'Nederlands nee zal Europese Unie zeker in een crisis storten'

Pavel Teliçka (1965) leidde namens de Tsjechische Republiek de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie. Hij was van mei tot november 2004 de eerste Tsjechische eurocommissaris....

Paul Brill

Hoe staat Tsjechië ervoor, een jaar na toetreding tot de Europese Unie? 'Een jaar is eigenlijk te kort om het totale effect te kunnen beoordelen en het zou onzin zijn te zeggen dat het leven plotseling veel beter is geworden. Maar in elk geval zijn alle sombere voorspellingen van de tegenstanders gelogenstraft. De prijzen zijn niet dramatisch gestegen. De boeren zijn niet massaal failliet gegaan; integendeel, ze hebben een goed jaar achter de rug, hun inkomen is in 2004 gestegen.

'Ik zou zeggen: Tsjechië heeft duidelijk baat gehad bij het lidmaatschap van de EU, maar we hebben nog een lange weg te g aan.'

Toch heeft de euroscepsis duidelijk wortel geschoten in uw land. 'Ach, ik weet niet of dat waar is. Als je de cijfers van de laatste opiniepeiling bekijkt, zie je dat de Tsjechen aanzienlijk positiever tegenover de Grondwet staan dan de Nederlanders. In Nederland houden de voor-en tegenstanders elkaar min of meer in evenwicht, in Tsjechië is 56 procent voor en 28 procent tegen.

'De Tsjechen zijn van nature sceptisch, dat zit in onze aard en je ziet het ook terug in onze humor. Maar die scepsis geldt vooral ook voor wat onze eigen politici beweren.

'Dus je moet zeker niet de fout maken de stemming in het land af te meten naar wat bijvoorbeeld de president, die sterk tegen ratificatie van de Grondwet is gekant, te berde brengt. Hetzelfde geldt voor de oppositie, die veel misbaar maakt terwijl de achterban in meerderheid voor de Grondwet is.' Heeft het u verrast dat de Grondwet in Frankrijk en Nederland op zoveel weerstand stuit? 'Ja en nee. Ik ben een beetje verrast dat met name in Nederland de uitkomst zo ongewis is. Nederland heeft een lange Europese ervaring en heeft veel baat gehad bij de Europese samenwerking. Juist Nederlanders zouden moeten beseffen dat je in de Europese politiek altijd compromissen moet sluiten. Deze Grondwet is ook een compromis, maar wel eentje die goed verdedigbaar is: Europa wordt democratischer, de instellingen moeten meer verantwoording afleggen, de besluitvorming wordt effectiever. Je loopt bij een referendum natuurlijk altijd het risico dat het debat niet alleen over de zaak zelf gaat en dat andere overwegingen een rol gaan spelen. Uit de media krijg je de indruk dat zowel in Frankrijk als in Nederland veel mensen geneigd zijn het referendum aan te grijpen voor een proteststem tegen de eigen regering. Temeer daar voor de burgers de directe impact van de Grondwet gering is. Maar ik hoop dat het pragmatisme uiteindelijk toch zal zegevieren.' Heeft u nog een goed advies voor de Nederlandse regering in de laatste twaalf dagen van de campagne? 'Ik pretendeer absoluut niet over een hogere tactische wijsheid te beschikken. Er zit niets anders op dan geduldig blijven uitleggen op welke punten deze Grondwet een verbetering is.'

Wat gebeurt er als Nederland als enige land nee zegt? 'Dat zou de Europese Unie zeker in een crisis storten. Hoe lang en hoe hevig, hangt af van de besprekingen die de regeringsleiders ongetwijfeld zo snel mogelijk zullen beginnen.

'Ik durf niet te voorspellen waar ze op uit zullen komen, maar de geschiedenis leert dat er linksom of rechtsom altijd wel een oplossing wordt gevonden.

'Het is begrijpelijk dat in deze fase eigenlijk niemand daarover wil speculeren, want daarmee verstoor je het democratisch proces. Maar het zou misleidend zijn om te beweren dat een nee tegen de Grondwet geen gevolgen heeft voor het gezag en de positie van een land.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden