InterviewBen Coates

Nederlandse Brit laakt arrogante corona-aanpak: ‘Nederlanders denken: ons kan niets gebeuren’

Ben Coates. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Doorgeslagen individualisme is de oorzaak van de oplopende coronabesmettingen in Nederland, vindt de Brits-Nederlandse econoom en auteur Ben Coates. ‘Burgers laten zich niet vertellen wat ze moeten doen.’

Nederland is tegen de grenzen van zijn gemoedelijke poldermodel aangelopen. Burgers laten zich niet vertellen wat ze moeten doen en met het zigzagbeleid van met name de regels over mondkapjes verloor de Nederlandse overheid gezag. De 38-jarige tot Nederlander genaturaliseerde Britse econoom, politiek adviseur en journalist Ben Coates, sinds tien jaar woonachtig in Nederland, auteur van de bestseller Why the Dutch are Different: A Journey into the Hidden Heart of the Netherlands,  is verbijsterd door de Nederlandse ‘roekeloosheid’.

Wanneer vielen u de schellen van de ogen?

‘Voor mij was de eyeopener de persconferentie van twee weken geleden. Het was toen al duidelijk dat het helemaal de verkeerde kant  op ging. Premier Rutte en minister De Jonge hielden een heel ernstige toespraak. Ik nam aan dat er nu dan eindelijk harde maatregelen zouden worden genomen maar nee: de kroegen moesten een uur eerder dicht. Ik dacht: ‘Wow, is dit de golden bullet? Denkt de regering werkelijk de trend hiermee te kunnen buigen? Dinsdag werden nieuwe maatregelen aangekondigd die een goede balans lijken te vinden tussen volksgezondheid en de wens om de economie gaande te houden en het leven van mensen niet al te zuur te maken. Maar ik ben bang dat het al te laat is. Elders in de wereld zagen we wat er gebeurt als je weigert de problemen onder ogen te zien en een lockdown in te voeren. Het probleem verdwijnt niet, maar wordt alleen maar erger.’

Onderschatten Nederlanders de ernst van de pandemie?

‘Het idee bestaat hier dat we de pandemie best goed managen, ook al zijn er 10 duizend doden gevallen. We kijken neer op andere landen die er een potje van maken zoals de VS, Brazilië en Spanje, en hebben groot vertrouwen in de overheid. We zeiden trots tegen elkaar: ‘Zijn wij even blij dat we in zo’n goed georganiseerd land leven, en een intelligente lockdown hebben’. We dachten dat we alles onder controle hadden. Ten onrechte dus want het ging toch mis.’

We zijn als Nederlanders dus best arrogant?

‘Ja en gedeeltelijk is dat ook begrijpelijk. Nederland is een geweldig land, een van de welvarendste ter wereld. Het is stabiel, veilig, verzorgd en alles is goed geregeld. Nederlanders denken: ons kan niets gebeuren. Nederlanders voelen zich onaantastbaar. Daar komt de calvinistische volksaard nog eens bij met strikte waarden en morele oordelen over hoe een ander zich zou moeten gedragen. Dat moralisme zag je ook bij de besluitvorming over het Europese steunfonds toen Nederland Italië terechtwees. Nu zie je hoe goed Italië het doet en hoe misplaatst die kritiek was.‘

Ons superioriteitsgevoel wreekt zich nu?

‘In tijden van crisis blijkt dat we niet meer alert kunnen reageren. We zijn zo gewend dat alles goed gaat. Dat we alles kunnen als we er maar gezamenlijk de schouders onder zetten. Zoals we deden toen we de Delta-werken bouwden en zo de zee tegenhielden. We zijn gewend dat we gevaren van buitenaf kunnen weren en dat de overheid al onze problemen oplost. Dat heeft een vals gevoel van veiligheid gegeven. Nu behoren we tot de slechtst presterende landen ter wereld. We doen het veel slechter dan Duitsland. Het is een vernedering, maar nog steeds is er nauwelijks zelfkritiek. 

‘Iedereen geeft elkaar de schuld, burgers de overheid en vice versa, maar niemand neemt verantwoordelijkheid. Of  de verontwaardiging richt zich op kleine groepen. De demonstranten op het Malieveld. Of studenten die de regels aan hun laars lappen, of migranten, of moslims. Maar het werkelijke probleem is dat mensen in de Albert Heijn nog steeds geen mondkapjes dragen, hun handen niet wassen noch hun karretje ontsmetten. Het hele land is slordig geweest.’

U verbaast zich over de Nederlandse overheid die zichzelf nog steeds op de borst klopt terwijl we aan de rand van de afgrond staan.

‘De overheid worstelt met een balans vinden tussen regels stellen en de wens het leven van mensen niet te verpesten. Dan krijg je dus dat rare zigzagbeleid over mondkapjes. In elk ander land zegt de premier gewoon ‘dat gaan we doen’ en dan ga je verder naar de volgende horde.  Hier houden mensen er niet van als ze wordt verteld wat ze moeten doen. Dat is niet uniek voor Nederland, maar hier is het liberalisme en individualisme doorgeschoten. Mensen komen in opstand als ze niet meer naar buiten mogen om een biertje in de kroeg te drinken.

‘En dus gaat de overheid maar door met zigzagbeleid en polderen. In andere landen is veel meer wantrouwen tegen de regering. Ook de media zijn veel kritischer. Hier zie je geen voorpagina’s zoals die van The Sun of The Daily Mirror waarin met koeienletters staat geschreven ‘What the hell happened?’ en waar schande wordt gesproken van het falen van de overheid. De media in Nederland zijn mild en veel minder kritisch naar de regering, net als de oppositie. Dat is de zwakte van het Nederlandse poldersysteem. Normaliter werkt het heel goed, maar bij een crisis wordt er onvoldoende druk uitgeoefend op de overheid.’

U woont nu 10 jaar in Nederland. Bent u teleurgesteld?

‘Ik ging er vanuit dat Nederland een land is waar alles werkt en waar voldoende gemeenschapszin is om een dergelijke crisis de baas te kunnen. Mensen zorgen voor hun buren, gaan op bezoek bij vrienden en de volgende dag gezellig op de koffie bij opa en oma. We bouwen dijken voor onze gezamenlijke vijand ‘de zee’, we verven onze voordeur in de juiste kleur. Amsterdam had eeuwen lang de reputatie tolerant te zijn, vormde een veilige haven voor religieuze minderheden en experimenteerde als eerste ter wereld met het gedogen van drugs.

‘Nu zie je dat het liberalisme de overhand heeft gekregen en spat de droom uit elkaar. Het gevoel de gezamenlijke vijand tegen te houden is niet meer zo sterk ontwikkeld. We zijn minder tolerant en maken ons zorgen over immigranten, over terrorisme en criminaliteit en stemmen op populisten als Wilders en Baudet. Van een samenleving van ‘samen de schouders er onder zetten’, transformeren we in een samenleving waarin mensen angstig en boos zijn en minder geëngageerd. We bepalen zelf wel wat we doen en luisteren niet naar de premier maar liever naar wat we op internet lezen. Die verschuiving stelt me wel teleur.’

Lees verder

‘Tweede lockdown komt toch vooral door gesukkel van het kabinet’
Nederland is terug bij af: wéér een lockdown om vat op het coronavirus te krijgen, hardere maatregelen over vier weken zijn niet uitgesloten. Toch zijn er enkele lichtpuntjes, vertelt wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.

Hoe streng zijn andere landen in de tweede golf?
Tijdens de eerste golf gingen veel landen vlot op slot. Nu zijn de maatregelen minder streng, en worden ze gefaseerd afgekondigd. Heeft het zin om nog even af te wachten?

Ziekenhuisbaas: ‘Tweede golf is nijpender en zorgwekkender dan eerste golf’
De burger moet zich ernstig achter de oren krabben, zegt Bart Berden, bestuursvoorzitter van het Elisabeth TweeStedenziekenhuis. Met lede ogen ziet hij het nonchalante gedrag aan van Nederlanders: ‘Alle hens aan dek in de ziekenhuizen zal beduidend moeilijker worden tijdens de tweede golf.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden