Nederlandse druk op Panama om bouw dam

De Panamese Ngäbe Buglé-indianen waren blij toen de bouw aan de bijna voltooide Barro Blanco-dam werd stilgelegd, maar nu dringt de Nederlandse financier aan op hervatting.

Luchtfoto van de Barro-Blanco-dam in Panama. Foto .

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO heeft de Panamese regering onder druk gezet om de bouw van de omstreden waterkrachtcentrale Barro Blanco te hervatten. De Panamese overheid beschuldigt de projectuitvoerder van mensenrechtenschendingen en het overtreden van milieuwetgeving en heeft de bouw stilgelegd. FMO waarschuwt Panama in een brief dat dit besluit toekomstige investeringen in gevaar kan brengen.

De door FMO gefinancierde waterkrachtcentrale zal 259 hectare land onder water zetten. Een klein deel daarvan ligt op grondgebied van de Ngäbe Buglé-indianen. Nationale en internationale wetten schrijven voor dat besluiten over inheems grondgebied alleen via een algemene assemblee kunnen worden genomen, maar een dergelijke volksraadpleging heeft nooit plaatsgevonden.

De indianen zijn tegen het project. Niet alleen vanwege het land dat onder water komt te staan, zij vrezen ook de gevolgen voor de visvangst. Bovendien zal een bos verdwijnen waar medicinale planten groeien.

Foto .

Kamervragen

Tijdens demonstraties van indianen tegen mijnbouw en waterkrachtcentrales op hun grondgebied vielen in 2012 twee doden en veertig gewonden. In 2014 probeerden de indianen de toevoer van bouwmaterialen voor de Barro Blanco-dam te belemmeren. De overheid reageerde door meer politie naar het gebied te sturen. In Nederland zijn de afgelopen jaren meermalen Kamervragen gesteld over de rol van FMO in het project.

Barro Blanco was al voor 95 procent af, toen de Panamese milieuautoriteit ANAM in februari besloot de bouw tijdelijk stil te leggen. Enerzijds vanwege het ontbreken van een legitieme overeenkomst tussen het uitvoerende bedrijf Genisa en de indianen, anderzijds omdat Genisa milieuwetten overtrad. Het bedrijf heeft onder meer illegaal bos gekapt en gevaarlijk afval in de rivier gedumpt, aldus de beschuldigingen van ANAM.

FMO schreef daarop samen met de medefinanciers een brief aan vicepresidente Isabel Saint Malo, tevens voorzitter van de onderzoekscommissie naar de misstanden rondom de Barro Blanco-dam. De banken vinden de maatregelen disproportioneel en stellen dat Genisa meer tijd had moeten krijgen om op de beschuldigingen in te gaan. In de brief, die in bezit is van de Volkskrant, dringen ze erop aan de bouw voort te zetten.

'Als financiers van het Barro Blanco project, en als financiers van projecten in Panama in het algemeen, vrezen wij dat acties zoals die tegen Genisa toekomstige investeringen kunnen beïnvloeden, en lange termijninvesteringen in Panama in het gedrang brengen', aldus de brief, die mede is ondertekend door de CEO van FMO, Nanno Kleiterp. De banken dringen erop aan snel en met alle partijen tot een oplossing te komen.

Elektriciteit voor groei-economie

De economie van Panama behoort tot de snelst groeiende van Latijns-Amerika. Om aan de stijgende energievraag te voldoen, gaf de regering van toenmalig president Martín Torrijos in 2006 concessies uit voor de bouw van verscheidene waterkrachtcentrales. Het Panamese bedrijf Genisa kreeg de concessie voor het Barro Blanco-project en begon in 2008 met de bouw. Genisa kreeg daarvoor een lening van 25 miljoen dollar van FMO, de rest van de benodigde 77 miljoen dollar komt van de Duitse ontwikkelingsbank DEG en de Centraal-Amerikaanse bank voor Economische Integratie. De Barro Blanco-dam staat in de rivier Tabasará, en krijgt een capaciteit van 28,6 megawatt.

Milieu- en veiligheidsrisico's

De brief is volgens FMO-woordvoerder Paul Hartogsveld verstuurd omdat de tijdelijke stillegging tot problemen kan leiden. 'Door de stillegging is de constructie nog niet geschikt om de grote hoeveelheid water te verwerken die tijdens het regenseizoen door de rivier zal stromen', zegt Hartogsveld. 'Dit resulteert in ernstige milieu- en veiligheidsrisico's.' Dit argument wordt in de brief echter nergens genoemd. Volgens Hartogsveld zijn de risico's in de vervolgcorrespondentie wel uitvoerig aan bod gekomen.

FMO en de andere financiers steunen Genisa, ondanks de beschuldigingen van de overheid. Hartogsveld benadrukt dat FMO de voortgang van het project van dichtbij heeft gemonitord via door henzelf ingehuurde experts, en geen onregelmatigheden heeft vastgesteld. 'Er is geen enkele juridische grond om niet met onze klant het project verder te ontwikkelen.'

De Panamese regering denkt daar anders over en wil dat de financiers op zoek gaan naar een andere ontwikkelaar. Volgens vicepresidente Saint Malo markeert deze zaak 'de nieuwe standaarden' rondom waterkrachtcentrales in het land. 'Dit is een kans om ons respect en tolerantie te tonen voor de roep om gerechtigheid van het volk', aldus Saint Malo op een persconferentie. Ze trad in juli vorig jaar aan, samen met president Juan Varela.

Wat is FMO?

FMO (Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden) is voor 51 procent eigendom van de Nederlandse staat, de rest is in handen van private investeerders. De bank is in 1970 opgericht door de Nederlandse overheid 'met als doel duurzame economische groei in ontwikkelingslanden te bevorderen'. FMO investeert alleen in private projecten en heeft veel energieprojecten als stuwdammen en windmolenparken in zijn portefeuille.

Erkenning

FMO financiert voor 95 miljoen euro aan projecten in Panama, ruim de helft daarvan in de energiesector. Of de huidige ontwikkelingen deze en toekomstige investeringen in het gedrang brengen, daarover wil Hartogsveld nog geen uitspraken doen. 'Wij hebben nog geen informatie dat de Panamese overheid formeel heeft besloten niet met Genisa verder te willen.'

De Ngäbe Buglé-indianen zijn voorzichtig enthousiast over de ontwikkelingen. 'De tijdelijke stillegging en het wegsturen van Genisa betekent eindelijk erkenning voor onze klachten', aldus Manolo Miranda, een van de leiders van het verzet, telefonisch vanuit Panama. 'De regering erkent nu dat er grote fouten zijn gemaakt en dat de handelwijze van Genisa niet verenigbaar is met de sociale en economische belangen van de lokale bevolking.'

Miranda is verbolgen over de brief die de banken naar de vicepresidente stuurden. 'De banken vinden blijkbaar dat hun economische belangen zwaarder wegen dan nationale wetgeving en de belangen van Panamese staatsburgers. En dat terwijl ze zeggen duurzame ontwikkeling te willen bevorderen.'

De komende weken onderhandelen de indianen verder met de regering. 'Het zal heel lastig worden een oplossing te vinden waarbij het afronden van het project acceptabel is voor ons', zegt Miranda. 'Mocht de regering eenzijdig besluiten de bouw voort te zetten, dan zullen we onze achterban raadplegen. Als een meerderheid tegen is, dan sluit ik acties om de bouw te blokkeren niet uit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.