Nee, ook niet terug naar de vut

Nu iedereen langer doorwerkt, blijft het nog wel even dringen op de arbeids-markt. Slecht nieuws voor jongeren die aan het werk willen. Moet de vut terug?

Tijd voor terugkeer van de vut?

Nee. Het is naïef te veronderstellen dat herinvoering van allerlei ouderenregelingen werklozen aan een baan helpt, vindt Pieter Gautier, hoogleraar macro-economie van de arbeidsmarkt aan de Vrije Universiteit Amsterdam. 'De vut (vervroegde uittreding, de maatregel waarbij oudere werknemers met een regeling stopten met werken om ook financieel ruimte te maken voor jongere werknemers, red.) heeft zijn gelijk nog nooit bewezen. In de jaren tachtig niet, in het buitenland ook niet. Een oudere techneut die met vervroegd pensioen gaat, wordt niet vervangen door een technicus die net van school komt. Doordat mensen van de arbeidsmarkt verdwijnen, komen er ook minder banen. De arbeidsmarkt is geen taart die dan door minder mensen gedeeld wordt, de taart past zich aan en wordt kleiner.'


Om deze reden de verhoging van de pensioenleeftijd weer terugdraaien zal niet lukken, tot spijt van Alfred Kleinknecht, emeritus hoogleraar economie van innovatie aan de TU Delft. Maar door korter te werken kan het werk wel eerlijker, over meer mensen, worden verdeeld, vindt hij. 'De intensiteit van arbeid is enorm vergroot, bijvoorbeeld door de opkomst van de it. Werkuitval door stress begint epidemische vormen aan te nemen. Uit het oogpunt van ieders gezondheid zou een vierdaagse werkweek heel goed zijn. Die kan stapsgewijs worden ingevoerd. De vakbonden moeten niet pleiten voor 3 procent loonsverhoging, maar voor 3 procent arbeidstijdverkorting. Maar ik heb de indruk dat veel liberale economen het goed vinden dat de werkloosheid hoog is. Dat werkt disciplinerend: het personeel wordt niet te veeleisend, de vakbonden hebben minder invloed.'


Waar is die voorspelde krapte op de arbeidsmarkt eigenlijk gebleven?


In 2015 zou een tekort van 350 duizend arbeidskrachten ontstaan, voorspelde de commissie-Bakker in 2008. De commissie, die met de naderende vergrijzing en ontgroening plannen moest maken voor hervorming van de arbeidsmarkt, voorzag grote personeelstekorten in onderwijs, zorg en techniek. Maar dat was voordat er later dat jaar banken omvielen en de economische crisis uitbrak. In plaats van een grote behoefte aan personeel is er nu een groot overschot. Eind november zaten 653 duizend mensen zonder werk en de verwachting is dat de werkloosheid ondanks licht economisch herstel dit jaar zal oplopen tot boven de 700 duizend. Ondertussen groeit de potentiële beroepsbevolking door de verhoging van de AOW-leeftijd: met 245 duizend in 2013 tot een groei van 620 duizend personen in 2024, een stijging van 4,2 procent, heeft ABN Amro berekend.


En hoe erg is het dat de beroepsbevolking groter wordt?

Het is juist ontzettend goed nieuws, zegt de Amsterdamse hoogleraar economie Arnoud Boot. 'Als de economie aantrekt, is het juist een zegen dat er mensen zijn die aan het werk kunnen. En ik ga er niet vanuit dat deze crisis nog tien jaar aanhoudt.'


Maar hoe kom je intussen aan een baan?

Werkervaring opdoen, via tijdelijke contracten of desnoods via stageplaatsen lijkt het enige advies. Wie nog in de schoolbanken zit en kan kiezen: koester het vakmanschap, zegt Han Mesters van ABN Amro. 'Er is geen behoefte aan nog meer managers, wel aan specialisten als lassers. Dan heb je ook nu al kansen. Wie wel een baan heeft is niet klaar. Je moet de wil hebben steeds beter te worden.'


Het primaire probleem is hoe ouderen goed aan het werk kunnen blijven, vindt Boot. Iedereen moet anders tegen ouderen aan gaan kijken. Oudere werknemers moeten zich blijven scholen, en werkgevers moeten ook bereid zijn daarin te investeren. Demotie moet bespreekbaar worden: als je minder presteert, moet je minder betaald krijgen. Oudere werknemers moeten mogelijkheden bieden en niet alleen een kostenpost zijn.'


De crisis uitzitten dus, en hopen op betere tijden?

De oplossing ligt buiten de arbeidsmarkt, vindt Lans Bovenberg, hoogleraar economie in Tilburg en destijds betrokken bij de commissie-Bakker. 'De arbeidsmarkt is ziek omdat de economie ziek is. Maar in Europa en elders in de wereld zijn er tekenen van herstel. We moeten snel aanhaken bij de groei die begint te komen. Dat kan met een gezonde bankensector die dan weer krediet verleent aan bedrijven. En in Nederland moet de hypotheekschuld omlaag. De wereld ziet er anders uit sinds het rapport van de commissie-Bakker. Het is een paradox: de verhoging van de pensioenleeftijd kon worden doorgevoerd dankzij de crisis. De vut weer invoeren duwt de pensioenlasten voor werkenden weer omhoog. Niet doen dus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden