Neem nog een koek, misschien worden ze straks nat

Ze drinken koffie bij elkaar, delen voedsel en informatie over sluiproutes, smokkelen verse levensmiddelen naar binnen. En als het lang mocht duren heeft Jan van der Berg nog een halve koe in de vrieskist voor de achterblijvers van Appeltern en Horssen....

Van onze verslaggever

Sietse van der Hoek

DRUTEN

Van der Berg is directeur van een Rabobank en dezer dagen coördinator van de kleine samenleving die geweigerd heeft te evacueren uit dit deel van het Land van Maas en Waal. Zo'n 25 zijn er dat, onder wie een paar vrouwen.

Appeltern ligt klein en schattig tegen de Maasdijk aan, zeven kilometer van Druten aan de Waaldijk. Het parkeerplaatsje voor de Rabobank staat vol tractors en auto's. Het katholieke kerkje is tot halverwege de neogotische vensters gevuld met meubels - eveneens van bewoners uit de polder achter de dijk. Op het erf van Van der Berg staan ook tractors. Het is een hobby van hem. Straks gaat hij er nog eentje halen, een zeldzame Lanz Buldog uit 1954 bij de gebroeders Laar.

Willem klopt aan de keukendeur. Hij heeft gisteren een auto vol levensmiddelen uit Wijchen ongezien door de afzetting heen gekregen. Laten we nog een koek nemen: anders worden ze misschien toch maar nat.

Dat was ook een beetje de overweging geweest zaterdag, toen hij met zijn zwager op de boerderij stond te dubben of ze wel of niet een beest zouden slachten. De druk van de autoriteiten om te vertrekken was al tamelijk groot. Slacht je het niet, verdrinkt het misschien. Stop je het in de vrieskist en valt de stroom uit, bederft het vlees.

Ze hadden het wel gedaan. Van der Berg wilde toch blijven. Zijn zwager en zuster vertrokken met de andere koeien naar de Betuwe, 'en daar lijken ze nu ook weer weg te moeten', maar een van hun zoons is van plan vannacht terug te keren.

Een andere boerenzoon is de afgelopen nacht sluip-door-kruip-door de linies overgestoken. Ergens de auto laten staan, lopend het onbewaakte weggetje af tot hij een fiets zag staan en daarop naar Horssen. Hij is nog teruggegaan met voer voor de kippen die waren achtergebleven op het 'spultje' waar hij de fiets had 'geleend'. Hij was geëvacueerd naar Horssen, maar kreeg heimwee.

Van der Berg behoort tot de 'eigenwijzen die blijven', omdat hij vindt dat hij aan de dijk veilig woont en altijd snel genoeg weg kan. Hij wijst tot waar het Maaswater kwam in 1926, tot het vloerkleed. Een Waaloverstroming zou tot aan het blad van de keukentafel reiken.

'Maar de argumentatie is ook: opeenvolgende autoriteiten hebben altijd verzekerd dat de dijken in orde zijn. En waren ze niet goed, dan moesten ze worden verbeterd, zeiden ze. Nu zeggen de nieuwe autoriteiten dat ze niet goed zijn. Maar waarom zouden we dat nu wel aannemen? Begrijp je?'

We rijden over de rivierdijk naar Lange Frans in het buurtschap Blauwe Sluis. Links aan de overkant van de Maaszee de televisietoren van Haaren, Brabant. Vóór ons op zeker moment de Landrover van het VVD-raadslid dat een ontheffing (van evacuatie) heeft en poolshoogte neemt bij zijn camping en restaurant op de overstroomde uiterwaard. Van der Berg is ook op het gemeentehuis geweest voor een ontheffing. Nee, had de ambtenaar gezegd, hulpverlening naar onze regels kun je wat u doet niet noemen. Bovendien zijn uw bezigheden strijdig met onze doelstelling; wij willen juist zoveel mogelijk mensen eruit halen. 'Maar niemand van ons heeft tot nu toe van de politie of de brandweer narigheid ondervonden.'

Lange Frans is 72 jaar, is vrijgezel, bewoont een boerderijtje aan de dijk, en Van der Berg brengt hem soep in een plastic Remia-emmertje. 26 Schapen heeft hij. Kijk, daar lopen ze. Gisteren heeft hij voor hen in de schuur een schapentrap getimmerd naar de hooizolder, voor als het water komt, een oude methode in rivierenland, en inmiddels ook beproefd. 'Nou, als er één schaap over de trap gaat, volgen er meer.' Tweehonderd pakken hooi staan op zolder. 'Wat de schapen dan nog nodig hebben is water.'

We rijden door de polder naar Horssen en passeren enkele verweesde boerenbedrijven, sommige met de schuurdeuren tegenover elkaar open, opdat het instromende water minder schade zal aanrichten. 'Sinister gezicht, hè', commentarieert Van der Berg.

Bij de drie vrijgezelle gebroeders Laar (koeien in Oploo, zij bleven thuis) bekijken we de antieke tractor van 28 pk, en even verderop in Horssen de boerderij waar Van der Berg in 1936 werd geboren. We zitten in hoeve 'Stroes', ook in Horssen, met zijn vijven op stoelen en kijken elkaar onder de tafel door aan. Die staat met zijn poten op aardappelkistjes, voor als het water komt. De rest van de keuken is als altijd. 'Ja, je doet vreemde dingen.'

De ene zoon blijft ook wanneer de boel onderstroomt. 'De muren zijn dik als van een klooster en de zolder hoog genoeg. Ik hou er niet van bij een ander te zitten.' Van der Berg deelt mee wat hij van gemeentewerkers gehoord heeft: dat de ME vanaf vanmiddag (=woensdag) vijf uur optreedt tegen iedere achterblijver in het geëvacueerde Land van Maas en Waal. 'Dan niet meer buiten het erf dus.'

We rijden terug naar de Rabobank in Appeltern, waarvan de geldautomaat het ook nog doet. Van der Berg wijst de huizen aan waar nog achterblijvers zijn ondergedoken. En daar heeft een echtgenoot een paar weken zijn vrouw vermoord.

'Maak er maar een vrolijk verhaal van', zegt Van der Berg bij het afscheid op de Maasdijk. En of ik ook namens de anderen wil meedelen dat het met de achterblijvers goed gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden