Nieuws Nederlandse Syriëgangers

Nederlandse Syriëgangers pakken koffers om terug te keren

Nederlandse Syriëgangers die verblijven in de kampen Al Roj en Al Hol in Syrië bereiden zich voor op hun vertrek. Ze hebben hun koffers gepakt en plannen gemaakt voor het moment dat ze kunnen vluchten. Dat bevestigen Syriëgangers en hun familieleden tegenover de Volkskrant.

Vrouwen van IS-strijders in kamp Al-Hol. Beeld EPA

‘Mijn dochter vertelde dat bijna alle soldaten in het kamp weg zijn’, zegt Achmed, die uit privacyoverwegingen niet met zijn echte naam in de publiciteit wil komen. Zijn dochter en twee kleinkinderen verblijven in het kamp Al Roj, dat binnen de door Turkije beoogde bufferzone  in het noorden van Syrië ligt. ‘Ik zei tegen mijn dochter: als jullie straks uitbreken, dan moet je richting het noorden lopen, richting de Turken, want daar is het nu het veiligst.’

De kampen, waar volgens cijfers van inlichtingendienst AIVD 15 Nederlandse mannen, 35 vrouwen en 90 kinderen gevangen zitten, staan nog onder controle van de Koerden. Maar nu Turkije de aanval heeft ingezet en de Koerden zich moeten verdedigen, is het hoogst onzeker wat er met de duizenden Syriëgangers van verschillende herkomst gaat gebeuren.

Een steeds realistischer scenario is dat zij straks op vrije voeten komen, en daarmee deels uit het zicht van de autoriteiten verdwijnen. ‘Het was naïef van Nederland om te wachten op een internationaal tribunaal’, zegt terrorismedeskundige Edwin Bakker. ‘Daarmee roep je de problemen over jezelf af. Dat je de controle over deze groep kwijtraakt is een scenario waar veel mensen lange tijd voor gewaarschuwd hebben.’

De AIVD laat weten dat de dienst ‘alert’ is. ‘Dit is een van de scenario’s waarmee we rekening houden’, aldus een woordvoerder. ‘Vanuit onze taak van het beschermen van de nationale veiligheid bereiden we ons op verschillende scenario’s voor. Hoe we dat doen kunnen we niet naar buiten brengen, omdat het te veel zegt over onze werkwijze en informatiepositie.’

Syriëganger in de ‘IS-gevangenis’, kamp Al Hol Beeld AFP

Achter de schermen wordt er op de departementen en bij de veiligheidsdiensten inmiddels serieus rekening gehouden met de mogelijkheid dat de Nederlanders in de kampen alsnog binnen korte tijd moeten worden teruggehaald. Op die manier kunnen ze in Nederland worden vastgezet en kan voorkomen worden dat ze ongezien terugkeren, met alle risico’s van dien.

André Seebregts, advocaat van twintig vrouwen die in de kampen verblijven, zegt dat zijn cliënten rekening houden ‘met de mogelijkheid van een snel vertrek’. Maar het is niet alleen de vrijheid die lonkt. Seebregts: ‘Ze zijn vooral ook bang. Er is grote onzekerheid over wat er gaat gebeuren. Of er bommen vallen, of er nog water is, waar ze naartoe moeten als ze weg kunnen. Het is allemaal niet te overzien.’

Het liefst zouden zijn cliënten door Nederland worden gerepatrieerd, zegt Seebregts. ‘Er dreigt een humanitaire ramp. Nederland voert overleg met zowel de Turken als de Koerden. De hoop is dat er afspraken kunnen worden gemaakt waardoor de vrouwen en kinderen veilig naar Nederland kunnen komen.’ Volgens Seebregts moet per individu worden bekeken of het om een gevaarlijk persoon gaat. ‘Maar stel dat het zo zou zijn dat er gevaarlijke personen bij zitten, dan is het beter dat ze gecontroleerd terugkomen.’

Verschillende instanties in Nederland hebben zich de afgelopen maanden voorbereid op de komst van de Syriëgangers. In detentiecentra is voldoende ruimte om iedereen vast te zetten. Het OM heeft van alle Syriëgangers strafdossiers en staat klaar om tot vervolging over te gaan. Syriëgangers die hun straf hebben uitgezeten kunnen met bijvoorbeeld enkelbanden onder toezicht worden gesteld. De Raad voor de Kinderbescherming heeft voor elk kind een plan klaarliggen.

Politiek is er nog altijd geen draagvlak voor het terughalen van de Syriëgangers. Vooral VVD en CDA zijn fel tegen en vinden dat IS-strijders moeten worden berecht in de regio waar ze hun misdaden begingen. De vraag is of ze dat kunnen volhouden nu het alternatief van terughalen geen lokale berechting lijkt te zijn, maar vrijheid.

‘Problematisch’, noemt terrorismedeskundige Bakker de situatie. ‘De Nederlandse politiek heeft zich zo enorm verhard in het standpunt niks te doen, dat ik me afvraag of er wel noodplannen zijn om toch in de grijpen. Nu lijkt het me te laat en zal de strategie vermoedelijk zijn om in de chaos van de oorlog toch overzicht te houden wie waar is. Al zal het voor de Syriëgangers niet makkelijk zijn om door de frontlinie in Turkije te komen. Er zullen er ongetwijfeld een aantal sterven.’

Volgens vader Achmed is zijn dochter desondanks niet angstig om het kamp te verlaten. ‘De vrouwen zitten in spanning, maar bang zijn ze niet. Ik zei tegen haar: ‘laad je telefoon helemaal op en zet hem tijdens het lopen heel af en toe aan om een berichtje te sturen waar je bent’.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden