Nederlandse natuur herstelt, maar niet op boerenland

Onder het zoetwateroppervlak is een onzichtbare revolutie gaande: de natuur groeit er als kool, blijkt uit onderzoek van het Wereld Natuur Fonds. En ook langs de plassen gaat het goed, zoals met de vuurlibel. Maar de ortolaan is uit Nederland verdwenen.

De natuur in Nederland heeft zich vanaf 1990 licht hersteld. Die conclusie trekt het Wereld Natuur Fonds (WNF) in het eerste Living Planet Report voor Nederland. Het rapport is gebaseerd op de Living Planet Index, waarin van meer dan 400 diersoorten de populatieontwikkeling is berekend op basis van tellingen tussen 1990 en 2013. Uit die gegevens blijkt dat de populaties van diersoorten sinds 1990 gemiddeld met ongeveer 15 procent zijn gegroeid.

Het is voor het eerst dat het Wereld Natuur Fonds een Living Planet Report publiceert over Nederland. De organisatie maakt al jaren geregeld Living Planet Reports over de wereldwijde staat van de natuur. Volgens directeur Johan van de Gronden heeft de Nederlandse index 'een grote representativiteit die hoger is dan waartoe we wereldwijd in staat zijn'. Dat heeft te maken met de hoeveelheid beschikbare data. Van de Gronden: 'Nederland heeft een erg lage soortenrijkdom, maar nergens ter wereld is die zo goed gedocumenteerd als in ons land. Duizenden vrijwilligers die dieren tellen en opslaan in databases.'

Samenwerking

In het Living Planet Report werkte het WNF samen met Naturalis Biodiversity Center, met het CBS en met soortenorganisaties als De Vlinderstichting en de Zoogdiervereniging. Naast alle 173 broedvogels zijn ook de meeste zoogdieren, reptielen, amfibieën en vissen en alle libellen en dagvlinders opgenomen in het rapport.

De groei in dierpopulaties komt bijna volledig voor rekening van diersoorten die leven in zoet water en moerassen (+ 40 procent) en in de open Noordzee. Bijna alle vissoorten groeiden in aantal of waren stabiel, bijna alle libellensoorten doen het beter en ook vogelsoorten die in en rond water leven stegen in aantal. Belangrijkste oorzaak: de verbeterde waterkwaliteit.

De situatie op het land is diffuser. Gemiddeld bleven de populaties stabiel, maar per leefgebied zijn de verschillen groot.

Tekst gaat verder onder infographic.

Krimp

In het agrarische landschap was de krimp van dierpopulaties 40 procent en ook in natuurgebieden namen de dierpopulaties af (30 procent). Weliswaar bleven diersoorten die in bossen leven gemiddeld stabiel, maar in open natuurgebieden (zoals heide) was de afname gemiddeld 50 procent. Alleen een aantal vrij algemene diersoorten die vrijwel overal kunnen leven - sommige vleermuizen, het koolwitje, de roodborst - namen gemiddeld in aantal toe. De toename van algemene soorten en de achteruitgang van specialisten wijzen op een uniformer landschap, meent Berry van der Hoorn, die namens Naturalis bij het rapport betrokken was. 'Dit rapport zegt misschien niet alles over de verscheidenheid aan diersoorten, over de biodiversiteit, maar wel over de populatiedynamiek. En je ziet dan dat de specialistische soorten achteruit gaan.'

De opvallende achteruitgang in natuurgebieden wijten de makers van het rapport vooral aan stikstofdepositie van de landbouw, aan verdroging en versnippering. Van de Gronden: 'Ik ben niet van de afdeling Sombermans, ik vind dus dat we dit lichte herstel moeten koesteren, maar het grote verlies heeft al plaatsgevonden voor 1990. En deze index onderstreept nog maar eens dat de toestand op het boerenland dramatisch is. Dat straalt uit naar het hele land. Daar kun je, als je verantwoordelijkheid draagt voor natuurbeleid, nu toch echt niet meer omheen.'

In een reactie op de uitkomsten van het rapport zegt verantwoordelijk staatssecretaris Sharon Dijksma (Economische Zaken): 'Het is goed om te zien dat de natuur zich herstelt, maar er moeten nog wel stappen worden gezet. Zo werken we er nu hard aan om de natuurgebieden te vernatten en om de stikstof naar beneden te krijgen, zodat de biodiversiteit kan herstellen. Met de vorming van het Natuurnetwerk Nederland ontstaan er grotere natuurgebieden: er komt 80 duizend hectare bij. Daarnaast gaat per 1 januari 2016 het nieuwe stelsel van agrarisch natuurbeheer beginnen, waar 40 collectieven van boeren samen met natuurbeschermers en anderen zich gaan inzetten voor de natuur in hun omgeving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden