Nederlandse zaak is bij EU niet in goede handen

Waarom heeft Nederland bij het Verdrag van Lissabon geen 'opt out' bedongen, zoals de Britten en de Denen, zodat wij onze eigen gang konden gaan? Nu is het te laat.

De Europese Unie is op de verkeerde weg. Nederland heeft zich in een referendum, evenals Frankrijk, tegen de zogenaamde Europese Grondwet gekeerd. Die is vervolgens, na enkele ondergeschikte wijzigingen, het Verdrag van Lissabon geworden. Daarin staat dat de Europese Raad (het gezelschap van regeringsleiders) een instelling wordt.


Achter deze schijnbaar onschuldige benaming gaat veel meer schuil dan men zou denken. Elke Europese instelling krijgt namelijk zijn eigen bureaucratie.


De Europese Raad heeft nu 20 ambtenaren; over tien jaar zijn dat er 200. Hij krijgt zijn eigen gebouw, dat al in de maak is. Het Verdrag van Lissabon betekent een machtsverschuiving in intergouvernementele richting. Het resultaat zou president De Gaulle en mevrouw Thatcher hebben bevallen. Nederland had hier nooit akkoord mee mogen gaan.


De euro is in zwaar weer terecht gekomen. Op zichzelf is de Muntunie (EMU) van groot belang voor Nederland. Zij zorgt namelijk voor monetaire stabiliteit in het eurogebied. Maar zij kan alleen werken als de Europese Lidstaten zichzelf fiscale discipline opleggen. Die discipline ligt vast in het zogenaamde Stabiliteits- en Groeipact. Dat is plechtig in Dublin overeengekomen. Lidstaten zouden zich er strikt aan houden. Maar dat gebeurde niet. Als een plechtige overeenkomst waar stipt de hand aan zou worden gehouden na luttele jaren op de schroothoop ligt, mag men zich afvragen aan welke Europese verklaring men nog enig geloof kan hechten.


Tijdens de ontstaansgeschiedenis van de EMU heb ik mij tegen Italiaans lidmaatschap van de Muntunie gekeerd. Italië voldeed namelijk niet aan de criteria. Minister van Financiën Gerrit Zalm was het met mij eens en werd daarom in Italië 'il duro' (de harde) of 'il perfido' (de boosaardige) genoemd. Later, toen ik lid van de Europese Commissie onder Romano Prodi wilde worden, werd mij dit zwaar aangerekend. 'Woorden zijn als stenen', zei Prodi.


De Europese Commissie is hoedster der verdragen, wordt wel gezegd. Maar haar voorzitter Prodi noemde het Stabiliteitspad 'stupid'. Toen ik daar op de Nederlandse televisie afstand van nam, heeft hij mij bijna ontslagen. Ik heb mij ook (als enige Commissaris) tegen de versoepeling van het Pact onder Duitse en Franse druk gekeerd. De Duitsers, zei ik toen, preken water maar drinken wijn.


Bondskanselier Angela Merkel heeft zich nu voor de Duitse houding destijds verontschuldigd. Dat geeft in ieder geval hoop voor de toekomst.


De Duitse minister van Financiën Schäuble heeft voorgesteld dat lidstaten van de EMU die zich niet aan de regels houden, geen aanspraak kunnen maken op de Europese fondsen. Dat is een goed voorstel, maar het vereist verdragswijziging en dus zal het daar wel niet van komen. Schäuble deed dit voorstel naar aanleiding van de Griekse deconfiture.


Ik wens Griekenland het beste toe, maar zie niet hoe dat land uit het gat kan klimmen dat het voor zichzelf heeft gegraven. Dit betekent dat het zijn schulden zal moeten herstructureren. Sommigen menen dat Griekenland uit de EMU zou moeten stappen, zodat het kan devalueren. Maar dan zou de buitenlandse schuld eens zo zwaar drukken. Bij een herstructurering drukt de last op anderen (vooral Duitse, Franse en Nederlandse banken).


Zoals Herman van Rompuy, nu voorzitter van de Europese Raad, heeft gezegd, werkte de euro als een slaappil die vooral de mediterrane landen ertoe bracht Gods water maar over Gods akker te laten lopen. Het verschil in concurrentiekracht tussen de Club Med en Duitsland is nu opgelopen tot 30 procent. De achillespees van de Muntunie is dat 'one size fits all' niet werkt tussen landen met verschillende economische culturen. De scheidslijn in Europa loopt dan ook niet tussen Oost en West, noch tussen centrum en periferie, maar tussen Noord en Zuid. Dat probleem is niet makkelijk op te lossen.


Het echte schandaal is natuurlijk niet alleen dat de Griekse regering over haar statistieken heeft gelogen, maar vooral dat Griekenland überhaupt lid van de Muntunie is geworden. Dat werd mogelijk gemaakt door een akkoordje dat de Raad van Ministers en de Commissie met elkaar hadden gesloten.


De Fransen vragen gedurig om een 'economische regering'. Ieder jaar vaardigt de Commissie zogenaamde 'Brede Economische Richtlijnen' uit. Daarnaast hebben we nog steeds het Stabiliteitspact. Is dat niet voldoende? Te vrezen valt dat Parijs zich wil indekken tegen fiscale concurrentie. Maar Europa wordt te zwaar belast. Enige concurrentie hier zou weldadig zijn.


De Fransen houden niet echt van concurrentie. Die weerzin gaat terug op Rousseau. Hij is in zekere zin merkwaardig want de grote Franse economen van de 19de eeuw waren allen vrijhandelaren en het Franse onderwijssysteem is buitengewoon concurrerend. Maar toen president Sarkozy niet lang geleden in Berlijn zei: 'Wat heeft Europa aan de concurrentie te danken?', weerspiegelde hij een oude Franse traditie. Hij verraadde ook een diep onbegrip over het functioneren van een moderne economie.


Commissie-president Barroso vindt dat de EU meer 'economische coördinatie' nodig heeft. Coördinatie van wat? Ik ben bang dat dit minder concurrentie betekent. Dat zou een slechte zaak zijn.


Wat wij nodig hebben, zijn ondernemingen die 'red in tooth and claw' zijn en geen tamme gecoördineerde. Zo ook heeft Raadspresident Van Rompuy om meer convergentie binnen de eurozone gevraagd. Nogmaals: convergentie van wat? Tekorten? Werkloosheid? Concurrentie betekent niet convergentie, maar divergentie, want de een wint en de ander verliest. Het zijn bovenal ondernemingen die concurreren, niet landen. Holland was van 1620 tot 1670 een belangrijke Europese mogendheid. Zijn staatsbestel was krakkemikkig, maar zijn handelaren waren machtig.


Herman van Rompuy zegt ook dat wij onze economische groei moeten verdubbelen om de sociale welvaartstaat te bekostigen die hij 'de Europese wijze van leven' noemt. Maar dit advies brengt ons in een catch 22-situatie. Want om onze economische groei te verdubbelen, moeten wij de welvaartstaat hervormen, in het bijzonder de arbeidsmarkt. Welke politieke leider durft dat aan?


De Europese instellingen hebben niets geleerd van de daverende nee's die zij in de referenda hebben geoogst. De gangbare theorie in Brussel is dat zij hun werk nog niet goed genoeg hebben uitgelegd. De burgers van Europa begrijpen volgens de Europese elite nog steeds niet waar het allemaal om gaat. Maar zelf begrijpen zij niet dat de EU te veel doet.


Het Europees Parlement leeft nog in een federale fantasie. Het wil nog steeds en altijd 'meer Europa'. Het wil dat de Commissie zowat elk initiatief neemt dat het voor ogen komt. Er is zelfs een verwarde geest die een initiatief over obesitas wil. De fout die steevast wordt gemaakt, is deze: omdat een zaak belangrijk of wenselijk is, moet de Commissie die oppakken. Maar dat is ongerijmd. Van het subsidiariteitsbeginsel heeft het Parlement klaarblijkelijk nog nooit gehoord.


Het Europees Parlement bezit legitimiteit want het is op reguliere wijze verkozen. Maar het bezit geen representativiteit want behalve in België willen de burgers geen federaal Europa.


Voorzitter van de liberale fractie in het Europees Parlement is Guy Verhofstadt, voormalig minister-president van België. Hij wil dat de EU euro-obligaties aan de man brengt, zodat zij meer kan uitgeven. Hij denkt waarschijnlijk aan het gezegde van de Amerikaanse journalist H. L. Mencken: 'Een politicus wordt niet bekend door het sparen, maar door het uitgeven van geld.'


Commissie-president Barroso heeft dit idee nu geadopteerd. Hij wil obligaties voor infrastructurele werken uitgeven, tezamen met de Europese Investeringsbank (EIB). Nederland moet hier nooit mee akkoord gaan. Wij zijn een van de weinige netto-betalers en wij mogen de greep op de geldstroom niet verliezen.


De Commissie wil ook een verhoging van de uitgaven met 5 procent, terwijl alle lidstaten krom moeten liggen van de bezuinigingen. Er kan zonder moeite in programma's en fondsen worden gesneden. Laat de Commissie daar eens mee beginnen.


Dan zou zij minder tijd voor idiote voorstellen hebben. Het resultaat van een marktproces, zo werd onlangs gezegd, zou niet zo maar mogen worden aanvaard. Eerst zou de Commissie door middel van peilingen moeten kunnen vaststellen of consumenten tevreden zijn. Is dat niet het geval, dan moet de Commissie kunnen interveniëren, ook al gaat dat ten koste van de economische doelmatigheid. Dit voorstel verraadt een totaal gebrek aan inzicht in het wezen van een marktproces.


Het nieuwste voorstel van de Commissie is om naast de gewone maatstaf van het Bruto Binnenlands Product die van het Bruto Binnenlands Geluk vast te stellen.


De Nederlandse regering en het Nederlandse parlement moeten veel scherper letten op hun zaak, die van ons allen is. Onze voornemens inzake gezinshereniging worden nu belemmerd door Europese wetgeving.


Waarom hebben wij, toen het Verdrag van Lissabon in de steigers stond, geen 'opt out' bedongen zoals de Britten en de Denen dat hebben gedaan, zodat wij onze eigen gang konden gaan? Nu is het te laat. Nederland lijdt aan een overdreven internationalisme. Dat is een uiting van ons minderwaardigheidscomplex.


Frits Bolkestein


Frits Bolkestein is oud-VVD-leider en was van 1999 tot 2004 Europees Commissaris.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden