Nederlandse blauwhelmen voelden zich machteloos tegenover Serviërs èn Moslims 'Niemand van Dutchbat voelt zich held'

'Ik zie op tegen de ontmoeting met mensen die zeggen dat we medeschuldig zijn. Als ik dat hoor op het Journaal en lees in de kranten, word ik pislink.'..

Van onze verslaggever

Bas Mesters

ZAGREB

Voor geen goud wil sergeant Frank Struik, groepscommandant van observatiepost Hotel, nog ooit terug naar Bosnië. 'Ik wil er niet eens meer overheen vliegen.' Niks wil hij meer met die 'geitenzooi' te maken hebben. 'Het is er zo chaotisch en de haat die die mensen tegenover elkaar hebben, zit zo verschrikkelijk diep. Zelfs kleine kinderen die nog niks weten roepen: ''fuck Cetniks''.'

Het grote welkomstcircus is al goed op gang. De militaire kapel heeft premier Kok onthaald met It's a long way to Tipperary en In the mood. De fotografen is vriendelijk verzocht vast te leggen hoe prins Willem-Alexander zich in camouflagepak onder de manschappen begeeft. Terwijl Voorhoeve, Couzy en Karremans hun persconferentie geven in het Holland Huis, houden de jongens van de Bravo-compagnie zich wat afzijdig in de Dutchbar.

Sergeant Frank Struik vertelt hoe hij een week geleden sprakeloos was. Het ene moment was er op de bergen ten zuiden van Srebrenica nog niks te zien. En even later zag hij honderden Bosnische Serviërs met tanks de berg afdalen. 'Het deed me denken aan een scène uit de film The longest day, waarin de Duitsers ineens duizenden schepen aan de horizon zien.

'Er ontstond een enorme paniek. Ineens waren de wegen vol. Moslim-burgers vluchtten en masse naar het noorden: het leek wel of een voetbalstadion leegliep. Het was ieder voor zich. Mensen hadden geen tijd om elkaar te helpen.'

De 24 uur daarna sloegen de kogels en granaten meerdere keren op een paar meter naast hem in. 'Ik had mijn kont maar hoeven draaien om ze te vangen.' Maar met zijn vijf man heeft hij niet teruggeschoten. Ook niet toen de Moslims hem daartoe probeerden te dwingen. 'We waren een observatiepost, geen Rambo-eenheid. Onze opdracht was niet schieten, tenzij je zelf direct gevaar loopt.'

In zijn observatiepost van twee meter diep moest Struik de posities van de Bosnische Serviërs en de Moslims in de gaten houden. 'Ik was de enige post met zicht op het hele gevecht.'

Toen Struik 's avonds de opdracht kreeg zich terug te trekken, lieten de Moslim-strijders hem niet gaan. 'Er kwam zo'n commandantje met een lange-afstandsgeweer. Zijn tolk zei: ''You are not going to Srebrenica.'' Om duidelijk te maken dat het hem ernst was, dwong de commandant me te kijken en schoot een Serviër verderop bij een huis door zijn hoofd. Toen zei de Moslim: ''Dwa''. En schoot nog een Serviër in zijn hartstreek. Ik stond machteloos en zei dat ik geen afspraken had in Srebrenica. Op dat moment, toen ik zo werd misbruikt, vroeg ik me echt af wat ik hier eigenlijk aan het doen was.'

De volgende ochtend om vijf uur mochten ze wel weg. Dat deden ze goed in het zicht, zodat de Bosnische Serviërs het konden zien.

Struik heeft veel geleerd, vindt hij zelf. 'Als je oefent, sta je altijd aan de winnende kant. Nu heb ik moeten nadenken of ik wel geschikt ben voor dit werk, met de aanblik van dood, verderf, vluchtelingen, dagen lang. Ik denk dat ik geschikt ben.'

Hij heeft, zoals opvallend genoeg bijna alle Dutchbat-soldaten, respect voor de manier waarop de Bosnische Serviërs onder leiding van generaal Mladic te werk gingen: het is een correcte eenheid, de hiërarchie, tactiek en strategie klopt, ze staan onder strak bewind. 'Ik heb niet het gevoel dat ik door de Bosnische Serviërs ben misbruikt. De Moslims probeerden het steeds te laten voorkomen alsof wij op de Serviërs schoten. Van hun leger klopt niks, dat is many chiefs no indians.'

Voor zover Struik het kan beoordelen, is ook de deportatie van de Moslims op een correcte manier verlopen. 'Je kunt aan Pronk doorbrieven dat wij niks van die massaslachtingen hebben gezien.' Maar de sergeant erkent dat hij niet alles kon zien. 'Je voert duizenden en duizenden vluchtelingen af.'

Een uur lang heeft Richard Borst geschoten. Hij is boordschutter in een pantserwagen. Zeventig knallen, af en toe één, met zijn punt-vijftig Browning, een boordmitrailleur. 'Niet gericht, nee, want als je ze raakt, breekt de pleuris uit, dan gaan ze de VN bekogelen.' Pas na dat schieten van hem werden de Moslimstrijders om hen heen weer wat vriendelijker. 'Ze hadden steeds geroepen: ''Waar blijven jullie, waar blijven de vliegtuigen''.'

De volgende dag moest hij met nog een pantserwagen op verkenning, op zoek naar de frontlinies. 'Ik verhief mijn hoofd voorzichtig uit mijn koepel en keek recht in de loop van een anti-tankwapen. Als de donder was ik onderluiks. Er gebeurde niks. Ik keek nog eens en zag vrolijk zwaaiende Moslims. We bleken op de confrontatielijn te zitten, het was als een speer weer terug naar Srebrenica.'

Eenmaal daar beschermde de pantserwagen van Borst de aftocht van de vluchtelingen, die op weg naar Potocari onder Bosnisch-Servisch vuur lagen. Pas na de luchtaanvallen verliep het volgens hem wat beter, toen hielden de beschietingen op.

In Potocari vroeg Borst de Bosnische Serviërs wat er met de apart gezette mannen zou gebeuren. 'Niks, zeiden ze. Maar de Moslims waren doodsbang. Ze wisten dat ze om zeep zouden worden geholpen.'

Na een week bijna dag en nacht in touw te zijn geweest, hield boordschutter Borst het helpen bij de aftocht van de vluchtelingen voor gezien. 'Ik ben teruggegaan naar ons kamp, heb lekker gedoucht en ben gaan slapen. Ik had het wel gehad.' Tevreden is hij niet met de prestatie van de VN. 'We waren gewoon kansloos. We zijn eruit geknikkerd. Die Fransen stellen tenminste een grens.'

'Niemand van Dutchbat voelt zich een held', zegt Paul, een mitrailleurschutter van de B-compagnie. Met zes pantserwagens hadden ze op de ochtend voor de val van Srebrenica nog geprobeerd een soort blokkade tegen de Serviërs te vormen, maar ze dropen al snel af. 'We hebben geen schot meer gelost. We waren kansloos', zegt zijn collega Steve. 'Ik heb zeven kleuren stront gescheten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden