Nederlandse rechters buigen zich over Yukos

amsterdam Nederland speelt een cruciale rol in de beoordeling van het faillissement van het Russische Yukos-concern van Michail Chodorkovski. Vandaag dient daarover een hoger beroep voor het Gerechtshof in Amsterdam....

Van onze verslaggever Michael Persson

Het is een zaak van olie, geld en macht, van politiek en fraude, van Vladimir Poetin en Michail Chodorkovski. Een zaak die dus een Nederlands staartje heeft gekregen.

Olieconcern Yukos werd in 2006 failliet verklaard, nadat het een belastingnaheffing van 25 miljard dollar had gekregen. Die kon het bedrijf niet betalen. Topman Chodorkovski kreeg acht jaar werkkamp in Siberië wegens belastingfraude.

Puur politiek, zeggen critici van het Kremlin: Chodorkovski, de rijkste man van Rusland, had politieke ambities, en daarom wilde president Poetin hem weg hebben.

Daarom vechten de voormalige 55 duizend aandeelhouders van Yukos – Russen, maar ook Europeanen en Amerikanen – het faillissement aan. Zij willen hun geld terug. Het gevecht spitst zich toe op twee fronten: in Straatsburg, voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, en voor het Gerechtshof in Amsterdam.

In Straatsburg is de argumentatie dat Yukos de facto onteigend is, door een onterechte belastingclaim. De staat heeft bezit gestolen, en zo een fundamenteel mensenrecht geschonden. Als de aandeelhouders in het gelijk worden gesteld, stellen de advocaten, moet de Russische staat 100 miljard dollar terugbetalen.

Een voorproefje op deze zaak dient vandaag in hoger beroep in Nederland. Yukos had vanwege de belastingvoordelen een aantal Nederlandse dochters, waaronder Yukos Finance BV. Die dochter, die de buitenlandse bezittingen van Yukos beheerde, is door de Russische curator van het Yukos-faillissement op een veiling voor 307 miljoen dollar verkocht aan het bedrijf Promneftstroy, een investeringsvehikel met Amerikaanse eigenaren. Die verkoop was onwettig, stelt de voormalige Yukos-directie.

‘Er is geen rechtsstaat in Rusland’, zegt Bruce Misamore, de Amerikaanse voormalig financiële man van Yukos. ‘Dus voeren we het gevecht in andere landen. Ik verwacht een eerlijke rechtszaak hier in Nederland.’

Advocaat Robert van Galen van Nauta Dutilh, die Yukos vertegenwoordigt, wijst erop dat ruim de helft van de fiscale naheffing uit btw en boetes bestond, op olie die in het buitenland was verkocht. ‘Daar hoef je helemaal geen btw over te betalen.’

Advocaat Peter Wakkie, ex-topjurist van Ahold, die koper Promneftstroy vertegenwoordigt, noemt dat argument ‘onzin’. Yukos maakte volgens hem gebruik van schijnvennootschappen om minder belasting te hoeven betalen. Toen die schijnvennootschappen door de Russische autoriteiten werden geschrapt, bleek dat Yukos de partij die btw-vrijstelling had moeten aanvragen. En dat had Yukos niet gedaan.

‘Die belastingconstructies van Yukos waren gewoon frauduleus’, zegt Wakkie. ‘En daar gaat het om. Gaat nu het ene Europese land het belastingsysteem van het andere Europese land herinterpreteren?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden