Nederlandse kunstenaars. Weinig beroepsgroepen die zo graag hun eigen politieke overbodigheid benadrukken

Beeld de Volkskrant

De marxist in mij proestte het uit toen ik deze zinnen las: 'Terwijl het nut van kunst nu net is dat ze nutteloos is. Of laat ik zeggen: dat ze nutteloos zou moeten zijn.' Het staat in de veelbesproken lezing De Staat van het Verhaal die verscheen op de site van Vrij Nederland. Auteur is cabaretier Micha Wertheim die fel van leer trekt tegen de politisering van kunst. Wertheim heeft het over 'het domein van de fictie' 'waar politiek er niet toe mag en kan doen'.

Om een paar alinea's later de lof te zingen van Nina - Mississippi Goddam - Simone, een zangeres die haar kunst paarde aan de meest radicale politieke agenda mogelijk.

Kunst moet van politieke smetten vrij blijven, beweert Wertheim, en zonder de ironie van zijn eigen woorden in te zien, schrijft deze Nina Simone-liefhebber: 'Wie het lek wil dichten door kunst politiek relevant te maken, trekt zelf de stop eruit.'

Ach, Nederlandse kunstenaars. Weinig beroepsgroepen die zo graag hun eigen politieke overbodigheid benadrukken. Zie ter illustratie de Volkskrant van gisteren waarin theaterredacteur Herien Wensink - 'Theater volgens Wensink' - stilstaat bij het totale gebrek aan politiek bewustzijn bij jonge theatermakers. Ze zijn vooral bezig met 'selfietoneel'.

Godzijdank hebben we hier nog de Eric de Vroedts, Dries Verhoevens, Typhoons, et cetera - kunstenaars die werk maken waar de politieke realiteit er wel toe mag en kan doen.

Kort voor lezing van Wertheims stuk heb ik passages zitten onderstrepen in essays van George Orwell. Zoals deze: 'The opinion that art should have nothing to do with politics is itself a political attitude.' En: 'A novelist who simply disregards the major public events of the moment is generally either a footler or a plain idiot.'

Orwell pleit er niet voor om als kunstenaar een uitgesproken links-progressieve of een rechts-conservatieve agenda aan te hangen. Engageer je gewoon met het wanordelijke leven van alledag, hou je doppen open, en je werk krijgt vanzelf een relevante politieke lading. Of je bent niet bij machte om iets zinnigs te maken van het politieke hier en nu en dan ga je slapjes pleiten voor de heiligheid van 'het domein van de fictie.'

Kunstenaars die zich politiek engageren doen dat volgens Wertheim om tegemoet te komen 'aan de eisen van subsidiegevers'. Wat een akelige sneer naar iemand als Sadettin Kirmiziyüz, een van de interessantste theatermakers van het moment - wordt-ie even weggezet als opportunistische subsidieslurper.

In Kirmizyüz' werk knettert het van de politiek, en dat is niet eens een keuze, want hij is een Turks-Nederlandse vent en daarom is alle politiek voor hem onontkoombaar, of dat nu linkse of rechtse politiek is. Ik kan iedereen een theatervoorstelling van Kirmiziyüz aanraden, dit is een kunstenaar die zijn kunst nooit 'nutteloos' zou durven noemen.

Er is een recent filmpje van rapper Lil' Kleine die biljetten van 500 euro verscheurt om helemaal niets aan te tonen.

Er is een ander filmpje van de Schotse kunstenaar Bill Drummond, lid van de popgroep KLF, die een miljoen pond - zijn eigen royalty's - in de hens steekt om iets te zeggen over geld als corrumperend statussymbool en geld dat ongelijk verdeeld is. Politiek dus.

Gigantisch artistiek verschil uiteraard tussen Lil'Kleine en Bill Drummond, maar Lil' Kleine geeft wel iets beter de kunstopvattingen in Nederland weer.

Als ik even mijn marxistische vocabulaire mag aanboren: lees dit stukje maar als een tegenpleidooi tegen kunst als een bourgeois luxeproduct dat te bang is om door de buitenwereld op politieke zeggingskracht getoetst te worden. Dat soort kunst wordt terecht gehaat door de mensen die kunstsubsidies naar nul cent willen terugschroeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.