'Nederlanders zijn eigenlijk tamelijk conservatief'

Tot hij er kwam wonen, zag Ben Coates Nederland als een gek land waar mensen blowen in de lunchpauze. De werkelijkheid in het polderparadijs is anders.

Auteur Ben Coates Beeld Marcel van den Bergh

Ben Coates woonde nog niet zo lang in een Rotterdams rijtjeshuis toen hij de Nederlandse hang naar orde en controle in volle werking zag treden. Zijn nieuwe buurman had de sleutels nog niet, of hij veranderde zijn erf van een groene oase in een tegeltuin. De denneboom, de klimop tegen de schutting en de wilde bloemen vielen ten prooi aan de kettingzaag. Toen de patio geheel was ontdaan van al het groen, ontwaarde hij de Engelsman die het slagveld met een ontsteld gezicht had aangezien. 'Mooi, toch?', klonk het blijmoedig. Coates kon het niet geloven. Was hij echt in het anarchistische land dat hij zich had voorgesteld als een Woodstock aan de Noordzee?

De typerende anekdote staat in het boek Why the Dutch are different: a journey into the hidden heart of the Netherlands (Nicholas Brealey Publishing), een boek over Coates' ervaringen in het overbevolkte polderparadijs waar hij sinds 2010 woont. Na te hebben gewerkt als beleidsadviseur bij de Conservatieve Partij - 'Ik behoorde tot de moderne vleugel,' verzekert de jeugdige 'Cameroon' - besloot hij een reis te maken door Latijns-Amerika. Dankzij een toevallige ontmoeting aldaar met een Nederlandse jonge vrouw, zijn huidige echtgenote, belandde de nu 33-jarige Londenaar in de havenstad. Daar werkt hij nu voor een non-gouvermentele organisatie.

Verbazing

Hij viel van de ene verbazing in de andere. 'Net als veel van mijn landgenoten had ik een beperkte kennis van Nederland. We plegen het te zien als een gek land waar mensen blowen op kantoor, in de lunchpauze naar de hoeren gaan en in de avonduren euthanasie plegen op hun grootouders.'

De werkelijkheid bleek anders. 'Het is inderdaad een land waar veel kan, met een levenskwaliteit op hoog niveau en ook een land dat de wereld heeft verrijkt met moderne technologie. Wat ik niet wist, is dat Nederlanders eigenlijk tamelijk conservatief zijn. Wij stijve eilandbewoners met onze liefde voor tradities staan er bekend om, maar jullie niet. '

Hij wilde meer lezen over zijn nieuwe vaderland, maar tijdens een bezoek aan een Engelse boekwinkel ontdekte hij dat er weinig is tussen The Undutchables en Simon Schama's Overvloed en Onbehagen over de Gouden Eeuw. 'Daarom besloot ik zelf een boek te gaan schrijven, dat aanvankelijk bestemd was voor mijn landgenoten.'

Coates bestudeerde de Nederlandse geschiedenis en reisde het land door, van het carnaval in Maastricht naar de museumnacht in het Rijks, van De Kuip en Kinderdijk naar Kamp Westerbork. Gepokt en gemazeld in het competitieve Westminster verbaasde hij zich erover hoe politici het land gezamenlijk trachten te verbeteren.

Nederland noemt hij een ordentelijk self-made country, waar openhartige bewoners eeuwenlang strijd hebben geleverd tegen de elementen, of het nu gaat om het wassende water of bezetters. Met bewondering wijst hij erop hoe het kleine land van oudsher een grote rol in de wereld speelt. Hoe de klasseloze Nederlanders, anders dan de Britten, weinig waarde hechten aan sociale status. 'Voor 95 procent is dit boek een lofzang.' Dan, op een excuserende toon: 'Ik ben zo vrij en eerlijk geweest om kanttekeningen te plaatsen. De manier waarop Nederlanders zichzelf zien, wijkt soms af van de manier waarop anderen jullie zien. De titel van het boek heeft een dubbele bodem.'

Wat hem verbaasde, is de geringe aandacht voor het slavernijverleden. 'Het wordt een beetje weggemoffeld, is mijn indruk. In Londen staat het herdenkingsbeeld pal naast het parlement, in Amsterdam op een afgelegen plek. Misschien is het een te grote aanslag op het zelfbeeld van een aardige, tolerante en vrijheidslievende natie. Wat me ook verbaasde was dat Nederland, het land van 'cycling en recycling', op het eerste gezicht heel groen en milieuvriendelijk lijkt, maar wel heel veel zware industrie heeft en per burger meer vervuilt dan andere westerse landen.'

Twee gezichten

Coates, sippend aan een koffie verkeerd, noemt het een land met twee gezichten. 'Aan de ene kant open naar de buitenwereld, tegelijkertijd naar binnengekeerd. Het komt over als een zeer modern land met een gering historisch besef. Maar Nederland lijkt ook een plek te zijn waar de tijd heeft stilgestaan. Waar het gaat om familiebanden, de liefde voor de middenstand, de obsessie met schoonmaken, de calvinistische argwaan jegens extravagantie en de liefde voor oude gebruiken, in dat alles zijn Nederlanders opvallend ouderwets.'

Deze paradox ziet Coates terug in Pim Fortuyn. 'Aan de ene kant had je zijn libertaire, alles-moet-kunnen levensstijl waar ik Nederland als buitenstaander mee associeerde, maar aan de andere kant verlangde hij terug naar het Nederland van zijn grootmoeders tijd. Ook zijn uitgesprokenheid en patriottisme acht ik tamelijk Nederlands. Hij deinsde er bovendien niet voor terug om mensen te kwetsen en dat is nu net waar wij Britten als de dood voor zijn. Op ons eiland proberen we er alles aan te doen om onze medeburgers niet te schofferen. We vormen rijen, spreken in understatements en verontschuldigen ons de godganse dag.'

Het brengt hem op een veelbesproken onderwerp in hedendaags Nederland: Zwarte Piet. Hij was stomverbaasd over deze traditie. 'In Engeland word je gearresteerd wanneer je geschminkt en met een zwarte pruik op straat loopt, maar in Nederland is dit een gebruik dat op de steun kan rekenen van de overgrote meerderheid van de bevolking, inclusief de premier. Hoewel ik het afkeur, begrijp ik het sentiment wel. In een wereld die razendsnel verandert en globaliseert, is er een behoefte om aan bepaalde tradities vast te houden. Dit onderwerp fungeert als een rode lijn: tot hier en niet verder. Ik heb in ieder geval geleerd om dit onderwerp niet aan te roeren tijdens etentjes.'

De grimmige, paniekerige stemming omtrent immigratie vindt hij niet verwonderlijk. 'Decennialang hebben jullie politici zichzelf een spreekverbod opgelegd over dit onderwerp, gehoopt dat de gastarbeiders vanzelf zouden 'verzuilen', maar sinds het taboe is doorbroken, praten ze over weinig anders meer.'

In Engeland is volgens hem al sinds de jaren zestig een discussie, sinds de Conservatieve politicus Enoch Powell sprak over de Rivieren van Bloed. In Londen woonde hij in de 'Indiase' wijk Tooting, een multicultureel succesverhaal. In de Engelse ziekenhuizen daar, wist Coates zich omringd door artsen van buitenlandse komaf. 'In Nederland zie je dat minder.'

In het Rotterdam van burgemeester Ahmed Aboutaleb, over wie hij lovend spreekt, heeft hij mindere ervaringen gehad met jongeren van Marokkaanse komaf. Het gaf Coates de indruk dat de laissez-faire houding heeft gefaald waar het gaat om immigratie en integratie. 'Sinds ik in Nederland woon, ben ik toleranter geworden als het gaat om zaken als cannabis en euthanasie, maar als immigrant ben ik juist minder tolerant geworden over immigratie. Ik probeer de taal te leren, te wennen aan de andere omgangsvormen en me te verdiepen in de cultuur. Dan is het frustrerend als je ziet dat anderen daar minder toe geneigd zijn.'

Of misschien, citeert hij de Engelse schrijver G.K. Chesterton, verkleint reizen slechts de geest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden