Nederlandse verzetsheldin die 150 Joden redde

Marion Pritchard-Van Binsbergen redde in de Tweede Wereldoorlog 150 Joden van de Holocaust door onderduikadressen voor ze te zoeken, ze te helpen met de benodigde documenten en in één geval ook een politieman te doden die een Joodse familie dreigde op te pakken. Ze overleed, zo is vandaag bekend geworden, op 11 december jongstleden in Washington op 96-jarige leeftijd.

Marion Pritchard met Erika Polak, wiens familie ze heeft geholpen onder te duiken. Beeld Marion Pritchard / U.S. Holocaust Memorial Museum

Ze werd als Marion van Binsbergen in 1920 geboren in Amsterdam. Haar vader werkte daar als rechter, haar moeder was een Engelse. Als kind verbleef ze al vaak op Britse kostscholen. Toen de oorlog op 10 mei 1940 uitbrak, studeerde aan de school voor maatschappelijk werk in Amsterdam. Ze werd in 1941 voor het eerst door de Duitsers opgepakt, omdat ze samen met andere studenten de berichten van Britse radiostations vertaalde en verspreidde. Ze werd veroordeeld tot zeven maanden cel.

Dat brak haar weerstand niet. Toen de Duitsers een jaar later begonnen met de massale deportatie van Joden, greep ze in. Op weg naar de universiteit zag ze hoe een Joods weeshuis door de Duitsers werd leeggehaald en de kinderen werden meegenomen voor deporatie naar de vernietigingskampen. 'Het was een mooie lentedag en ik kende de straat al mijn hele leven. En ineens zie je hoe die kinderen met geweld worden opgepakt. Jongens werden aan hun benen getrokken, meisjes bij hun paardenstaart gegrepen en op een vrachtwagen gegooid', zei ze in een interview voor het boek Voices from the Holocaust.

Toen twee vrouwen hiertegen protesteerden, óók op de wagen werden gegooid, besloot ze op alle mogelijke manieren hier tegen te gaan vechten. Als vrijwilligster bij een instituut waar ouders die hun kinderen verwaarloosden, les kregen in kinderopvoeding, werd haar gevraagd de joodse jongen Jan Herben aan onderdak te helpen. Ze nam hem mee naar haar ouderlijk huis aan de Stadionkade. Samen met tien medestudenten begon ze een verzetscel die al snel 25 andere Joden een onderduikadres in 't Gooi hielp. Tevens werden voor voedselbonnen en valse persoonsbewijzen gezorgd. Ze fingeerde ook zelf tot drie keer de ongetrouwde moeder te zijn van een Joodse baby. Na de oorlog zei ze: 'Als u ooit een kind tegenkomt dat om onverklaarbare reden de naam Van Binsbergen heeft, dan weet u hoe dat komt.'

Verenigde Naties

Drie jaar lang wist ze Fred Polak en ze drie kinderen te verschuilen in een huis buiten Amsterdam. Toen de Duitsers daar samen met een Nederlandse politieman een inval deden, slaagde ze erin de familie in een schuilplaats onder de vloer verborgen te houden. Maar ze had er geen rekening mee gehouden dat de politieman een keer zou terugkeren en de schuilplaats ontdekte. 'Ze pakte daarop een geweer en schoot hem dood. Met hulp van een slager kwam ze in contact met een lokale begrafenisondernemer die bereid was het lijk weg te moffelen in een doodskist - waar al iemand anders in lag. De kist werd nog diezelfde nacht begraven', zo staat te lezen in het overzicht van Bert Jan Flim over Nederlandse die een Yad Vashem-onderscheiding kregen.

Na de oorlog trad ze in dienst bij de Verenigde Naties waar ze hulp ging geven aan vluchtelingen die van huis en haard waren verdreven. Tijdens dit werk ontmoette ze haar man Anton Pritchard, een Amerikaanse legerofficier. Ze verhuisden naar de VS waar zij haar hulp aan vluchtelingen voortzette. Met haar man, die in 1991 overleed, kreeg ze drie kinderen. 'We worden opgevoed om de waarheid te vertellen, de wet te eerbiedigen en ons aan de Tien Geboden te houden. In 1945 had ik mij schuldig gemaakt aan diefstal, leugens, bedrog en zelfs moord', zei ze ooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden