NieuwsDigitalisering

Nederlandse rectoren waarschuwen voor macht van techreuzen

Door de snelle digitalisering krijgen techreuzen te veel macht in het hoger onderwijs, waarschuwen Nederlandse rectores magnifici. Publiek beleid is volgens hen hard nodig.

Studenten in college aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Data van docenten en studenten worden in Nederland op grote schaal geruild voor commerciële onderwijsdiensten. Beeld Koen Suyk / ANP
Studenten in college aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Data van docenten en studenten worden in Nederland op grote schaal geruild voor commerciële onderwijsdiensten.Beeld Koen Suyk / ANP

Nederlandse rectores magnifici maken zich grote zorgen over de macht van techreuzen in het hoger onderwijs. Dat stellen zij in een opiniestuk in de Volkskrant. ‘De snelle digitalisering van het Nederlandse hoger onderwijs betekent dat we in toenemende mate afhankelijk zijn van de Googles en Microsofts van deze wereld.’ Publiek beleid ontbreekt en is volgens hen hard nodig.

Momenteel wordt het publieke toezicht op het hoger onderwijs uitgehold, aldus de hoogleraren. Wetenschappelijke data en gegevens van studenten en docenten worden geruild voor commerciële onderwijsdiensten zoals Researchgate, Google Scholar en Slack. De autonomie van docenten en studenten wordt hiermee ‘ondergraven’, misbruik ligt op de loer.

Grote risico’s

Samenwerking tussen universiteiten, hoge scholen, de overheid en ict-coöperaties als Surf moeten ervoor zorgen dat gebruikersdata in publieke handen blijven. Veelgevraagd privacy- en cybersecurity-expert Lokke Moerel deelt de zorgen over het afromen van data in ruil voor innovatieve diensten. ‘Dat is een absoluut risico. Individueel geven studenten en wetenschappers toestemming en denken ze: hoe erg kan het zijn als ze mijn data hebben? Maar als genoeg individuen dit doen, kunnen ze de analyses extrapoleren naar de hele populatie. Op een gegeven moment hebben ze zo onze hele onderwijs- en researchsector in kaart.’

Vooral het feit dat het om jonge gebruikers gaat, baart Moerel zorgen. ‘Studenten zitten nog in een ontwikkelingsproces, ze moeten zichzelf opnieuw kunnen uitvinden. Als ze al jong een label krijgen, is de kans groot dat dit label een selffulfilling prophecy wordt. Ze kiezen binnen de op hun profiel afgestemde vervolgopties, waardoor dat profiel in feite steeds wordt bevestigd. Wat doet dat bijvoorbeeld met een student van wie al jong duidelijk is dat hij of zij volgens het profiel geen grote carrière tegemoetgaat? Waarom zou zo’n student dan nog van de bank af komen? Het wordt zo moeilijker om van een dubbeltje een kwartje te worden.’

Lastig te doorbreken

Het doorbreken van het verdienmodel van de techreuzen is volgens haar niet eenvoudig. ‘De enige reden dat ze de veelal gratis diensten aanbieden, is namelijk het verkrijgen van data. Ze zijn niet geïnteresseerd in betaalde diensten waarbij ze geen toegang tot data krijgen.’

Moerel is wel positief over de ‘ongeëvenaarde innovatiekracht’ van de techreuzen: ‘Ze leveren echt toegevoegde waarde. De huidige druk van dit soort partijen zorgt er hopelijk voor dat het Nederlandse onderwijssysteem inderdaad innovatieve alternatieven gaat ontwikkelen. De universiteiten hebben daarvoor gezamenlijk genoeg draagkracht. Maar dan moeten ze wel echt samenwerken.’

Digitalisering en privatisering in het hoger onderwijs gaan hand in hand. De afhankelijkheid van (Amerikaanse) techbedrijven neemt toe. Tijd om een grens te trekken, stellen de rectores magnifici van de Nederlandse universiteiten in dit opiniestuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden