Analyse Hulpgelden

Nederlands ontwikkelingsgeld voortaan naar instabiele regio’s nabij Europa

Het welzijn van Nederlanders gaat een grotere rol spelen bij de verdeling van ontwikkelingshulp, blijkt uit de nieuwe plannen van minister Kaag. Dat gaat ten koste van de allerarmste landen.

Minster Kaag in het Tajoura Detention Center in Libië. Foto Ministerie van Buitenlandse Zaken

Het Nederlandse eigenbelang krijgt steeds meer nadruk in het ontwikkelingsbeleid. Het budget voor ontwikkelingssamenwerking gaat voortaan naar instabiele regio’s die zich in de nabijheid van Europa bevinden. En niet meer per se naar de allerarmste landen.

‘Het gaat om een win-winsituatie’, zei minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vrijdag bij de presentatie van haar nieuwe beleidsnota Investeren in perspectief. Meer veiligheid, stabiliteit en armoedebestrijding in ontwikkelingslanden om ons heen hebben ook effect op het welzijn van Nederlanders, zo is haar visie.

Het Nederlandse hulpgeld gaat voortaan naar wat Kaag ‘nieuwe focusregio’s’ noemt: het Midden-Oosten, Noord-Afrika, West-Afrika, de Sahel en de Hoorn van Afrika. Landen die verder weg liggen, zoals Ghana, Benin en Mozambique, krijgen minder hulp. Ook met Indonesië een voormalig Nederlandse kolonie en langdurig ontvanger van donorgeld wordt de ‘hulprelatie’ omgezet naar een ‘handelsrelatie’.

Het geld dat vrijkomt in die landen, wordt ingezet ten bate van de focusregio’s. De bestedingen in die regio’s nemen zo met ‘ten minste eenderde toe’.

Afghanistan en Bangladesh

Uitzondering op de regel zijn Afghanistan en Bangladesh. Deze landen liggen niet dicht bij Europa, maar krijgen toch nog geld omdat het ‘belangrijke herkomstlanden zijn van migratie naar de EU en Nederland’, schrijft Kaag. ‘Afghanistan is ook belangrijk waar het gaat om het voorkomen van radicalisering en terrorisme.’ De Grote Merenregio in Afrika krijgt ook nog geld zolang daar ernstige armoede en instabiliteit heersen.

Op de vraag of de keuze voor de focusregio’s vooral is ingegeven door de Nederlandse angst voor migratiestromen uit het Midden-Oosten en Afrika zegt Kaag vandaag in een interview in de Volkskrant: ‘Fragiliteit leidt inderdaad tot conflict en vluchtelingenstromen. Maar wij zijn bezig met een veel breder verhaal.’ De minister wil niet alleen de oorzaken van migratie bestrijden, maar bijvoorbeeld ook die van armoede en terreur. ‘Dat is niet alleen goed voor mensen daar, maar ook voor ons.’

De achterliggende gedachte van het kabinet is dat Afrikaanse jongeren alleen in hun eigen land blijven als ze daar een toekomstperspectief hebben. Anders beproeven ze hun geluk in Europa. Het Nederlandse hulpbudget moet hen onderwijs en werk in eigen land bieden.

Ook voor oorlogsvluchtelingen, die vaak in moeilijke omstandigheden leven in tijdelijke opvangkampen in onder meer Libanon en Jordanië, komen er extra mogelijkheden voor onderwijs en werk. Anders zullen ze er alles aan doen om alsnog met een bootje naar Europa te varen. Maar ook, zegt Kaag: ‘Het gaat om menselijke waardigheid.’

Aanpak armoede

Het kabinet investeert jaarlijks 60miljoen euro extra in onderwijs, werk en inkomen voor jongeren in de focusregio’s om ‘de grondoorzaken van armoede aan te pakken’ en dus ‘migratie te voorkomen’. Separaat stort Kaag jaarlijks 40miljoen euro in een klimaatfonds, voor duurzame investeringen in ontwikkelingslanden. Ook Nederlands bedrijven kunnen een beroep doen op dat fonds.

Het eigenbelang is in het vorige kabinet al in het ontwikkelingsbeleid geslopen. Toen introduceerde minister Lilianne Ploumen de koppeling tussen hulp en handel.

Ook Kaag wil het bedrijfsleven, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf, meer gaan helpen om zijn vleugels in het buitenland uit te slaan. Zij noemt de strikte ‘scheiding tussen hulp en handel een oud verhaal’.

Volgens Kaag zitten arme landen al lang niet meer te wachten op louter klassieke ontwikkelingshulp. ‘Waar vragen regeringen ons om? Toegang tot Nederlandse markten, kansen op werk. Daar speelt de private sector een grote rol’, zegt Kaag. ‘De meeste landen willen door naar een handelsrelatie. En ja, dat is ook in het belang van Nederland.’

Gematigd positief

De eerste reacties uit de hulpbranche zijn gematigd positief. ‘De focus op de ring rond Europa was te verwachten. We waarschuwen wel voor een te snelle afbouw van hulprelaties. Dat is in het verleden nogal eens misgegaan’, zegt directeur Bart Romijn van Partos, de branchevereniging van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties.

‘Op zich hebben wij niks tegen een win-winsituatie. Het is volkomen legitiem om het bedrijfsleven te mobiliseren’, zegt Romijn ook. ‘Maar wij hopen dat het beschikbare budget vooral wordt ingezet voor de ontwikkeling van arme landen en niet louter bedoeld is om bedrijven te bevoordelen.’

Waarom iets goed doen heel averechts kan werken

Geef een corrupt land ontwikkelingsgeld en de kans dat de regering het gebruikt voor publieke diensten als onderwijs en zorg is nihil. Wat wél gebeurt: de regering kan zijn eigen machtspositie versterken en zich zo permitteren de noden van de bevolking verder te negeren. De Volkskrant sprak ontwikkelingseconoom Angus Deaton in 2013 over ‘de hulpillusie’. 

Met kippen en onderwijs tracht EU jongeren in Senegal te houden

Europa beseft steeds beter dat de migratiestromen uit Afrika alleen kunnen worden gestopt als de Afrikaanse jeugd een helder perspectief wordt geboden. Dus worden Senegalezen aangemoedigd thuis hun geluk te beproeven. Maar het idee van Europa als El Dorado is hardnekkig. ‘De jongeren hier zijn onwetend.’ Lees meer in deze reportage.

Hoe ‘veermannen’ van Agadez werkloos werden, met slechts een EU-fooitje ter compensatie

Tot vorig jaar was mensensmokkel in Niger legaal. De ‘veermannen’ van Agadez betaalden zelfs belasting. Nu zijn ze werkloos en van de beloofde EU-miljoenen zien ze niets. Carlijne Vos maakte deze reportage.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.