Nee, ze hoeven geen Samsung-shirtje aan

Tablets en freesmachines van bedrijven, daar zijn scholen blij mee. Minder blij zijn ze als het noodzaak wordt sponsors te zoeken.

Beeld Linelle Deunk

Het is het soort bericht waarbij je je even in de arm knijpt. Op een ochtend kreeg schooldirecteur Marijke Blijleven een telefoontje van haar bestuur. Of ze binnen een week een voorstel kon indienen, want Samsung zocht wat Nederlandse scholen. Waarvoor? Inmiddels beschikt jenaplanschool Het Wespennest in Amsterdam-Noord over veertig Samsung Galaxy-tablets, draadloos internet, een verrijdbaar digiboard en een intensief ict-trainingsprogramma voor de leerkrachten. Ook twee scholen in Delft en in Nijmegen kregen een smart classroom.

'Steeds meer bedrijven willen maatschappelijk verantwoord ondernemen', zegt Blijleven. 'Aandeelhouders willen ook een sociaal jaarverslag lezen.'

Verbazing wekte deze week de gift van drie ton aan de Rotterdamse Hugo de Groot. De directeur van softwarebedrijf AFAS was door de VPRO-documentaire Superschool onder de indruk van de scholengemeenschap en haar ondernemende rector: 'We dachten: wat is die school gaaf!' En dus kan de school computers kopen, de gymnasiasten op Romereis sturen en excellente technische leerlingen een weekje naar de NASA in Houston. De scholieren die meedoen aan een ontwerpwedstrijd voor Formule 1-wagens kunnen naar de finale in Shanghai.

Nu vallen giften zelden zo als gebraden haantjes uit de lucht. Wie wat extra wil, moet zelf in actie komen. Schoolleiders worden inventiever. Het ministerie van Onderwijs geeft onderwijsinstellingen één bedrag voor alle kosten. Scholen in het basis- en het voortgezet onderwijs krijgen daarnaast een potje voor het verbeteren van de onderwijskwaliteit en professionalisering van leraren en schoolleiders. Een vetpot is het niet. Vaak is er geen geld om meubilair of speeltoestellen te vervangen. Laat staan om een computergestuurde metaalbewerkingsmachine aan te schaffen voor de praktijklessen van vmbo'ers.

Leerlingen op een middelbare school in Emmen krijgen les op de tablet.Beeld anp

Olifant

De zoektocht naar extra inkomsten begint doorgaans niet bij het bedrijfsleven, maar dichter bij huis: de ouders. Zij betalen al een ouderbijdrage voor schoolreisjes en andere buitenschoolse activiteiten, maar er wordt geregeld een aanvullend beroep op hen gedaan. Of ze nemen zelf het initiatief. Zo hebben ouders van de Amsterdamse basisschool De Achthoek een schoolfonds opgericht met de naam De Grote Olifant. Dat wil zaken bekostigen die 'ten goede komen aan het leerplezier van de kinderen'.

De basisschool in het oostelijk havengebied heeft naar eigen zeggen weinig geld, ironisch genoeg omdat De Achthoek in een gegoede buurt staat. Daardoor krijgt de school minder extra middelen. 'Toen ik hier kwam, schrok ik van wat ik aantrof qua materiaal en meubilair', schreef directrice Swaan Rutten in april in een nieuwsbrief. 'Ik zie dat elk dubbeltje omgedraaid en goed besteed wordt. Alle scholen in dit soort buurten kampen met dit probleem.'

Dit jaar hoopt De Grote Olifant voldoende geld in te zamelen voor een verrijdbare kist met iPads. Rutten: 'We hebben alleen geld gereserveerd voor vervanging van computers en voor wifi. Dit jaar hebben we gekozen voor het vervangen van versleten tafels en stoeltjes.' Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat De Achthoek een 'elitaire privéschool' wordt.

Middelbare scholen zoeken al vaker het bedrijfsleven op. Scholieren kunnen er stage lopen, maar bedrijven doen ook donaties in natura. Zo bemachtigde het Schoonhovens College een freesmachine en een lasrobot. Deze school is wat dat betreft een voorloper. Ze heeft een actieve vriendenkring met bijna honderd regionale werkgevers om zich heen verzameld. Jaarlijks wordt een netwerkbijeenkomst georganiseerd.

Bij andere scholen is het nog aftasten, zoals bij het Sint-Oelbert Gymnasium in het Brabantse Oosterhout. Enkele jaren geleden, bij het 125-jarig bestaan, werden een alumnivereniging opgericht en een vriendenstichting. 'Onze alumnivereniging staat nog in de kinderschoenen. Het aantal leden is beperkt en revenuen voor de school zijn er niet', zegt rector Hanneke Blom. Een sponsorcontract met een ict-leverancier zou Blom 'absoluut toejuichen'. 'Ik ben blij voor de Hugo de Groot school. Daar worden de leerlingen beter van.'

Richtlijnen sponsoring
Het ministerie van Onderwijs heeft geen bezwaar tegen sponsoring. Richtlijnen zijn vastgelegd in een convenant met scholenkoepels en werkgeversorganisaties. Er moet draagvlak zijn en sponsors mogen de onderwijsinhoud niet beïnvloeden. Lespakketten mogen geen reclame bevatten.

Leerlingen op de Jozefschool krijgen op een moderne manier les.Beeld anp

Ondernemerschap

Worden schooldirecteuren fondsenwervers? 'Het is een deel van het takenpakket geworden', zegt Aukje Broersma. De directeur ondernemen, onderwijskunde en ict op Hogeschool Windesheim in Zwolle ziet de veranderingen op basis- en middelbare scholen hard gaan. 'Ondernemerschap wekte in het verleden weerstand op, maar het besef is gegroeid dat je innovatief moet zijn.'

Windesheim biedt schoolleiders cursussen ondernemerschap. Ondernemen is volgens Broersma geen luxe, maar noodzaak. 'Scholen moeten wel, zeker in krimpregio's waar het aantal leerlingen afneemt. De kraan van de overheid wordt steeds verder dichtgedraaid.' Rampzalig hoeft dat wat haar betreft niet te zijn. 'Geld hebben maakt lui, geldgebrek maakt creatief.'

Ook de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS), een belangenorganisatie met bijna vijfduizend directeuren en managers, onderstreept de noodzaak om zelf sponsoren te zoeken en andere financiering aan te boren. Voorzitter Petra van Haren juicht die ontwikkeling toe. 'Ondernemerschap wekte in het verleden weerstand op, maar het besef is gegroeid dat je innovatief moet zijn Je moet creatief zijn, want met je basisbekostiging kom je er dus niet.'

In het verleden, zegt Van Haren, had je de afgeschreven Rabobankcomputers die in klaslokalen een tweede leven kregen. Installatiebedrijven doen scholen CO2-melders cadeau, gemeenten organiseren een 'beursvloer' waar bedrijven en scholen elkaar ontmoeten. 'Het uitgangspunt is meestal diensten voor diensten', zegt Van Haren, 'dus met gesloten portefeuille. Voorwaarde is dat de bedrijven geen invloed op het onderwijsbeleid krijgen. De tegenprestatie is bijvoorbeeld dat een rector een praatje komt houden, of dat er maandelijks een kindertekening wordt aangeleverd voor het bedrijfsblad.'

Bietenbrug

Lang niet alle scholen omarmen het ondernemerschap. 'Je krijgt een kromme situatie. Als nu zelfs al de AVS gaat promoten dat wij op grote schaal eigen inkomsten genereren, gaan we de bietenbrug op', vindt Peter Verberg. Hij is directeur van de Daltonschool Rijnsweerd in Utrecht, een basisschool met 475 leerlingen die drie keer het predicaat 'excellent' kreeg van de onderwijsinspectie.


Inderdaad, ook zijn school heeft een fonds waar ouders een extra bijdrage op kunnen storten - de 10- tot 12 duizend euro die dat oplevert per jaar, gebruikt hij voor draadloos internet en de aanschaf van een Kunstkabinet, een lesconcept voor kunst-, media- en erfgoededucatie. Ook heeft het fonds Engelse les mogelijk gemaakt in alle groepen. 'Dat was een wens van veel ouders.'


Over die extra's is Verberg enthousiast. Maar hij zit niet te wachten op grote sponsordeals om de begroting sluitend te krijgen. Hij vindt het onwenselijk dat scholen steeds meer geld moeten zoeken 'voor nieuwe taken die het Rijk ons oplegt. Het moet niet zo zijn dat de overheid zegt: doe meer aan wetenschap en techniek, word een brede school met een kindcentrum en naschoolse opvang, en dat ik dan het geld erbij moet zoeken. Ons werk is zo al zwaar genoeg.'


Verberg vind het 'een gotspe' dat schoolleiders 'met de pet in de hand' moeten rondgaan. 'Het is gevaarlijk, want Den Haag zal dat vervolgens aangrijpen om tegen andere scholen te zeggen: kijk, er zijn scholen die het zelf kunnen regelen. Het leidt bovendien tot een tweedeling tussen witte scholen en achterstandsscholen. Ik heb hier in Rijnsweerd ouders die best wat extra willen betalen en hun netwerk kunnen inzetten voor de school. Dat gebeurt ook, maar ik maak er geen misbruik van. Ik zie anderzijds achterstandsscholen enorm veel inspanningen plegen, terwijl hun financiering alleen maar terugloopt.' Achterstandsscholen kunnen weliswaar extra geld van het ministerie krijgen, maar ze hebben een minder goede positie om sponsors te benaderen en hogere ouderbijdragen te vragen.

Leerlingen in Emmen krijgen les met behulp van tabletsBeeld anp

Gouden stoeltjes

Peter Verberg gaat alleen de boer op voor zijn Daltonschool als er een onderwijskundige noodzaak is. 'We hoeven niet op gouden stoeltjes te zitten.' Hij is bang dat commerciële sponsoren de scholen als reclamezuil zien. 'AFAS zegt dat ze niets terug hoeven voor die drie ton, maar intussen worden ze wel overal in de kranten genoemd. Het is de omgekeerde wereld dat een school zo veel geld krijgt en dan eens gaat bedenken dat de leerlingen wel naar de NASA kunnen. Welk onderwijskundig doel dient dat?'


Marijke Blijleven van Het Wespennest is milder. Een vruchtbare band met het bedrijfsleven hoeft niet altijd om geld of goederen te draaien. 'Op een school in de Bijlmer waar ik heb gewerkt, kwam twee keer in de week een bus met medewekers van ABN Amro langs om met groep 4 te lezen.' Wel kost fondsen lospeuteren veel tijd, zo is haar ervaring. 'Jantje Beton of het Prins Bernhard Cultuurfonds willen alleen iets steunen wanneer je als school eigen geld kan bijleggen. Je moet een gek in je team hebben die de energie heeft om een goed plan te maken.'


Over de deal met Samsung is ze tevreden. De tegenprestatie valt te overzien. 'Sommige ouders waren bezorgd dat hun kind in een Samsung-shirtje moest gaan lopen, maar dat is niet het geval. We krijgen misschien ooit een delegatie van Samsung uit Zuid-Korea om onze school te bezichtigen. Van harte welkom.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden