Neem DNA van gevangenen

De kans op recidive van veroordeelden is hoog, circa 50 procent. Boris Dittrich denkt dat dat percentage omlaag kan door aan alle gevangenen hun DNA-profiel te vragen....

WIE de cijfers naast elkaar legt, kan niet anders dan schrikken. Gemiddeld genomen is het ophelderingspercentage van misdrijven ongeveer 15 procent. Moord wordt wat meer opgelost, woninginbraken en diefstal minder. Het gaat hier om de bij de politie aangegeven misdrijven.

Daarnaast zijn er misdrijven die door het slachtoffer niet eens meer zijn gemeld, omdat hij bij voorbaat het vertrouwen verloren heeft dat de politie de zaak kan oplossen. Aangenomen kan dus worden dat van alle gepleegde misdrijven ongeveer 90 procent niet wordt opgelost. Voor de meeste slachtoffers betekent dit een gevoel van onveiligheid.

Naast dit percentage staat het aantal verdachten dat, opgepakt voor een misdrijf, uiteindelijk door de rechter tot een straf veroordeeld wordt. Dat zijn er niet zo veel, omdat in de voorfase het Openbaar Ministerie om allerlei redenen kan besluiten een verdachte niet verder te vervolgen. Soms heeft dat met de inhoud van de zaak te maken: het bewijs komt niet rond.

Soms wordt zo'n beslissing beïnvloed door gebrek aan personeel of tijd. Slechts een klein deel van de verdachten krijgt van de rechter een gevangenisstraf. De meesten krijgen een voorwaardelijke straf, een taakstraf of een geldboete opgelegd. Een enkeling wordt vrijgesproken.

Van alle veroordeelden valt een flink deel in herhaling. Na de opgelegde straf plegen zij opnieuw een strafbaar feit. Het recidivepercentage is ongeveer 50 procent. Vanuit de veroordeelde geredeneerd gaat het gezegde 'eens een dief, altijd een dief' niet op. Iedereen moet de kans krijgen om zijn leven een goede wending te geven. Maar nu uit de koele cijfers blijkt dat de kans op herhaling groot is, vergt de beveiliging van de samenleving nieuwe initiatieven ten aanzien van hen die worden veroordeeld.

Binnenkort behandelt de Tweede Kamer het wetsvoorstel DNA in het strafrecht. Door met een wattenstaafje pijnloos wat slijmvlies aan de binnenkant van de wang van de verdachte af te nemen, kan een DNA-profiel worden gemaakt.

Dit profiel is niet meer dan een streepjescode. Het wordt geanonimiseerd in de DNA-databank opgenomen en vergeleken met andere profielen, bijvoorbeeld die aangetroffen zijn op de plaats van een misdrijf. Komen beide profielen overeen, dan bestaat er een aanwijzing dat de verdachte op die plek is geweest. De zaak tegen de verdachte kan gemakkelijker worden bewezen.

Volgens het wetsvoorstel kan DNA-materiaal afgenomen worden van verdachten die een misdrijf hebben gepleegd waar een gevangenisstraf van vier jaar of meer op staat. Welke straf de rechter de verdachte vervolgens oplegt, is niet van belang. Bij vrijspraak moet het DNA-profiel natuurlijk uit de databank verwijderd worden. Na verloop van jaren zal de databank steeds beter gevuld raken en dat komt de opheldering van misdrijven van pas.

Behalve van verdachten van misdrijven wil minister Korthals in de toekomst van plegers van seksueel misbruik, die een TBS-maatregel opgelegd hebben gekregen, DNA-materiaal af laten nemen, voordat zij vrijkomen. Daarbij verliest de minister uit het oog dat slechts 4 procent van de plegers van seksueel misbruik in een TBS-kliniek behandeld moeten worden. Het merendeel van degenen die voor een seksueel delict veroordeeld worden, krijgt gewoon een gevangenisstraf zonder behandeling.

Ik vind dat niet alleen van verdachten het DNA-profiel in de databank opgenomen moet worden, of van de kleine groep van TBS- veroordeelden. De beveiliging van de samenleving vraagt om een initiatief dat op kortere termijn tot resultaten kan leiden. Ik stel voor dat ook van degenen die al voor het plegen van een misdrijf door de rechter zijn veroordeeld en daarvoor nu in de gevangenis zitten, het DNA-profiel wordt opgeslagen.

Een dergelijke medewerking kan van gevangenen worden gevraagd nu overduidelijk is dat het belang van de samenleving daarmee gediend is en afname van celmateriaal geen inbreuk meer is op de lichamelijke integriteit van de betrokkene. Moest vroeger nog bloed worden getapt, tegenwoordig hoeft zelfs het wattenstaafje niet eens meer gebruikt te worden. De techniek is nu zo ver ontwikkeld dat een klein beetje celmateriaal dat is achtergebleven op de rand van een colablikje of koffiekopje voldoende is om een DNA-profiel op te stellen.

De Hoge Raad heeft in 1999 geoordeeld dat voor bewijs ook dit achtergelaten DNA-materiaal gebruikt mag worden. De gevangene aan wie om celmateriaal wordt gevraagd hoeft dus niets meer in of aan zijn lichaam te dulden. Hij kan eenvoudigweg zijn tandenborstel voor DNA-afname overhandigen.

Het kan voor sommige gevangenen een steuntje in de rug zijn te weten dat hun DNA-profiel is opgenomen in de databank, waardoor zij bij toekomstige misdrijven eerder tegen de lamp zullen lopen. Deze groep zal proberen geen nieuwe strafbare feiten meer te plegen. Afstaan van celmateriaal voor de DNA-databank kan preventief werken. Het recidivepercentage kan er gunstig door beïnvloed worden.

Nu de rechter zijn vonnis al heeft geveld en de gevangene zijn straf uitzit, zal het afstaan van celmateriaal op vrijwillige basis moeten plaatsvinden. Om de medewerking aantrekkelijk te maken kan gedacht worden aan een korting op de straf voor de misdrijven, die de gevangene uitzit.

Voor de toekomst zal de wet zo moeten worden veranderd dat elke gevangene die vervroegd in vrijheid wordt gesteld, alleen eerder de gevangenis mag verlaten dan nadat hij celmateriaal heeft afgestaan ten behoeve van de DNA-databank. Daarvoor moet het systeem van de voorwaardelijke invrijheidsstelling weer worden ingevoerd.

Weten is meten. Een vulling van de databank met DNA-profielen van alle gevangenen vergemakkelijkt de opsporing van misdrijven, waar lichaamsmateriaal door de dader is achtergelaten en vergroot daardoor de veiligheid van de samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden