Nederlands Debat Instituut: Pechtold beste debater van Binnenhof

Alexander Pechtold, frontman van D66, is de beste debater van de Algemene Politieke Beschouwingen die de afgelopen twee dagen in de Tweede Kamer plaatsvonden. Dat heeft de jury van het Nederlands Debat Instituut bepaald. Juryleden Donatello Piras en Roderik van Grieken volgden het debat op de voet en gaven voor Volkskrant.nl live analyse. Lees het eindoordeel en de eerdere beschouwingen hieronder.

Alexander Pechtold (D66) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Beeld anp

Eindoordeel: Alexander Pechtold wint Debatprijs 2014
Het Nederlands Debat Instituut heeft Alexander Pechtold uitgeroepen tot de beste debater van de Algemene Politieke Beschouwingen en daarmee winnaar van de Debatprijs 2014. De jury is van mening dat Pechtold het meest aanwezig was in de volle breedte van het debat. Hij is scherp in zijn formuleringen en snel en effectief in zijn reacties. Met zichtbaar plezier legt hij het ene moment het kabinet het vuur na aan de schenen als oppositiepartij, om een paar minuten later met even veel vuur de oppositie aan te vallen als medeondertekenaar van de begroting.

Pechtold is erin geslaagd het D66-verhaal gedurende de gehele duur van het debat te agenderen. Zo wist hij, samen met het CDA, het kabinet tot spoed te manen met het belastingplan. Zijn terugkerende boodschap was de urgentie van snelle hervormingen. Daarnaast wist hij bij meerdere interrupties het de politieke tegenstander lastig te maken. Op de eerste dag bracht hij Emile Roemer ernstig in verlegenheid met de herhaaldelijke vraag het bedrag van het financieel kader Zorg te noemen. Roemer wist het niet en vanaf dit moment begon de SP-voorman te wankelen.

Ook kon Pechtold regelmatig met humor de regie in het debat naar zich toe te trekken. Na het zoveelste 'De koek moet groter'-cliché van Halbe Zijlstra grijpt hij in met de opmerking dat wij kennelijk te maken hebben met een 'kabinet van koekenbakkers' om, na het incasseren van de lach, serieus te vervolgen met een inhoudelijk punt.

Tweede plaats voor premier Rutte
De tweede plaats komt volgens de jury toe aan voormalig drievoudig winnaar Mark Rutte. De jury is van oordeel dat de minister-president soeverein in staat is gebleken om de inhoud, sfeer en het tempo van het debat op dag twee, waarin hij namens het kabinet antwoord gaf aan de Kamer, naar zijn hand te zetten. Mark Rutte was snel, helder en scherp in zijn reacties. Dossierkennis, oprechte betrokkenheid en humor zijn z'n belangrijkste wapens en deze waren ook vandaag weer zeer effectief.

De Debatprijs
De prijs is een initiatief van het Nederlands Debat Instituut in samenwerking met de Universiteit Leiden. Met de prijs willen de initiatiefnemers aandacht vestigen op het maatschappelijk belang en de waarde van een goed politiek debat voor de samenleving. De jury, bestaande uit Roderik van Grieken (directeur Nederlands Debat Instituut), Jaap de Jong (hoogleraar Journalistiek en Nieuwe Media Universiteit Leiden) en Donatello Piras (hoofdtrainer, gespreksleider en debatanalist Nederlands Debat Instituut), beoordeelt de debatterende politici op de kwaliteit van hun spreektermijnen, de scherpte van hun interrupties, de wijze van reageren op interrupties en hun algemene aanwezigheid en stijl in het debat.

Tijdens de voorgaande edities werd de prijs gewonnen door Femke Halsema (2008), Alexander Pechtold (2009) en Mark Rutte (2010, 2011 en 2013). In 2012 werd de prijs niet uitgereikt vanwege demissionaire status van het kabinet waardoor het karakter van het debat afweek van normale Algemene Beschouwingen.

Juryleden Roderik van Grieken en Donatello Piras gaven tijdens het debat live commentaar op de retorische vaardigheden van de politici. Lees de eerdere analyses hieronder terug.

Iedereen wint in Rutte versus Wilders
De middag kent debattechnisch weinig hoogtepunten. Wel komt de langverwachte clash tussen Wilders en Rutte over het 'Marrokanenprobleem'. Rutte werd hiertoe min of meer gedwongen door Samsom van de PvdA die de premier vroeg stelling te nemen. De vraag is dan: hoe ging de aanvaring en wie komt er het beste uit.

De inhoud was niet enorm vernieuwend. Rutte zei dat hij wil leven 'in een land waar iedereen die een positieve bijdrage wil leveren een veilig thuis mag hebben'. Hij kreeg van Wilders te horen dat 'het de premier gesierd had als hij nu niet mij de les had gelezen, maar al die mensen, die driekwart van de moslims, die hebben staan juichen om 9/11. Niet ik, maar u staat aan de verkeerde kant van de streep. U heeft de helft van het land al weggegeven. Zolang ik leef, zal ik me hiertegen verzetten.'

Van Samsom was het sterk dat hij hierna zijn overwinning claimt met een compliment aan het adres van de premier. Zo is de PvdA tevreden omdat ze de premier oproepen stelling te nemen, komt de premier over als de vader des vaderlands die iedereen bij elkaar wil houden en bewijst ook Wilders zijn achterban een dienst door flink te tamboerijnen op het gebrek aan actie van het kabinet.

Hierna kabbelt het debat door zonder hoogtepunten. De premier maakt geen fout, de oppositie geen vuist.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Premier Rutte in de Tweede Kamer. Beeld anp
Beeld anp

Militairen liggen Roemer beter dan de economie
Na de lunch gaat het debat verder over het buitenlandbeleid. Gesproken wordt over een mogelijke Nederlandse bijdrage aan een militaire missie tegen IS. Een partij die hier tegenstander van is, is de SP. Gisteren besteedde Roemer hier al uitgebreid aandacht aan in zijn eerste termijn. Vandaag staat hij er weer als een van de eersten om de premier over dit vraagstuk aan de tand te voelen. Wat opvalt is dat daar waar hij op de economische onderwerpen niet echt partij is voor Rutte dat bij dit onderwerp anders ligt.

Roemer spreekt rustig, helder en legt een paar duidelijke bezwaren tegen een missie voor. Rutte gaat er uitgebreid op in. Uiteraard heeft de sfeer waar dit in gebeurt te maken met het gewicht van het onderwerp. Het debatteren over het inzetten van militairen is wat anders dan een debat over koopkrachtplaatjes. Maar zelfs als je dat meeneemt valt op dat Roemer steviger, en juist door de rust die hij uitstraalt, overtuigender in dit debat staat dan eerder vandaag en gisteren.
i

SP-leider Emile Roemer in de Tweede Kamer. Beeld anp

Wilders wint voorlopig ouderendebat
In een debat komt het aan op goede timing. Als je de eerste klap uitdeelt, heb je ook het initiatief in het debat en dat is belangrijk voor je overtuigingskracht. Zo ook bij het onderwerp over de ouderen. Er zijn inmiddels twee ouderenpartijen in de Kamer: 50Plus en Norbert Klein. Daarnaast heeft de PVV het thema ook al lang en breed gekaapt. De vraag is dus wie er eerder bij de interruptiemicrofoon staat om het de premier moeilijk te maken en op te komen voor het belang van de ouderen.

De slag werd ditmaal gewonnen door Wilders die het debat aftrapte met een felle opmerking. Daarna kwam Buma en daarna pas Henk Krol. Dat is rijkelijk laat en hij moest zich dan ook deels aansluiten bij zijn voorgangers. Wilders deed dit strategisch sterk want hij opende niet alleen, hij kwam ook nog met een 'nabrander' en dreigde een motie van wantrouwen in te dienen als het kabinet de ouderen niet met rust zou laten. Het beeld dat ontstaat is dat de PVV opkomt voor de ouderen. Missie geslaagd.

(Bijdrage Donatello Piras)

PVV-leider Geert Wilders. Beeld anp

Premier Rutte (3): Het belang van een goede vraag
'Een goede vraag stelt ieder antwoord in zijn schaduw.' Deze woorden sprak meesterinterviewer Ischa Meijer ooit en hij had gelijk. Deze vaardigheid is helaas niet ieder Kamerlid gegeven. Het doel van een goede interruptie kan zijn je tegenstander van de wijs brengen, je eigen punt onder de aandacht brengen of de toehoorder op de publieke tribune of thuis te overtuigen. Soms is het overduidelijk waar een vraag toe dient. Wilders opende vanmorgen het debat met een vraag die je als een reclamevraag of suggestieve vraag kunt omschrijven. 'De heer Rutte houdt een verhaal in macrotermen terwijl de mensen thuis de gevolgen van de afbraak die hij hervormingen noemt iedere dag voelen in de verhoging van de huren, de pensioenen en de zorg.' Hij eindigt met een vraag: 'Is de premier hiervan op de hoogte?'. Deze vraag is specifiek bedoeld om de kijkers thuis te overtuigen. Ook Wilders weet dat de premier niet ineens gaat roepen dat Wilders gelijk heeft. Maar hij benoemt concreet een probleem en dwingt in dit geval Rutte hierop te reageren.

CDA-leider Buma komt hierna naar voren en heeft een ander soort interruptie. 'Hoe kan de premier dit beweren als hij zelf...'. Hier start de vragensteller met een verwijt. Dit is ijzersterk voor het debat. Vragen lokken antwoorden uit maar standpunten lokken debat uit. Het is dus goed voor het debat en dit doe je als vragensteller vooral als je het verschil tussen jezelf en de tegenstander duidelijk wilt maken. Het is ook risicovol, want als je hoog van de toren blaast, kun je ook een scherp antwoord verwachten.

Soms stellen politici vragen die minder goed zijn. Een voorbeeld is Louis Bontes die de premier letterlijk vraagt 'wat hij van zijn plan vindt om een vlaktax in te voeren'. Dit is een open vraag waar de premier alle kanten mee op kan. Dus je maakt het je tegenstander niet moeilijk, noch breng je je eigen punt in de belangstelling. Dit komt omdat de premier makkelijk een kort en ontwijkend antwoord kan geven. Overtuigt het de kijker thuis? Ook die is waarschijnlijk niet overtuigd, omdat de vraag niet prikkelt om te luisteren. Kortom beste politici: stel een goede vraag!

(Bijdrage Donatello Piras)

Premier Rutte lacht tijdens het debat. Beeld anp

Premier Rutte (2): 'Door een rietje kijken'
De premier neemt vanaf het eerste moment de regie in het debat en bepaalt de sfeer. Vriendelijk, positief en met een luisterend oor. Het centrale punt is direct het belastingstelsel. Het maakt niet uit welke (constructieve) oppositieleider het woord neemt om een claim te leggen, Rutte luistert aandachtig. Vervolgens geeft hij aan dat hij het gemaakte punt vanuit de visie van de betreffende partij begrijpt en 'er notie van neemt' om vervolgens aan te geven dat de vragensteller de wereld wel enigszins 'door een rietje' bekijkt, terwijl de premier zelf juist naar het totale plaatje wil kijken.

Maar, hij nodigt de spreker van harte uit om met de coalitie in gesprek te gaan over hoe het totale plaatje van het nieuwe belastingstelsel er uit moet gaan zien. De vragensteller druipt vervolgens af. Hij heeft zijn punt kunnen maken en heeft aandacht gehad van Rutte met een positieve noot. Vaak ook nog met een vrolijke kwinkslag. Maar hij staat wel nog steeds met lege handen en is onderdeel geworden van het proces zoals Rutte het uitstippelt.

(Bijdrage Roderik van Grieken)

Premier Rutte geeft antwoord (1):
We zijn begonnen met dag 2 van de Algemene Politieke Beschouwingen na de marathonsessie van gisteren. Premier Rutte neemt het woord en kondigt goed aan dat zijn bijdrage langs zeven thema's zal open. Maar voordat hij daarmee begint, geeft hij een algemene inleiding waarin Rutte vooral terugblikt op de zomer en de hulpverleners bedankt. Hij doet dit door een claim neer te leggen die als volgt klinkt: 'welvaart en welzijn rusten op fundamenten'. Om daaraan toe te voegen: 'De zomer van 2014 heeft ons daar op een vreselijke manier van doordrongen'.

Bij zijn eerste inhoudelijke punt onderbreekt Wilders de premier als eerste met een kritische vraag over hervormingen. Rutte is direct scherp en pareert de vraag van Wilders (over bezuinigen op asielzoekers, ontwikkelingshulp en de bijdrage aan de EU waardoor ert geld overblijft voor de zorg en ouderen). Rutte legt direct bloot dat Wilders zich bedient van een zogenaamde valse keuze. Hij legt in twee stappen uit waarom: 'Uw voorstel zou ten eerste grote schade betekenen voor de Nederlandse export en ten tweede zou het bij lange na niet genoeg opleveren'. De premier is goed uit de startblokken gekomen na een ongetwijfeld korte nacht.

(Bijdrage Donatello Piras)

Voorbeschouwing
De Algemene Politieke Beschouwingen leveren altijd wel vuurwerk op. U herinnert zich misschien nog 'doe even normaal, man' of 'miezerig mannetje' (inderdaad, in beide gevallen Geert Wilders, altijd goed voor een stunt). Of CDA-leider Sybrand Buma die vorig jaar PvdA-leider Diederik Samsom toesnauwde: 'Echt, u zoekt het maar uit.' Het kabinet moest het later inderdaad zonder steun van het CDA doen. Dit jaar zijn de onderhandelingen over de begroting al rond, maar hebben de Kamerleden de Provinciale Statenverkiezingen van komend voorjaar in hun achterhoofd.

Ieder jaar reikt het Nederlands Debat Instituut in samenwerking met de Universiteit Leiden na de Algemene Beschouwingen de Debatprijs uit aan de beste debater van het Binnenhof. Vorig jaar ging de prijs naar premier Rutte voor zijn 'meesterschap in maximale welwillendheid'. Weet hij dit jaar zijn titel te verdedigen?

De jury beoordeelt de deelnemers aan het debat op vier onderdelen:

Eigen betoog
De eigen betogen van de deelnemers worden beoordeeld op duidelijkheid en aantrekkelijkheid. Het is belangrijk dat de debater in staat is om in zijn eigen betoog voor de gemiddelde Nederlander helder en boeiend uiteen te zetten wat de visie van zijn partij op de staat en de toekomst van het land is, waar zijn partij voor staat en hoe dit zich onderscheidt van andere partijen.

Reactievermogen
De beantwoording van interrupties wordt beoordeeld op basis van hoe goed een debater in staat is om vragen kort en effectief te beantwoorden zonder de regie over zijn eigen betoog te verliezen.

Interrupties
Hier wordt gekeken naar hoe goed de debater in staat is om kort en bondig de kern van de redenering en/of het standpunt van een opponent aan het wankelen te brengen.

Aanwezigheid en stijl
Tot slot worden de deelnemers beoordeeld op hun aanwezigheid tijdens het debat. Van fractieleiders mag verwacht worden dat zij in de volle breedte van politieke thema's deelnemen aan het debat en inzicht geven in de standpunten van hun partij. Ook wordt hun stijl van debatteren beoordeeld. Scherpte, humor en spitsvondigheid zijn belangrijke bestanddelen van overtuigingskracht. Tegelijkertijd moet altijd respectvol met opponenten worden omgegaan.

Het oordeel live
Voor de Volkskrant geven juryleden Roderik van Grieken en Donatello Piras live retorische analyses van de ontwikkelingen tijdens het debat. Na elke inbreng en bij memorabele clashes tussen politici geven zij een analytische recensie. Gisteren gingen de fracties in de Kamer onderling in debat en stelden ze vragen aan premier Rutte. Vandaag reageert Rutte namens het kabinet en kunnen de fractievoorzitters rechtstreeks met hem in debat gaan. Volg het oordeel van de jury hier live.

SP-leider Emile Roemer gisteren op dag 1 van de Algemene Beschouwingen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.