NieuwsCoronavaccin

Nederlandse vaccinatiecampagne begint op 8 januari

De eerste vaccinaties tegen het coronavirus vinden in Nederland plaats op 8 januari. Dat heeft minister De Jonge de Kamer laten weten. Daarmee begint de vaccinatiecampagne een kleine twee weken later dan in andere Europese landen.

Koelboxen worden vervoerd via Schiphol om klaar te zijn voor de vaccinatiecampagne.
 Beeld REUTERS
Koelboxen worden vervoerd via Schiphol om klaar te zijn voor de vaccinatiecampagne.Beeld REUTERS

‘Dit is Europa’s moment’, twitterde Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen donderdag opgewekt. ‘Op 27, 28 en 29 december beginnen de vaccinaties in de Europese Unie. We beschermen samen onze burgers.’

Maar voor Nederland gelden de donkere dagen na Kerst niet als startdata. De datum is 8 januari, schrijft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) aan de Tweede Kamer. In de week van 4 januari krijgen de eerste zorgmedewerkers in de ouderenzorg een uitnodiging. Zij kunnen dan een speciaal telefoonnummer bellen om een afspraak te maken. De vaccinatiecampagne begint klein, in drie regio’s op uiterlijk 11 januari. Een week later kan er op 25 locaties in het land worden geprikt. 

Deze planning is volgens De Jonge ‘zorgvuldig, veilig en verantwoord’. De buurlanden beginnen eerder: Duitsland op 27 december, België na de Kerst. Dat is volgens De Jonge in Nederland niet haalbaar, omdat medische richtlijnen, it-systemen en belscripts pas kunnen worden aangepast na het advies van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), dat aanstaande maandag wordt verwacht. 

Ongeduld

De aankondiging van De Jonge kwam onverwacht, en onder grote druk. De afgelopen dagen meldde hij steeds dat hij pas aankomende maandag met een planning zou komen. Maar dat leidde tot gemor en ongeduld, in de politiek en daarbuiten.

Om de grootschalige operatie mogelijk te maken, draaien de overlegorganen in Nederland-polderland overuren. Donderdag waren er maar liefst vier bestuurlijke overleggen tussen het ministerie, het RIVM, de GGD’s en zorgorganisaties.

‘Het is een chaos’, zegt een betrokkene, die daarbij aanwezig was en niet met naam in de krant wil. De partijen hebben afgesproken de media niet te woord te staan over de vaccinatiecampagne. ‘We zitten met 1001 problemen tegelijkertijd. Elke dag komen er meer vragen dan antwoorden bij.’

Geen scenario's

Belangrijke oorzaak voor die onduidelijkheid is dat er geen scenario’s klaar lagen voor een vaccinatiecampagne toen de Gezondheidsraad halverwege november met het advies kwam welke groepen prioriteit moesten krijgen. Daardoor moet nu alles ‘ad hoc’ worden geregeld, aldus de betrokkene.

Tekenend is dat pas vorige week is besloten dat de GGD’s de medewerkers van de verpleeghuizen zullen inenten, en dat zij deze maand halsoverkop op zoek moeten naar geschikte locaties voor grootschalige prikstraten.

Ook het registratiesysteem – wie heeft welk vaccin, uit welke voorraad, wanneer – is nog niet klaar. Zo’n systeem is nodig om te controleren of iemand een paar week later van hetzelfde spul de tweede dosis krijgt, en om bijwerkingen goed te kunnen bijhouden en de oorzaak ervan te kunnen opsporen. De cruciale ict-verbindingen met de GGD’s, de cliëntendossiers in de verpleeghuizen en de patiëntendossiers van de huisartsen zijn eveneens nog niet gemaakt.

Daarbij moet de Gezondheidsraad nog bekijken of er bepaalde groepen zijn voor wie dit vaccin eventueel niet veilig is. Dat in Groot-Brittannië inmiddels 140 duizend mensen met dit middel zijn ingeënt zonder noemenswaardige problemen, heeft daarop geen invloed. ‘Wij varen alleen op de informatie van het EMA, zegt een ministeriewoordvoerder.

Privacy

Er zijn nog vragen omtrent de privacy, waarover het ministerie aan de Autoriteit Persoonsgegevens uitleg heeft gevraagd. De privacywaakhond beklemtoont dat alleen gegevens die ‘nodig’ zijn in het vaccinatiesysteem mogen worden opgenomen. En dan is er nog de wens om een goede schatting te maken van het aandeel opgeroepen personen dat niet komt opdagen voor de prik. De GGD’s willen aan het einde van de dag niet met te veel kostbare vaccinvloeistof blijven zitten.

‘Van heel veel van de problemen zou je verwachten dat er al over nagedacht zou zijn’, zegt André Knottnerus, die voorzitter was van de Gezondheidsraad ten tijde van de Mexicaanse Griep. 

Snel beginnen met vaccineren is belangrijk, zeggen deskundigen, al waarschuwt Knottneurs ook ‘dat het cruciaal is dat de veiligheid in orde is. De vaccinatiebereidheid hangt daarvan af. Dan kun je geen steken laten vallen om een paar dagen te winnen.’

Ook de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland vindt dat de zorgvuldigheid voorop moet staan. ‘Wij zijn niet voor haast. Deze voorbereidingstijd is nodig, het is complex, er zijn hobbels en dat vraagt om veel overleg’, zegt woordvoerder Johan van Ruijven. ‘Dit is inderdaad een land van control freaks. Het mag een paar weken langer duren, als wij het maar goed organiseren.’

Maar Inge Borghuis van ouderenzorgorganisatie Amstelring kan niet wachten op de eerste prikken. ‘We staan nu op het breekpunt. Komt er nog een derde golf of niet? Het lijkt nu nog redelijk rustig in onze huizen, maar voor hetzelfde geld komt er nog een piek aan.’

Snel beginnen is verstandig, zegt ook Huub Savelkoul, hoogleraar immunologie. ‘Hoe langer je wacht, hoe meer problemen er in de ziekenhuizen zullen zijn.’ Na een eerste prik duurt het nog een week of twee voordat de immuunrespons van het lichaam goed op gang komt.’

Bovendien, zegt Savelkoul: juist nu zou een ideaal moment zijn om mensen die ook de griepprik hebben gehaald in te enten. Bij de griepprik heeft het immuunsysteem al ‘een schop’ gekregen. Een alert immuunsysteem reageert krachtiger op een volgende vaccinatie.

Zo snel mogelijk

Zelfs twee weken eerder beginnen maakt al een verschil, zegt ook hoogleraar immunologie Anke Huckriede uit Groningen. ‘Er overlijden nu ongeveer vierhonderd mensen per week aan corona en zijn er circa 60 duizend nieuwe infecties. Gezien het feit dat elk geïnfecteerde weer nieuwe mensen infecteert, is het uiterst belangrijk dit aantal zo snel mogelijk naar beneden te krijgen. Hoe sneller we kunnen beginnen met vaccineren hoe sneller we de meest kwetsbaren kunnen beschermen. Dat betekent minder doden. Des te sneller ook zal de door vaccinatie bewerkstelligde immuniteit helpen de verdere verspreiding in te dammen.’

Dit moeizame proces laat zien, zegt Jochen Mierau, hoogleraar economie van de volksgezondheid in Groningen ‘dat we er nog steeds niet klaar voor zijn deze crisis te bestrijden.’ Amerikanen hebben afgelopen weken al generale repetities gedaan, waarbij medewerkers de hele logistieke operatie, van distributiecentrum tot prik-in-de-arm oefenden. Juist daarom konden de Amerikanen al twee dagen na toelating van het vaccin de eerste mensen vaccineren.

Mierau: ‘We wisten al heel lang dat de vaccinaties eraan zaten te komen. Maar we zijn weer niet voorbereid. Waarom dat precies zo is, is voor mij moeilijk te begrijpen.’

Lees ook

Europa bijna klaar voor massavaccinatie – hoe staat het ervoor in de landen om ons heen?

EMA besluit maandag al over toelating Pfizer-vaccin, maar waarom duurt goedkeuring in Europa langer dan elders?

10 miljoen Nederlanders gevaccineerd in juni: is dat realistisch?

Zorgmedewerkers kunnen als eersten een coronavaccin krijgen, maar wat als ze het niet willen?

De vier horden die Nederland moet nemen voor we kunnen vaccineren

Europa maakt zich op voor de grootste vaccinatiecampagne uit de geschiedenis

Zorgorganisaties noemen vaccinatieplannen De Jonge ‘erg enthousiast’ en ‘prematuur’

Is Nederland klaar voor het vaccin? Ja, zegt het RIVM

Hoe weet je of zo’n geheel nieuw vaccin, volgens nog niet eerder beproefd recept, op de lange termijn wel veilig is?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden