Nederlandse schatkist is weer de verliezer

Nederlanders zijn dol op de fiscale voordeeltjes waarmee de overheid zaken als economie of milieu wil stimuleren. Het probleem is alleen: elke keer trekt de schatkist aan het kortste eind.

Fietsenzaken in heel Nederland staan nu tjokvol klanten die nog dit jaar een fiets van de zaak willen kopen. Beeld anp

December is de maand om op de valreep een fiscaal voordeeltje te halen. Nog snel even een ton schenken, een spaarloonrekening openen of een elektrische auto kopen. Allemaal maatregelen bedoeld om iets te stimuleren: de woningverkopen, de economie, groen rijden.

Maar elke keer trekt de schatkist aan het kortste eind. De ene na de andere staatssecretaris van Financiën onderschat de kosten en overschat de baten van zijn stimulerende belastingplannetjes. Toch komen ze elk jaar terug en is december de haussemaand.

Zoals dit jaar met de belastingvrije schenking van een euroton. Het kabinet schatte dat het 20 duizend keer zou gebeuren dat iemand, meestal ouders, maximaal 1 ton schenkt aan iemand anders, meestal hun kind. De schenking is alleen belastingvrij als het geld in een huis wordt gestoken.

Halverwege het jaar stond de teller al op 50 duizend schenkingen. Met de run op de regeling in de laatste weken van dit jaar gaat de eindscore mogelijk naar 80- à 90 duizend.

Schenking

De staatssecretaris die de maatregel lanceerde, Weekers, schatte dat de 20 duizend schenkingen de schatkist zo'n 100 miljoen euro aan gederfde belastinginkomsten zouden kosten. Dat zou wel eens richting de 400 miljoen kunnen gaan.

Tegelijk heeft de regeling de woningmarkt niet uitgesproken gestimuleerd; het grootste aantal schenkingen werd gebruikt voor het aflossen van bestaande hypotheken, niet om er nieuwe huizen mee te kopen.

Daarmee past de belastingvrije schenkingsregeling in de trend: een stimulerend bedoeld plannetje waarbij het kabinet zowel de nadelen als de voordelen voor de schatkist te optimistisch inschat.

Of Nederlanders gehaaider zijn dan andere volken om ergens een fiscaal slaatje uit te slaan, daarover is geen onderzoek bekend. Duidelijk is wel dat politiek Den Haag die gehaaidheid keer op keer onderschat.

Het gedrag laat zich vrijwel niet vangen in de economische modellen op grond waarvan de minister van Financiën elk jaar zijn begroting maakt. Dat komt mede doordat elke fiscaal plannetje, of het beëindigen ervan, in wezen uniek is. Er zijn geen spijkerharde gedragsdata uit het verleden die in een model kunnen worden gestopt. Als het beleid verandert, verandert het gedrag.

Verkeerde inschatting

Denk aan december 2011. De spaarloonregeling zou op 1 januari 2012 worden afgeschaft. Via die regeling konden werkenden elk jaar ruim 600 euro belastingvrij sparen, maar ze mochten dat spaargeld vier jaar niet aanraken.

Maar de dag na de afschaffing van de regeling mocht iedereen zijn tegoed in één keer opnemen - niks vier jaar wachten. Wat gebeurde: bijna 300 duizend Nederlanders openden in december 2011 nog snel even een spaarloonrekening, lieten hun werkgevers daarop ruim 600 euro van hun brutoloon storten en namen het in januari 2012 belastingvrij op. Zo'n 300 euro verdiend.

Wat met de miljarden aan vrijgevallen spaarloonregelingsgeld van vele jaren her gebeurde, is ook tekenend. Die bleven gewoon op allerhande bankrekeningen staan. Dat was een flinke streep door de rekening van het kabinet, dat dacht de economie in een klap met diezelfde miljarden te stimuleren. Maar de Nederlander wil als een bok op de haverkist gevuld met zijn spaargeld zitten, bleek. Ook dat gedrag zit niet in de modellen.

Mede door die verkeerde inschatting krijgen kabinetten structureel minder belasting binnen dan verwacht. In 2009 was dat bijvoorbeeld 22 miljard euro, vorig jaar en het jaar ervoor ging het om ongeveer 11 miljard. Knappe topambtenaren en financieel specialisten die de minister van Financiën adviseren zeggen dat het niet alléén de crisis is waardoor de inkomstenkant van de begroting maar niet wil kloppen.

Stekkerauto

Stekkerauto Mitsubishi Outlander is het symbool van uit de hand gelopen fiscale voordeeltjes om groen rijden te stimuleren. Door een stapeling van zeven fiscale subsidies, zoals vrijstelling van de wegenbelasting en nul procent bijtelling, kostte de SUV-achtige auto tot en met 31 december 2013 geen 48 duizend euro, maar netto minder dan 10 duizend euro. Er ontstond een run op de auto die de staatskas minstens een half miljard aan subsidie kostte.

Beeld de Volkskrant

Fiets van de zaak

Fietsenzaken in heel Nederland staan nu tjokvol klanten die nog dit jaar een fiets van de zaak willen kopen. Want die verdwijnt op 1 januari. Elke drie jaar kan iemand nu een fiets met een maximum van 749 euro met zijn brutoloon betalen. Het belastingvoordeel is op zijn hoogst 390 euro, afhankelijk van de belastingschijf. De fiets van de zaak verdwijnt niet echt. Hij maakt vanaf volgend jaar deel uit van de ruimere, soepeler werkkostenregeling.

Beeld de Volkskrant

Windmolen slopen

Een eindejaarsvoordeel kan er ook toe leiden dat windmolens die nog minstens tien jaar mee kunnen, gesloopt worden. Als exploitanten nog dit jaar een vergunning regelen voor nieuwe turbines, kunnen ze meer dan 350 miljoen euro groenestroomsubsidie krijgen. Die subsidie geldt niet voor de 'oude' molens, waardoor een exploitant een dief van zijn eigen portemonnee zou zijn als hij het voordeel laat liggen. De vergunningaanvragen stromen nu binnen.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden