Nederlandse groepsimmuniteit nog niet in zicht: 3 procent heeft antistoffen tegen corona

De veelbesproken ‘groepsimmuniteit’ voor het nieuwe coronavirus is nog ver te zoeken. In Nederland heeft tot dusver zo’n 3 procent van de bevolking afweerstoffen tegen het virus opgebouwd. Voordat het virus is uitgeraasd, moet minstens 50 procent een infectie hebben gehad.

Beeld BELGA

Dat blijkt uit gegevens van bloedbank Sanquin, die RIVM-hoofdwetenschapper Jaap van Dissel woensdagochtend presenteerde aan Tweede Kamerleden. De cijfers duiden erop dat in ons land minstens een half miljoen mensen een infectie door het coronavirus moeten hebben doorgemaakt. Dat lijkt veel, maar betekent vooral dat veruit de meeste mensen nog bevattelijk zijn voor de ziekte.

‘Het laat zien dat we ons voor wat betreft de bijdrage van beschermende immuniteit niet rijk moet rekenen’, reageert hoogleraar virologie Marion Koopmans desgevraagd. Experts hoopten dat het virus ongemerkt al veel meer mensen had geïnfecteerd, zodat de vloedgolf van de ziekte in feite voorbij was.

Niet veel invloed

De huidige gegevens lopen een week of vier ‘achter’, omdat de opbouw van immuniteit tijd kost en omdat men bloedmonsters onderzocht die Sanquin vorige week binnen kreeg. Bovendien zitten mensen die geen bloed kwamen doneren omdat ze ziek thuis zaten er niet bij, benadrukt Sanquin.

‘Maar stel dat we straks uitkomen op 6 procent, het dubbele’, zegt Koopmans. ‘Dan nog zal het niet veel invloed hebben op het remmen van de epidemie.’

Anderzijds, alle beetjes helpen. ‘Drie procent betekent toch weer dat het besmettelijkheidsgetal R ongeveer 3 procent lager ligt’, constateert statisticus Casper Albers (RUG). Dat getal is een maat voor hoeveel mensen worden aangestoken per besmet persoon, en speelt een sleutelrol bij de maatregelen die men neemt.

Kun je meerdere keren corona krijgen? En nog drie vragen over corona-immuniteit.

Leuk zo’n bloedtest. Maar kunt u daarna weer naar buiten?

Coronapatiënten krijgen bloedplasma met antistoffen. De grote vraag: gaat het werken?

Barrière tegen verspreiding

Van Dissel zelf benadrukt dat het onderzoek nog in volle gang is. ‘De boeken zijn nog niet gesloten’, zei hij tegen de Kamercommissie voor volksgezondheid. ‘Iedere afweer die wordt opgebouwd gaat ons toch helpen met de maatregelen die we nemen, omdat het een barrière geeft tegen verdere verspreiding.’

Het woord groepsimmuniteit lag half maart opeens iedereen in de mond bestorven, nadat premier Rutte de medische vakterm introduceerde in een toespraak. Groepsimmuniteit zou zoiets zijn als een ‘muur die je bouwt’ om ouderen, hield Rutte de moed erin. Een duiding die hem op kritiek kwam te staan: het zou mensen op de gedachte kunnen brengen dat maatregelen dus niet nodig zijn.

De nieuwe cijfers, de eerste van hun soort in Europa, geven de critici nu deels gelijk. In de bloedmonsters van zo’n 4.000 bloeddonoren vonden de Sanquin-onderzoekers in 135 gevallen antistoffen tegen het virus. Het gaat daarbij om ‘gewone’ bloeddonoren, die naar men aanneemt een aardig beeld geven van de bevolking.

Opvallend: van de twintigers, die over het algemeen weinig last hebben van de aandoening, testte 3,6 procent positief op de virussporen. Bij zestigers was dat slechts 2,8 procent. ‘We vermoeden dat dit een reflectie is van het gegeven dat jonge mensen meer contacten hebben dan ouderen', zegt onderzoeksleider Hans Zaaijer van Sanquin desgevraagd.

Geen beleidsoptie meer

Wat de bloeddonoren hebben gemerkt van hun infectie, is onbekend. Ook is onduidelijk of de aanwezigheid van antistoffen echt betekent dat de drager nu is beschermd tegen het virus. ‘De concentratie van antistoffen is daarvoor slechts één indicatie’, benadrukte Van Dissel.

Ook elders zien wetenschappers de immuniteit langzamer oplopen dan gehoopt, zegt Koopmans, die inzage had in nog ongepubliceerde eerste data uit andere Europese landen. In Oostenrijk zei kanselier Sebastian Kurz vorige week dat groepsimmuniteit wat hem betreft geen beleidsoptie meer is, toen uit een grote steekproef bleek dat slechts 1 procent van de Oostenrijkers op dit moment is besmet met het virus.

De nieuwe cijfers ‘bevestigen hoe serieus deze infectie is’, benadrukt Koopmans. Een lage immuniteit zou immers betekenen dat corona nog maar net zijn eerste duwtje heeft uitgedeeld – en toch de maatschappij al aan het wankelen heeft gebracht.

Pandemische uitbraak

In Den Haag stuitte Van Dissels mededeling vooral op ongeruste vragen hoe het virus zo heeft kunnen binnensluipen. ‘Blijkbaar is dit virus in staat redelijk eenvoudig van de een naar de ander over te gaan. Waarbij het erg lijkt op griep.’

Volgens de voorlopige bloedbankcijfers is onder dertigers nu 3,4 procent drager van antistoffen tegen corona. Bij veertigers heeft 3,5 procent antistoffen, bij vijftigers 3,1 procent. Experts nemen overigens aan dat antistoffen bij eventuele milde ziektegevallen soms in het geheel niet aantoonbaar zijn in het bloed.

In slechts een paar weken tijd zijn een lege evenementenkalender, thuiswerken en anderhalve meter afstand houden al het nieuwe normaal geworden. Maar hoe zijn we eigenlijk in deze ‘intelligente lockdown’ beland en, belangrijker nog, hoe komen we daar de komende maanden stap voor stap weer uit? 

Elke dag publiceren het RIVM, de ziekenhuizen, wereldgezondheidsorganisatie WHO en allerlei landen cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar welke cijfers zijn belangrijk? En hoe moeten we ernaar kijken? De belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus op een rij. 

Ins ons dossier beantwoorden we de meest prangende vragen over het coronavirus en verzamelen we artikelen en statistieken. Een handig overzicht van de belangrijkste zaken rondom het coronavirus. 

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden