Nieuws Pisa-scores

Nederlandse tieners scoren steeds slechter op leesvaardigheid

De leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen holt achteruit, vergeleken met hun Europese leeftijdgenoten. Dat blijkt uit het driejaarlijkse internationale Pisa-onderzoek waarvan de resultaten dinsdag zijn gepresenteerd.

Een meisje leest een boek in de openbare bibliotheek in Tiel. Beeld Hollandse Hoogte / William Hoogteyling

Voor het onderzoek worden elke drie jaar honderdduizenden 15-jarigen in 79 landen getoetst op drie gebieden: lezen, wiskunde en natuurwetenschappen. Nederland is een van de zeven landen die een dalende trend vertonen op alle gebieden sinds de eerste deelname aan het onderzoek in 2003.

Wel zijn de wiskundeprestaties gestegen ten opzichte van de vorige meting in 2015. En ondanks een daling zijn de prestaties op het gebied van natuurwetenschappen nog altijd bovengemiddeld. De leesvaardigheid zakt daarentegen nu iets onder het gemiddelde van de 37 rijke landen die lid zijn van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso), en daalt behoorlijk ten opzichte van de Nederlandse prestaties in 2015.

‘Lezen is de basis van heel veel vakken, dus het is zorgwekkend als je zo zakt op het gebied van begrijpend lezen’, aldus Henrik de Moel, bestuurder voortgezet onderwijs bij de AOb. ‘En als je onderwijsscores achteruitgaan, heb je wel een probleem als je tegelijkertijd een kenniseconomie wil zijn.’

Het is moeilijk te zeggen waardoor de leesvaardigheid afneemt, meent woordvoerder van de VO-raad Stan Termeer: ‘We kennen de argumenten dat jongeren worden afgeleid door sociale media en een korte spanningsboog hebben, maar dat geldt ook voor Frankrijk en Duitsland. Wat maakt Nederland een uitzondering?’

Sjoelbakmodel

Of schoolprestaties erdoor worden verslechterd is moeilijk te zeggen, maar kenmerkend voor het Nederlandse onderwijssysteem is de vroege selectie. ‘Hier komen kinderen op hun 11de à 12de in een soort sjoelbakmodel; je komt in een bepaald vakje terecht en het is moeilijk om op je 15de in een ander vakje te komen.’

‘Door vroege selectie boren we onvoldoende alle talenten aan’, meent Termeer. Dat heeft effect op de stijgende ongelijkheid die tevens naar voren komt in de Pisa-scores: de achteruitgang in schoolprestaties is sterker bij leerlingen uit gezinnen met ouders met een lager opleidingsniveau. ‘Het lukt ons steeds minder goed om kinderen uit zwakkere gezinnen omhoog te halen’, ziet ook Henrik de Moel. ‘Onderwijs was vroeger een gelijkmaker, maar dat is niet meer zo.’

De Moel ziet maar één oplossing om de dalende onderwijsprestaties en de stijgende ongelijkheid aan te pakken: ‘Structureel investeren. We weten het al jaren en we roepen het al jaren. De onderwijscrisis is een soort ongeluk in slow motion: we zagen het allemaal al een hele tijd aankomen, maar het is niet gelukt om er iets aan te doen. Dat kan niet meer. Elke dag dat we niets doen, wordt het probleem groter.’

De Pisa-scores brengen altijd veel teweeg, waaronder ook kritiek op het onderzoek zelf. ‘Als graadmeter voor de kwaliteit van onderwijs kun je er wel wat vragen bij stellen’, licht Termeer toe. ‘De motivatie van leerlingen om deel te nemen, verschilt per land. En door het gebruik van een ranking-systeem daalt een land soms meerdere plekken, terwijl de verschillen niet significant zijn. Wat meet je dan precies?’

Toch is het volgens Termeer wel een goed systeem om inzicht te krijgen in internationale trends, en doet het niets af aan de noodklok die geluid wordt over de leesvaardigheid. ‘Elk onderwijssysteem is uniek, en je kan de oplossing die in het ene land heeft gewerkt niet zomaar omzetten naar een ander land’, vult De Moel aan. ‘Maar ook als je scores van Nederlandse leerlingen vergelijkt met die van Nederlandse leerlingen zestien jaar geleden is het beeld alarmerend: de scores zijn slechter op alle gebieden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden