ReportageDebat Herstelfonds EU

Nederlands Europadebat krijgt nieuwe wending door herstelplan

In het Kamerdebat woensdagavond over het Herstelplan van de EU gloort het besef dat er ontwikkelingen zijn in Europa waar Nederland zich opnieuw op moet oriënteren.  

Premier Mark Rutte tijdens het debat in de Tweede Kamer over het Herstelplan van de EU.Beeld ANP

Het is een wilde rit vol tegenstellingen, zo’n debat in de Tweede Kamer over het Europees herstelplan. Het begint - door de felle retoriek vanaf de rechter- en linkerflank - als een reis langs een kolkende lava spuwende vulkaan. Het einde van de wereld nadert en alles wat je lief was, dreigt te vergaan. Dan onderga je plotseling een korte maar heftige pro-Europese waterval van GroenLinks en D66, met zijn voor sommigen wervende belofte van de wilde frisheid van limoenen. En tot slot bereik je een Tibetaans klooster waar veel gezwegen wordt of moeilijke vragen gesteld worden aan meester Rutte, die deze geduldig en met een zweem van alwetendheid beantwoordt.

We zijn dan inmiddels tot grote hoogte gestegen, in ijle lucht waar gezamenlijke schulden geen mutualisering van schulden zijn (want daar had de Kamer een motie tegen aangenomen) en waarin de ‘noodrem’ om geldverstrekking aan landen met slecht uitgewerkte plannen tegen te gaan juist zal werken omdat het geen juridische afspraak is, maar een politieke.

Zenmeester Rutte

De drie voornaamste krijgers van de vulkanische volken - Renske Leijten (SP), Geert Wilders (PVV) en Thierry Baudet - doen hun best, maar zenmeester Rutte laat zich woensdag niet uit balans brengen. Er zit ook de nodige overlap in hun betogen : Rutte heeft zijn rug niet recht gehouden en we worden een transferunie ‘ingerommeld’ (deze term heeft sinds de Irak Oorlog zijn aantrekkingskracht behouden in politiek Den Haag).

Baudet waarschuwt nog - enigszins exotisch - voor een Joegoslavië-scenario, maar Leijten gooit met de heetste brokken lava. Ze noemt het hele proces ondemocratisch - ondanks de ruime Kamermeerderheid voor zowel het onderhandelingsmandaat vooraf en het resultaat. En ze beschuldigt de voorstanders van het uitvoeren van plannen die er allang lagen, ‘maar nu, onder het mom van een gezondheidscrisis, duwen ze het er doorheen - hoe ziek is dat?’

Als Thierry Baudet de premier voorhoudt dat hij zich - bij zijn voorspelling over de terugbetaling van nu aangegane schulden, bezondigt aan ‘stuitende naïviteit of gewoon kwaadaardigheid’, antwoordt Rutte in -zen-modus: ‘Ik heb de heer Baudet nog niet helemaal overtuigd, maar we naderen elkaar wel.’

Middenpartijen

Binnen de kloostermuren speelt zich het interessante deel van de reis af. Wie zich afvraagt hoe sterk de steun in de middenpartijen is voor de EU, moet het soms doen met hele summiere aanwijzingen. Bij de VVD zit het in een klein zinnetje. Aukje de Vries: ‘We kunnen solidair zijn, maar op een verstandige manier.’ Gelukkig is premier Rutte ‘standvastig gebleven’, er zijn ‘strenge eisen’ gekomen, het fonds is tijdelijk en ‘de VVD is blij met de hogere korting voor Nederland.’

Pieter Omtzigt (CDA) stelt in een openingszin ook wat zuinigjes vast dat er ‘Europese solidariteit op gang komt’ en dat ‘er nu een pakket ligt bij een uitzonderlijke omstandigheid’. Volgt een serie vragen om te kijken of ‘de voorwaarden voldoen om mee akkoord te gaan’. Als Thierry Baudet hem vraagt of zijn eigen motie - om geen mutualisatie van schulden aan te gaan - niet is geschonden, luidt het antwoord: ‘Er worden geen eurobonds aangegaan, maar een ander instrument, waar ik ook geen groot voorstander van ben.’

De PvdA houdt het bij monde van Henk Nijboer bij de simpele vraag naar de aanpak - verwijzend naar de conflicten die het kabinet leek te zoeken met Hoekstra’s Italiaanse interventie en Ruttes Chopin-biografie: ‘Was de uitkomst niet beter geweest als Nederland positie had genomen in het hart van Europa, waar het thuishoort, in plaats van dat de kont tegen de krib werd gegooid?’

Hoewel de Kamerleden er woensdag niet uitkomen of het herstelplan ‘historisch’ is (Rutte zelf noemt dit een gevolg van Franse verbeelding), overheerst het besef dat er ontwikkelingen zijn in Europa waar Nederland zich opnieuw op moet oriënteren.

Herbezinning op Europa

Bij de SGP heet zoiets een ‘grondige herbezinning’ op Europa - die zowel verdere integratie als Nexit moet vermijden. Maar het is Omtzigt die met een meer open voorstel een snaar raakt bij Rutte. ‘Er komen fundamentele vragen aan over de Europese ordening’, zegt hij. Is de regering bereid een commissie van wijzen aan te stellen die alle opties gaat onderzoeken, inclusief die van Nederlandse ‘opt-outs’ bij nieuwe integratieprojecten? Rutte belooft er binnenkort op terug te komen - met een voorstel waarbij ook de meer pro-Europese varianten die leven bij D66 en GroenLinks onderzocht worden.

En dat is meteen de belangrijkste conclusie uit dit debat: het gevoel dat er in de Europese politiek iets gebeurd is - dat niet in het verlengde ligt van de bijna-consensus waarmee de Tweede Kamer de afgelopen jaren argwanend op de rem stond bij Europese plannen. De meeste partijen zien dit weliswaar als een potentiële bedreiging, maar tegelijk betwist niemand (behalve op de flanken) Ruttes betoog dat de gevaarlijke geopolitieke omgeving een premie zet op Europese eensgezindheid. 

‘Het belangrijkste voor u en voor mij is het land veilig houden’, zegt Rutte, ‘ook in een onzekere wereld. Dat kunnen we niet in ons eentje.’ De partijen die de uitgang uit de EU zoeken, blijven een minderheid - de rest gaat op zoek naar een nieuwe manier waarop Nederland zich tot de EU kan verhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden