, schilderijen en boeken. Wat me in Darger aantrekt, is dat hij op een heel mooie manier put uit zijn onderbewustzijn en zo een soort fantasiewereld maakt. Dat probeer ik ook te doen.'

Kunstenaar: Henry Darger 'Hij put op een heel mooie manier uit zijn onderbewustzijn en maakt zo een soort fantasiewereld.' Beeld James Veysey / HH

3. Kunstplek: White Cube Bermondsey

'Als je hier in Londen hedendaagse kunst wilt kijken, moet je naar Tate Modern. Maar de plek waar ik het sterkste voel wat er inde kunst gaande is, is bij White Cube Bermondsey, een galerie die een soort particulier museum is. Erg indrukwekkend, je moet alleen onthouden dat het eigenlijk een winkel is, dat ze kunst verkopen! Heel merkwaardig eigenlijk, dat een galerie experimentele dingen doet om je te doen vergeten dat ze een winkeltje runnen. Zelf zorg ik ervoor dat mijn tentoonstellingen juist heel traditioneel zijn. Ik denk dat dit een van de redenen is dat ik zo populair ben. Ik verwar mensen niet. Bij mijn tentoonstellingen kom je binnen en zie je een handgemaakt versierd object, dat flink z'n best doet er mooi uit te zien. Het is iets dat je kent: een wandtapijt, een vaas, een sculptuur, een tekening. Je hoeft je geen zorgen te maken of je het wel begrijpt.'

Kunstplek: White Cube Bermondsey 'Een galerie die een soort particulier museum is.' Op de foto werk van Cerith Wyn Evans. Beeld Dan Kitwood / Getty

4. Kunstenaar: Tal R

'Ik vind niet zo veel kunstenaars goed, ik ben kieskeurig. Er zijn kunstenaars die ik ooit goed vond, maar nu niet meer. Zoals Gilbert & George, ik vind dat ze zichzelf herhalen. Dat beschouw ik echt als een zonde. Als je niet meer verrassend bent, werkt het niet meer. Zelf probeer ik telkens nieuwe technieken uit. Dat zul je ook zien bij de tentoonstelling in Maastricht, waar ik hout heb bewerkt, een techniek die ik voor het huis in Essex leerde.

'Ik ben nu wel nogal weg van de Deense kunstenaar Tal R. Hij schildert, maakt sculpturen, heel speels. Bij galerie Victoria Miro had hij een tentoonstelling waarbij hij allemaal banken had bedekt met goedkope tapijten en gecombineerd met grappige sculpturen. Hij doet gekke dingen. Maar hij weet wat hij doet, maakt goeie patronen en kleuren. Zelfs zijn meest minimalistische dingen zijn goed. En het is nogal wat om in schilderkunst je eigen stem te vinden. Ik zou zelf nooit durven schilderen, dat is al zo veel gedaan. Elke kwaststreek is een citaat van de kwaststreek van iemand die je voorging.'

Kunstenaar: Tal R 'Hij doet gekke dingen. Maar hij weet wat hij doet, maakt goeie patronen en kleuren. Zelfs zijn meest minimalistische dingen zijn goed..' Beeld Mikkel Ostergaard / HH

5. Tv: Gogglebox Channel 4 (RTL4 maakte een Nederlandse versie Thuis voor de Buis)

'Ik zeg altijd: Als je wilt zien hoe Groot-Brittannië eruitziet, kijk naar Gogglebox. Het is een meesterwerk. Het klinkt als een heel dom idee, je ziet gewoon mensen tv kijken. Het is een dwarsdoorsnede van de Britse bevolking, zo'n vijftien huishoudens: homostellen, Aziatische gezinnen, oude mensen, jonge mensen. Je hebt al die verschillende soorten mensen, arm en rijk en die kijken hetzelfde tv-programma. Je ziet hun commentaar, hun emoties, hun gezichtsuitdrukkingen. Dat werkt, het is hilarisch. Ik realiseer me telkens hoe grappig Britten zijn. Het meest briljante aan het programma is dat er altijd iemand is die precies zegt wat je zelf zou willen zeggen. Dat moment is zo heerlijk!'

Tv: Gogglebox Channel 4 'Een meesterwerk, mensen die thuis tv kijken en commentaar geven.'

6. Boek: Welcome to Everytown, Julian Baggini

'In zijn boek Welcome to Everytown probeert filosoof Julian Baggini bij wijze van experiment een jaar lang een doorsnee leven te leiden. Dus hij vindt een middelmatige woonplaats, gaat daar wonen in een gemiddeld huis, eet doorsnee voedsel, praat met doodnormale mensen en gaat op een doorsnee vakantie. Het is vrij deprimerend. Het eten blijkt bijvoorbeeld vreselijk vies. Zijn interessantste ontdekking vond ik wat de vakanties betreft. Mensen kunnen zo snobistisch zijn over hun vakantie, dan zeggen ze: 'Nee, ík ben een reiziger, geen toerist.' Maar eigenlijk is dat hetzelfde. Toeristen zijn gewoon de minder avontuurlijke versies van reizigers. De mensen die kerken bezoeken, zijn de mensen die exotische tempels zouden bezoeken, als ze tegen diarree zouden kunnen en het niet erg zouden vinden om een beetje vies te worden.'

Boek: Welcome to Everytown, Julian Baggini

7. Social media: Twitter (Account: @Alan_Measles)

'Ik hou van Twitter. Ik kijk veel troep op tv, twitteren helpt daarbij. Als je naar het Eurovisiesongfestival kijkt, of X Factor, dan is het op Twitter hilarisch. Ook tijdens mijn eigen programma's hou ik de tweets in de gaten.

'Nu ik steeds meer volgers heb, vind ik het soms ook eng, ik praat tegen een voetbalstadion vol mensen. Toen ik als grapje schreef dat ik de Tower of London met 800 duizend keramieken puppies wilde vullen, als reactie op de kunstenaars die bijna 900 duizend keramieken klap-rozen maakten, namen mensen dat serieus en werden boos. Kom op zeg, het is maar een tweet! Maak lekker een grap over mij als mijn grap je niet bevalt. De reacties die me kwetsen, zijn vaak de terechte reacties. Gelukkig weten weinig mensen hoe ze me echt moeten raken.' Box17

Grayson Perry: Hold Your Beliefs Lightly Bonnefantenmuseum, Maastricht, 26 feb t/m 5 juni. Grayson Perry & Wendy Jones: Portrait of the Artist as a Young Girl (autobiografie, 2006).

Social media: Twitter De profielfoto van Grayson Perry's Twitteraccount.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden