Nederlandse peiler in VS die Trump-zege voorspelde toch 'verrast'

De man achter de enige peiling in de VS waarin Donald Trump maanden aan kop ging, de Nederlandse econoom Arie Kapteyn, zegt toch 'verrast' te zijn dat de miljardair won. 'Eigenlijk dacht ik dat Clinton zou winnen, net als ieder ander', zegt hij vanuit Washington. In de peiling, uitgevoerd door de University of Southern California (USC), ging Trump sinds begin juli de meeste tijd aan kop.

Donald Trump met zijn vrouw Melania. Beeld Reuters

Hoogleraar Kapteyn, verbonden aan de universiteit in Los Angeles en een peiling-expert, volgde de uitslagen dinsdag in een bar in Washington. Tussen een groep beschonken Denen zag hij zijn veel bekritiseerde voorspelling uitkomen dat Trump de presidentsrace zou winnen.

Ook de Amerikaanse hoogleraar geschiedenis Allan Lichtman, werkzaam aan de American University in Washington, heeft gelijk gekregen. Met zijn voorspelling, gedaan in september, heeft Lichtman nu alle presidentsraces in de afgelopen 32 jaar goed voorspeld.

In de laatste USC-peiling, die werd uitgevoerd voor The Los Angeles Times, ging Trump maandag aan kop met 2,8 procentpunt. Dit was echter binnen de foutmarge. Trump won uiteindelijk van Clinton met een verschil van 0,2 procentpunt. Samen met nog twee andere peilingen, van IBD/TIPP en Rasmussen, ging Kapteyn als enige tegen de stroom in. Alle andere opiniepeilers voorspelden namelijk een Clinton-overwinning.

Kapteyn: 'Ik had zo mijn eigen gedachten, ondanks de cijfers uit onze peiling. Ik kon niet geloven, net als de mensen in mijn omgeving, dat zoveel Amerikanen op Trump gingen stemmen. Vanwege de resultaten van de peiling, werden we in de afgelopen maanden uitgemaakt voor fascisten. Maar uiteindelijk moet je niet twijfelen en afgaan op je cijfers.'

De USC-peiling was vanaf het begin omstreden. Alle concurrenten beschouwden het als een 'uitschieter' die niet serieus genomen diende te worden. Democraten waren furieus omdat het constant een Clinton-nederlaag voorspelde. Uiteindelijk bleken deze opiniepeilers goed te zitten met hun analyse dat Trump een grote aantrekkingskracht had op blanken uit de onderklasse. Kiezers die dit jaar, in tegenstelling tot vorige verkiezingen, wél gingen stemmen om af te rekenen met politiek Washington.

Donald Trump zag het goed door in de laatste dagen van de campagne te vechten om de industriestaten Michigan, Wisconsin en Pennsylvania. Beeld AP

Trefzeker

De USC-peiling werd gemaakt door hetzelfde team dat in 2012 de RAND-peiling bedacht die toen ook trefzeker was. De RAND-peiling, die een Obama-zege voorspelde, behoorde toen bij de top-5 van peilingen die goed zaten. Maar ondanks deze goede prestatie, werden de USC-peilers de afgelopen maanden overladen met kritiek.

De onderzoeksmethode van Kapteyn en zijn mensen was vrij bijzonder, vergeleken met andere peilingen. Zo werd meegewogen op wie de deelnemers vroeger hadden gestemd. Verder werd steeds dezelfde groep ondervraagd, zo'n drieduizend kiesgerechtigden, in plaats van steeds nieuwe personen.

'De mensen in ons panel durfden, in tegenstelling tot andere peilingen, wél te zeggen dat ze op Trump gingen stemmen', zegt Kapteyn. 'Het was een internetpanel, dus anoniem. Ook waren onder hen personen die in de vorige verkiezingen niet hadden gestemd. Zij gingen nu wel stemmen, voornamelijk op Trump. De anders peilers hebben deze groep gemist omdat men dacht dat ze toch niet hun stem gingen uitbrengen.'

De dagelijkse peiling van nieuwssite Investors Business Daily (IBD) begon in oktober en had Trump ook vaak aan kop. De laatste IBD-peiling, op maandag, zat nog dichter bij de uitslag dan de peiling van Kapteyn. Voorspeld werd dat Trump zou gaan winnen met een verschil van 1,6 procentpunt. De derde peiling die Trump ook vaak aan kop had, van Rasmussen, voorzag echter op maandag dat Clinton toch aan de winnende hand was met twee procentpunt.

Hoogleraar Arie Kapteyn, verbonden aan de University of Southern California. Beeld USC

Uitschieter

De IBD-peiling werd na de verkiezingen van 2012 in de The New York Times uitgeroepen tot 'de meest trefzekere'. 'Sorry hoor, maar niet iedereen zat er naast', aldus IBD woensdag in een commentaar. 'De gehele tijd lieten wij zien dat de race veel spannender was dan de andere peilingen lieten zien. Dit was geen toevalstreffer. Dit is de vierde presidentsrace op rij waarin IBD het goed had.'

Hoogleraar Larry Sabato van de Universiteit van Virginia, een van Amerika's bekendste verkiezingsonderzoekers, bekritiseerde twee weken voor de verkiezingen de IBD-peiling. 'Deze peiling is een uitschieter', zei hij toen tegen de Volkskrant. 'Het is geen belangrijke, gerenommeerde peiling. Men moet ophouden peilingen te gebruiken die goed in je straatje passen. Ga uit van het gemiddelde van alle peilingen. Ze zijn zeker niet perfect. Maar als dit een race was met een verschil van één of twee procent, dan zou het nu heel spannend zijn. Dat is het niet.'

Sabato, die de verkiezingen van 2008 en 2012 goed voorspelde, zat er dinsdag volledig naast. In zijn laatste Crystal Ball-berekening maandag zei hij dat Clinton met maximaal 322 kiesmannen zou winnen. Mede op basis van zijn berekeningen was het optimisme in het Clinton-kamp groot dat ze zou gaan winnen. Clinton eindigde echter op 228 kiesmannen en Trump werd president met 290 kiesmannen. In alle zeventien berekeningen sinds maart zei Sabato dat Clinton met meer dan 270 kiesmannen zou winnen. In oktober kwam hij zelfs op 350, een mega-overwinning.

Berouw

Sabato trok na de uitslag ruimschoots het boetekleed aan. 'Mea Culpa, Mea Culpa, Mea Maxima Culpa', aldus Sabato op zijn Crystbal Ball-site. 'Ja, wat kunnen we zeggen', aldus Sabato. 'We hadden het goed mis. We dachten dat alles erop wees dat Hillary Clinton het Witte Huis zou winnen. Moeten we er echt nog op ingaan? Oké, goed. Ten onrechte bleven we maandenlang volhouden dat Clinton altijd aan kop ging in de race en dat we haar nooit onder de 270 kiesmannen hadden.'

Zijn collega Nate Silver van nieuwssite Five Thirthy Eight, die in 2012 de uitslag in alle vijftig staten goed had, is minder ruimhartig dan Sabato in zijn berouw. Silver kwam maandag uit op maximaal 299 kiesmannen voor Clinton en 237 voor Trump. 'Hillary Clinton heeft een kans van 70 procent om de verkiezingen te winnen', aldus Silver in een analyse. Hij voorzag dat ze zou winnen met een verschil van 3,5 procentpunt.

'Gezien hoe moeilijk het nu is om peilingen uit te voeren, moeten mensen geen peiling verwachten die helemaal precies is', schrijft Silver op zijn website. 'Onze berekeningen wezen steeds uit dat Clintons voorsprong niet zo stevig was. Ons model toonde aan dat Trump een veel grotere kans had dan andere voorspellingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden