Nederlands-Duits protocol 'weinig concreet' voor Wadden

Nederland en Duitsland vieren donderdag in de Eemsmonding een feestje. Aan boord van de Warsteiner Admiral ondertekenen staatssecretaris Patijn van Buitenlandse Zaken en staatssecretaris Jauck voor Milieuzaken van de Bondsrepubliek ter hoogte van de droogvallende platen de Hond en de Paap het Eems-Dollardmilieuprotocol....

WIO JOUSTRA

Van onze verslaggever

Wio Joustra

GRONINGEN

Er is muziek van de 'Waddenblazers' van Rijkswaterstaat en voor de genodigden wordt voor het eerst de video Het Eems-Dollardgebied 1996 - een productie van de Waddenvereniging - vertoond. Een gezamenlijke lunch bezegelt het aanvullende protocol op het in 1960 tussen beide landen gesloten Eems-Dollardverdrag. Voor het eerst regelen Nederland en Duitsland het water- en natuurbeheer in het oostelijk deel van het grootst aaneengesloten, meest beschermde en meest oorspronkelijke natuurgebied van Europa: de Wadden.

Alle reden derhalve voor grote opluchting, zo niet pure blijdschap voor de Waddenvereniging en andere natuur- en milieuorganisaties als Natuurmonumenten, het Wereld Natuur Fonds, de Vogelbescherming, Natuur en Milieu en het Groninger Landschap. Tenslotte spannen die zich al enkele decennia in voor een alomvattend milieu- en natuurbeschermingsverdrag voor het drukste deel van het waddengebied. Maar voor al te grote euforie blijkt het protocol toch te vaag.

'De enige concrete maatregel', zegt Carla Alma van de Waddenvereniging, 'is een lachertje. Er staat dat niet meer op zeehondjes mag worden gejaagd. Maar dat hadden we met z'n allen al lang afgesproken. Verder staat er onder meer dat beide landen beschermde gebieden voor de droogvallende platen kunnen aanwijzen. Wij hadden veel liever een concrete aanduiding van beschermde natuurgebieden gezien. Eigenlijk moet dit het eerste grensoverschrijdende natuurbeschermingsgebied van Europa worden.'

Niettemin erkent ook Alma dat het een klein wonder is dat in een gebied waar de grens door beide landen nog altijd wordt betwist en waar economische belangen de boventoon hebben gevoerd, toch afspraken worden gemaakt over de bescherming van de natuur en het beheer van de waterkwaliteit.

In de Dollard, waaronder 33 dorpen begraven liggen, wordt de grens niet betwist. Maar in de Eemsmond legt Duitsland de grens langs de Nederlandse noordkust, terwijl Nederland die in het midden van het diepste vaarwater situeert. Het gevolg van dit conflict is dat dit het enige gebied is van Nederland waar de grens met Duitsland langs een kuststrook van zo'n 25 kilometer geheel ontbreekt.

In het internationale Waddengebied neemt de Dollard met zijn dynamische kustlijn en zijn overgangen tussen zoet en zout, eb en vloed, slib en zand en zand en klei een bijzondere plaats in. 'Het is ook eeuwenlang goed gegaan, tot na de Tweede Wereldoorlog', verzucht Alma. 'Toen kwamen we met gebalde vuisten tegenover elkaar te staan. Ik kom uit het gebied vandaan en ik weet nog goed dat er in Noord-Groningen werd geroepen: 't is mien laand - gait d'r aof!'

De kern van het bilaterale geschil was de ontwikkeling van Delfzijl. Het volgens George Simenon per vergissing door God achter de dijk gesmeten dorp moest worden opgestoten in de vaart der volkeren om een soort noordelijke Rijnmond te worden. AKU (thans Akzo/Nobel) kwam op het zout af en er werd een buitendijkse industriehaven aangelegd. Het wekte de jaloezie van de Duitsers die in Emden een VW-fabriek en de aanlandingsplaats voor Noors aardgas vestigden.

In goed nabuurschap werd in 1960 het Eems-Dollardverdrag gesloten, met een aanvullend protocol in 1962. Maar die regelden slechts wat nautische zaken en de economische afstemming van beide havens. Nederland gooide opnieuw de knuppel in het hoenderhok met de aanleg van de Eemshaven, in 1973 door koningin Juliana geopend en net als de Moerdijk een uitvloeisel van de Tweede Nota Ruimtelijke Ordening. Voor Bonn en Hannover was dit het signaal om vlak voor de havenmonding van Emden, aan de Geise, de Dollardhaven aan te leggen. Naar analogie van de Maasvlakte zou in de Dollard een Eemsvlakte voor grootschalige industrie ontstaan.

Alma: 'Dat is vijftien jaar lang een gevecht geworden op leven en dood tussen de natuurbeschermers en de economische belanghebbenden in beide landen. Een strijd die we uiteindelijk wonnen in 1989. Het was op een oor na gevild, Bondsdag en Tweede Kamer waren al om. Maar we bleven de Eerste Kamer bestoken met juridische vragen over het feit dat Duitsland 12 procent van de Nederlandse Dollard wilde inpikken om de plannen te realiseren. Ook konden we aantonen dat in de Eemshaven nog geen hond werkte. Uiteindelijk was Bonn het soebatten zo zat dat de plannen voor de Dollardhaven werden afgeblazen.'

Was dat niet gebeurd dan had er in 1984 al een bilateraal verdrag gelegen. Naast de aanleg en de bestemming van de haven aan Duitse kant zou dat ook het goed nabuurschap op het terrein van de natuurbescherming en de waterkwaliteit hebben geregeld. Het concept-verdrag werd uiteindelijk in 1991 via een nota van uitwisseling vervallen verklaard. Het betekende dat beide landen op milieugebied weer terug waren bij af, bij 1960.

Een stevige lobby in beide landen en 'stille diplomatie' hebben de afgelopen vijf jaar de weg geplaveid voor het milieuprotocol wat donderdag wordt ondertekend. Toch houdt Alma haar hart vast. Enerzijds zal een Urker kotter niet meer over een droogvallende plaat kunnen varen, waardoor het voor kokkels en mosselen zo belangrijke zeegras verdwijnt. Maar een Amerikaanse fabriek als BF Goodrich, die straks in Delfzijl basismateriaal voor waterleidingbuizen gaat produceren, zal ongestoord in het estuarium van de Eems mogen lozen.

Alma: 'Omdat dat niet in het protocol wordt verboden en de provincie Groningen er geen bezwaar tegen heeft dat Goodrich liefst vijftien stoffen die op de zwarte lijst staan, lozen in het internationaal meest beschermde gebied van Europa. Van zulke 'vuile' fabrieken staan er maar twee of drie in de hele wereld. Als ik dan op dezelfde dag een hoorzitting over Goodrich op het provinciehuis bijwoon en een uitnodiging krijg om bij de ondertekening van het milieuprotocol aanwezig te zijn, denk ik: ambtenaren en bestuurders zitten met de rug naar elkaar toe. Daarom overheerst bij mij donderdag toch een cynisch gevoel.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden