Nederlands tintje aan Nobelprijs

De Nobelprijs voor de geneeskunde heeft dit jaar een duidelijke Nederlandse inslag, dankzij monsters van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam...

Tot begin jaren tachtig werd een maagzweer toegeschreven aan stress, slecht eten en roken. De patiënten werden geopereerd, met maagzuurremmers behandeld, maar dat genas de ziekte niet. De medische wereld stond op zijn kop toen de bacterie Helicobacter pylori de boosdoener bleek.

De vondst verliep deels via Nederland. Via een artikel van Tytgat uit de jaren zeventig over een maagzweerpatiënt pikten de Australiërs uit Perth, het oude idee op dat een bacterie de oorzaak kan zijn van maagklachten. Toen Marshall foto’s bij het artikel zag, bemerkte hij dat Helicobacter de boosdoener zou kunnen zijn, vertelde hij in 1998 aan de Volkskrant toen hij de prestigieuze Heinekenprijs had gewonnen.

Hij correspondeerde met Tytgat die zei dat hij geen bacterie had gezien in het weefsel. Hij liet de Australiërs erop studeren. Na acht uur turen had Marshall de bacterie gevonden en ging hij ermee kweken, vertelde hij.

Vervolgens besmetten Marshall en medeprijswinnaar Warren zichzelf en ontwikkelden binnen een week een ontsteking van de maag. Het bewijs was geleverd.

In de jaren daarna is de behandeling van maagzweer omgegooid. Als de bacterie een rol speelt verlost een antibioticumkuur de patiënt van zijn klachten.

De Australiërs denken dat zij begin jaren tachtig de doorbraak hebben kunnen forceren omdat ze in een uithoek van de wereld werkten. De doctrine was er minder sterk dat maagklachten ontstaan door stress. ‘Als ik in Europa of Amerika was opgeleid, dan had ik waarschijnlijk nooit getwijfeld aan het toen heersende dogma’, vertelde Marshall.

Tytgat was maandag niet bereikbaar. In interviews noemde hij zijn grootste fout dat hij de speurtocht naar de aard van het micro-organisme in de maag niet heeft doorgezet. Hij kon destijds niet geloven dat een bacterie de oorzaak was. In een interview in NRC Handelsblad uit december 2002, toen Tytgat afscheid nam als hoogleraar van het AMC, blikte hij terug op de ontdekking die hij voor een deel claimt. Hij vond toen dat Marshall geen Nobelprijs verdient. Tytgat oordeelde dat hij als wetenschapper geen ‘gestage weg omhoog’ heeft bewandeld. ‘Hij is op de commerciële toer gegaan door een test te ontwikkelen en die te verhandelen. Hij ging op de televisie zeggen dat maagzweer een kissing disease was, wat niet zo is.’

Maagdarmleverarts prof. dr. Ernst Kuipers van het Erasmus MC in Rotterdam vindt het terecht dat de Nobelprijs naar het bacterieonderzoek is gegaan. ‘De ontdekking heeft geleid tot grote veranderingen in de behandeling van aandoeningen aan de maag en de twaalfvingerige darm.’

Ook vindt hij het juist dat de twee Australiërs de prijs krijgen. ‘Zij waren de eersten die erover publiceerden. Zo simpel is het.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.