NieuwsEconomische sancties

Nederlandse bedrijven onder druk: stop de handel met Belarus

De Europese druk op het bewind in Belarus neemt toe nu economische sancties tegen het regime worden voorbereid. De EU, het Nederlandse kabinet, de Tweede Kamer en de vakbeweging geven gehoor aan een oproep daartoe van de Belarussische oppositie.

Politieagenten in Belarus arresteren demonstranten tijdens een vreedzame demonstratie tegen president Loekasjenko, die zichzelf in augustus volgens hen ten onrechte heeft uitgeroepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen.  Beeld EPA
Politieagenten in Belarus arresteren demonstranten tijdens een vreedzame demonstratie tegen president Loekasjenko, die zichzelf in augustus volgens hen ten onrechte heeft uitgeroepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen.Beeld EPA

Vakbond FNV inventariseert welke Nederlandse bedrijven handel drijven met grote Belarussische staatsbedrijven waar arbeidsrechten geschonden zijn en wil die bedrijven daarop aanspreken. Vicevoorzitter Tuur Elzinga noemt het ‘onaanvaardbaar’ dat veel arbeiders die in Belarus wilden staken of protesteren ‘ontslagen, opgepakt en mishandeld’ worden. De bond onderzoekt of via Nederlandse bedrijven invloed kan worden uitgeoefend op de situatie daar.

De Belarussische oppositie en onafhankelijke vakbonden willen dat internationale bedrijven de handel zo snel mogelijk stilleggen met Belarussische staatsbedrijven. ‘Er is nog één vreedzame manier over om invloed uit te oefenen op het regime, en dat is via de economie’, zegt Sergej Dylevski, een fabrieksarbeider die sinds de vervalste presidentsverkiezingen van augustus uitgroeide tot de leider van een massale staking bij MZT, een staatstractorfabriek in Minsk. ‘Als we de staatsbedrijven tot stilstand kunnen brengen, dan heeft Loekasjenko binnenkort niets meer om zijn regime mee te onderhouden.’

De oppositie slaagt er zonder internationale actie niet in om de fabrieken stil te leggen. Oproepen tot stakingen worden door het regime beantwoord met repressie tegen werknemers. ‘De problemen zijn overal in het land hetzelfde: de aanwezigheid van KGB-agenten binnen staatsbedrijven die ideologische druk uitoefenen op werknemers met intimidatie en geweld’, zegt Joeri Ravavoj, leider van een staking bij chemicaliënfabriek Grodno Azot. Deelnemers van die staking werden gearresteerd, Ravavoj moest zelf naar Polen vluchten. ‘We hopen dat er snel een volledige stop komt van internationale samenwerking met staatsbedrijven, zodat we een stoot kunnen uitdelen.’

Strijdbare taal

Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok zegt ‘open te staan voor sancties richting bedrijven, al moet je wel opletten dat je niet onbedoeld veel onschuldige werknemers of anderen in de Wit-Russische samenleving treft. Maar onze inzet is bedrijven die heel nauw verbonden zijn met de machthebbers op de sanctielijst te zetten.’ Zijn ‘strijdbare taal’ leverde hem deze week complimenten op van de PvdA en GroenLinks.

Volgens Lilianne Ploumen (PvdA) moet de regering actiever Nederlandse bedrijven benaderen over hun internationale verantwoordelijkheden. ‘Nederland hoeft niet op de EU te wachten, we hebben ook een eigen verantwoordelijkheid.’ Binnen de coalitie is er gekwalificeerde steun voor economische sancties. Het mag ‘zolang het de bevolking niet raakt en bedoeld is stakers te beschermen’, zegt Sjoerd Sjoerdsma (D66). Martijn van Helvert (CDA) noemt zulke sancties in EU-verband ‘een goed signaal, maar persoonsgerichte sancties tegen de directeuren zijn nog beter’.

Lijden onder sancties

De Belarussische oppositie zegt dat het onontkoombaar is dat de bevolking ook zal lijden onder de sancties. ‘Eerder vreesden we dat de welvaart van de bevolking meer onder sancties zou lijden dan het regime, maar we kunnen het niet meer over de welvaart van de bevolking hebben zolang er mensen blijven doodgaan door staatsterreur’, zegt Joeri Ravavoj, de stakingsleider bij chemicaliënfabriek Grodno Azot.

Ook Aleksandr Jarosjoek, voorzitter van de Belarussische vereniging van onafhankelijke vakbonden, vindt sancties tegen zijn land gerechtvaardigd. ‘Er is geen eenduidig antwoord op de vraag of je economische sancties moet inzetten tegen politieke regimes die mensenrechten schenden. Maar we hebben hier te maken met een dictator die gewelddadige strafexpedities uitvoert tegen burgers op een schaal die Europa niet gezien heeft sinds de Tweede Wereldoorlog.’

Vorige week werd er weer een demonstrant begraven nadat hij met geweld was gearresteerd tijdens een klopjacht van gemaskerde agenten zonder insignes, en omkwam in hechtenis. Ruim 25 duizend mensen zijn opgepakt door de veiligheidsdiensten die nu ook woningen binnendringen op zoek naar schuilende demonstranten. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa zegt op de hoogte te zijn van vijfhonderd gedocumenteerde gevallen van marteling door het regime.

Europees front

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken zetten vorige week het licht al op groen om een derde pakket sancties tegen Belarus uit te werken. De lidstaten zijn nu in de werkgroepen van de Raad bezig een lijst te maken van instellingen en bedrijven waartegen restricties worden ingesteld. In diplomatieke kringen verwacht men dat hoge vertegenwoordiger Borrell, die vorige week ferme taal sprak over sancties, niet met lege handen wil staan bij de volgende vergadering, op 7 december, van de EU-buitenlandministers.

De EU is na Rusland de tweede handelspartner voor Belarus en goed voor bijna 20 procent van de handel van het land. Nederland is de vijfde handelspartner voor Belarus en speelt daardoor een belangrijke rol in het Europese debat. Veel petrochemische producten die zijn verwerkt in raffinaderijen in Belarus worden via de haven van Rotterdam verhandeld.

Sommige kleinere Nederlandse bedrijven die door de Volkskrant zijn benaderd, zijn bereid de zaken tijdelijk op te schorten. Een daarvan is G&C Systems, dat ventilatoren levert aan het staatsbedrijf MAZ uit Minsk, waar tientallen stakers ontslagen werden. ‘Maar dan moeten we in Europa wel een front vormen, dan werkt het veel beter’, aldus Marieke Burger.

Lees ook

Natuurlijk heeft Loekasjenko me onderschat’. Svetlana Tichanovskaja groeide uit tot symbool en leider van het imponerende vreedzame verzet in Belarus.

Deze Belarussen overwonnen hun angst en sloten zich aan bij de stakingen tegen het regime.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden