Nederlandse regering heeft volgens Manfred Bischoff te lang gepokerd Dasa-directeur: Ik ben geen paardenhandelaar

Manfred Bischoff, namens Daimler-Benz de onderhandelingsleider met de Nederlandse regering, geloofde afgelopen vrijdag zijn oren niet. 'Tot op heden kan ik het niet geloven en vooral uit economisch oogpunt niet begrijpen.' Het aanbod van de Nederlanders was 'nul komma nul, helemaal nul.' Of het aan de gecompliceerde politieke samenstelling van...

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

STUTTGART

Bischoff heeft na de opwinding van de afgelopen dagen dringend behoefte aan nadere toelichting op de gesprekken met premier Kok, minister Wijers en adviseur Floris Maljers, van wie de Duitser lange tijd dacht te maken te hebben met een boodschappenjongen. Vlak voor zijn vertrek naar Nederland, waar hij dinsdagavond opnieuw de commissarissenvergadering van Fokker leidde, vond op zijn initiatief het gesprek plaats, op het hoofdkwartier van Daimler-Benz in Stuttgart.

Maljers, de voormalige chef van Unilever, voelt zich 'gepakt' in de onderhandelingen. Welke streken hebt u hem geleverd?

Bischoff: 'Professor Maljers is beslist een ervaren ondernemer, een zeer ervaren industrieleider en ook nog eens gentleman. Ik moet echter onderstrepen dat Daimler-Benz niet in de paardenhandel zit. Als wij met een bod komen dan is het niet onze stijl om aan het einde van het gesprek op de helft van dat bedrag uit te komen. Indien wij een bepaalde positie hebben ingenomen, dan ís dat ook onze positie. Vanzelfsprekend kan er over bepaalde dingen worden onderhandeld.

'Ik moet eraan toevoegen dat het relatief eenvoudig was geweest ons als gesprekspartner in te schatten. Men had het aan meneer Andriessen kunnen vragen, de voormalige minister van Economische Zaken, of aan zijn ambtenaren die in '93 betrokken waren bij de overnamegesprekken. Voor de heren Schrempp en Bischoff is een woord een woord. Nogmaals, onze positie was duidelijk, we wilden nog een miljard extra doen. Ik heb geen begrip voor mensen die nu achteraf beweren dat er met ons niet kon worden gepraat, ik ben namelijk geen paardenhandelaar.'

Maljers voelt zich tevens niet serieus genomen door u.

Bischoff: 'Normaliter vaardigt toch iedereen de hoogste top af als men een zaak serieus neemt. Zoals wij dat ook hebben gedaan. Ik ben lid van de raad van bestuur van Daimler-Benz en voorzitter van Dasa, altijd nog een onderneming met een omzet vorig jaar van zeventien miljard. Ik ging ervan uit dat mijn gesprekspartner de verantwoordelijke man binnen de Nederlandse regering zou zijn, minister Wijers van Economische Zaken.

'Ik was eerlijk gezegd een beetje verrast dat we een partner kregen die geen lid van de regering was. Dat is natuurlijk verder niet onze zaak, en we waren zelfs blij een industriepartner aan tafel te hebben. Anderzijds moest ik natuurlijk wel weten of hij een mandaat had om ja of neen te zeggen. Zo niet, dan heeft het helemaal geen zin te onderhandelen. Ik heb niets aan iemand die de bode speelt.

'Ik heb daarom een gesprek aangevraagd met minister Wijers om er achter te komen of Maljers degene was die namens het hele kabinet sprak, of iemand die eerst even naar huis moest om te informeren of iets mag of niet mag. Op het bureau van premier Kok werd mij verzekerd dat Maljers de man was; vanaf dat moment was hij de absoluut geaccepteerde gesprekspartner.'

U verlangde een versterking van Fokkers vermogen met 2,3 miljard gulden, 1,3 miljard op te brengen door de Nederlandse overheid. Maljers vond dat niet nodig en had liever nieuwe kredieten.

'Ik had dit redelijk zinloos achteraf gepraat liever vermeden, maar ben nu toch verplicht te reageren. Soms is het voor mensen die niet in de luchtvaartindustrie zijn groot geworden, en die niet de ervaring hebben dat je onderneming op de wereldmarkt moet concurreren tegen firma's als Boeing of Airbus, lastig te begrijpen dat je je bedrijf niet kunt leiden met een eigen vermogen dat negatief is. Je moet een balans kunnen laten zien die bewijst dat je een erkende marktdeelnemer bent, anders koopt niemand je vliegtuigen.'

Voor het eerst verheft de doorgaans rustige Bischoff zijn stem en zie je hem denken dat het verkopen van vliegtuigen toch iets anders is dan de handel in wasmiddelen en rookworsten. 'De vliegtuigmarkt heeft vergeleken met andere sectoren relatief weinig klanten. Ze kennen alle producenten en hebben er het hoogste belang bij dat de vliegtuigfabrikant nog minstens twintig jaar solide is. Als je dan met een slechte balans aankomt, koopt niemand bij je.'

Het vragen aan Daimler-Benz om meer krediet in plaats van mee te werken aan nieuw vermogen had volgens Bischoff betekent dat het Daimler-concern een garantie van 100 procent voor Fokker had moeten afgeven 'terwijl alle partijen in '93 juist hadden afgesproken dat Fokker als zelfstandige onderneming zou worden geleid'. Bischoff: 'Ik begrijp dus niets van mensen die alleen maar geld vragen en de vennootschap met een negatief eigen vermogen op pad willen sturen.'

In meerdere zittingen in Den Haag heeft de Dasa-chef geprobeerd de gecompliceerde vliegtuigindustrie uit te leggen. 'Ik had de hoop, maar ook de stellige indruk dat het me was gelukt. De teleurstelling was des te groter toen bleek dat mijn vaardigheden als missionaris kennelijk niet voldoende waren om de boodschap over te brengen. Ik ben nog steeds van mening dat het over de gehele linie voor de Nederlandse economie zinvol was geweest - was geweest, want nu is het te laat - als de overheid het eigen vermogen met 1,3 miljard gulden had versterkt.'

Een 'eenvoudige analyse van de input en output' had volgens Bischoff aangetoond dat de Nederlandse schatkist met een vergelijkbare investering in andere branches aanzienlijk minder had verdiend dan met die 1,3 miljard in Fokker, een centrum van hoogwaardige kennis met volgens de Duitser enorme uitstraling op andere economische en wetenschappelijke activiteiten.

De opstelling van de regering in Den Haag in de persoon van Maljers beschouwde Bischoff lange tijd als 'handig pokeren'. De Nederlanders, zo dacht hij, hoopten dat Daimler-Benz nog meer geld ter beschikking zou stellen. Bischoff vond wel dat Maljers erg lang bleef pokeren, want 'pas afgelopen vrijdag kwam er enige beweging in de Nederlandse houding. Premier Kok zei dat het kabinet zich zou bewegen als wij ons ook zouden bewegen'.

Alle andere verhalen en geruchten ten spijt houdt Bischoff staande dat er zelfs op die bewuste vrijdag, toen hij met Schrempp in Den Haag was, van Nederlandse zijde geen enkel bedrag is genoemd: 'Het bod van professor Maljers was nul, helemaal nul.'

Buitengewoon verontwaardigd is Bischoff als hem ter ore komt dat sommigen niet alleen de bijdrage van 1 miljard voor het eigen vermogen, maar ook nog eens nieuwe overbruggingskredieten van Daimler voor Fokker hadden gewild. 'Daar begrijp ik werkelijk helemaal niets van. Het is echt absurd'

Alle opgewonden drukte even terzijde is de kernvraag natuurlijk of niet Den Haag, maar Daimler-Benz Fokker heeft opgegeven. Sinds mei vorig jaar wordt Duitslands grootste industrieconcern immers geleid door Jürgen Schrempp, de man die sindsdien alles in het werk stelt de miljardenblunders uit het verleden in de schoenen te schuiven van zijn voorganger Reuter en de kosten daarvan wil afschrijven op het boekjaar 1995, zodat hij met schone lijst verder kan.

Boze tongen (ook in Duitsland) beweren dat Schrempp in zijn nieuwe positie als hoogst verantwoordelijke naar aandeelhouders en andere geldschieters toen al besloot ook Fokker te slachten. 'Daar hebben we dan wel een heel hoge prijs voor betaald', reageert Manfred Bischoff. 'Maandelijks moest er 300 miljoen en meer naar Fokker om het bedrijf op de been te houden; dat konden we domweg niet langer verantwoorden.'

Bischoff verandert zijn mening niet: Wie een nationale luchtvaartindustrie in stand wil houden, moet met subsidie over de brug komen. Dat het huidige kabinet anders heeft besloten, is volgens hem zelfs in strijd met het verdrag uit 1993, 'toen alle partijen nadrukkelijk overeen kwamen dat zij al het mogelijke zouden doen om een zelfdragende vliegtuigindustrie in Standort Holland te handhaven'.

Dan is er ook nog het verwijt dat Fokker de afgelopen weken niet in onderhandeling mocht met andere gegadigden voor een overname.

Bischoff schiet weer even uit zijn slof. 'Je kunt op zo'n moment toch niet verschillende richtingen inslaan. We bevinden ons in een lastige onderhandeling en tegelijkertijd reis je de wereld af om je onderneming als oud bier aan de concurrent aan te bieden. En de concurrentie maar roepen dat er met Fokker wordt geleurd. Nee zeg, ik ken geen effectievere methode om je onderneming te ruïneren'

Het brengt de Dasa-chef op enige andere waarnemingen, die hem doen vermoeden dat Nederland niet helemaal door heeft hoe de politieke verhoudingen in de Europese vliegtuigindustrie liggen.

'Verschillende deelnemers zijn in handen van hun nationale overheid. Denkt u dat men aldaar staat te trappelen Fokker op te nemen in wat voor een verbond dan ook als men zich herinnert - en dat doen ze, want het geheugen is als van een olifant - dat Nederland bepaalde beslissingen heeft genomen die als onvriendelijk zijn ervaren? Ik herinner aan de F-16 in plaats van de Franse Mirage, of, veel recenter, de Amerikaanse Apache in plaats van de Europese gevechtshelicopters.'

Bischoff, zo onderstreept hij, is vooral verdrietig. Want de samenwerking tussen de Duitse en Nederlandse vliegtuigbouwers was volgens hem fantastisch, met onder veel meer een constructieve Nederlandse vakbond die zijn weerga in Europa niet kent. 'Het mislukken van de samenwerking is een economisch-strategisch probleem dat niets heeft te maken met de Duits-Nederlandse betrekkingen. Met dat gezeur, ook hier in Duitsland, moeten we ophouden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden