Nederlanders onder Duits bevel

Het is de eerste stap in de vorming van een Europese legermacht: een deel van de Nederlandse Luchtmobiele Brigade komt onder gezag van een Duitse generaal.

DEN HAAG - De oprichting van een Europees leger komt dichterbij. Het Nederlandse ministerie van Defensie integreert vandaag voor het eerst in de geschiedenis een eigen krijgsmachtsonderdeel met een Duitse legereenheid. Circa tweeduizend Nederlandse militairen van de Luchtmobiele Brigade uit Schaarsbergen en Assen vallen vanaf nu onder een Duitse commandant. Zijn plaatsvervanger is een Nederlandse brigadegeneraal.


'Dit is een grote stap. Het gaat in essentie om een stap in de richting een Europees leger, al is dat nog heel ver weg', stellen defensiedeskundigen als directeur Rob de Wijk van het Haags Centrum voor Strategische Studies. Oud-defensieminister Hans Hillen kwalificeert het net zo: 'Dit proces zou je kunnen interpreteren als een eerste stap naar een Europese strijdmacht, ja.' Minster Hennis van Defensie noemt de oprichting van de geïntegreerde Division Schnelle Kräfte 'een unieke gebeurtenis en die een belangrijke mijlpaal is in de Duits-Nederlandse defensiesamenwerking'.


Hoewel sommige Nederlanders zich misschien ongemakkelijk voelen bij het idee van een Europees leger, is het niet nieuw dat de Nederlandse krijgsmacht steeds meer gaat samenwerken met andere Europese landen. In de Afghaanse provincie Kunduz leefden Duitse en Nederlandse militairen op hetzelfde militaire kamp, schoten zij elkaar te hulp indien nodig en was er een Duitse commandant 'gebiedsverantwoordelijk'. Maar er waren geen gezamenlijk pelotons met daarin twee nationaliteiten. Dat gaat veranderen.


'Dit gaat veel verder dan samenwerking zoals we die nu kennen: het gaat hier om het versmelten van twee legereenheden, met een gezamenlijke commandant', zegt De Wijk. Volgens minister Hennis is 'het uiteindelijke doel dat Nederland en Duitsland uiterlijk in 2018 beschikken over een snel inzetbare (gezamenlijke) eenheid die wereldwijd inzetbaar is indien beide landen daartoe besluiten'.


De reden van de versmelting is grotendeels geld. Door jarenlange bezuinigingen zijn de individuele Europese legers uitgekleed. Zo heeft Nederland zijn tanks verkocht. Ter vervanging van de F-16 gevechtsvliegtuigen zijn niet de ooit gewenste 85 Joint Strike Fighters besteld, maar is slechts geld voor 37 exemplaren.


De Amerikaanse president Obama heeft Europa in maart tijdens zijn bezoek aan Den Haag opgeroepen om meer te investeren in defensie. De VS nemen ongeveer driekwart van de totale defensie-uitgaven voor hun rekening, Europeanen het overige kwart. Mede met het oog op de crisis in Oekraïne sturen de VS en ook de NAVO aan op meer Europese militaire slagkracht.


Het is het stokpaardje van Hennis: meer samenwerken met andere landen levert een sterkere krijgsmacht op. In EU-verband noemen voorstanders dit pooling and sharing. Bij de NAVO heet het smart defense.


Ook ex-minister Hillen zette daar al flink op in. Nederlandse mariniers (special forces) trainen al jaren met hun Britse collega's. De Belgen kochten een aantal Nederlandse marineschepen, die gezamenlijk worden onderhouden. Op de marineschool in Den Helder lopen regelmatig Belgische militairen rond. Vanaf 2016 wordt het luchtruim boven Nederland en België samen verdedigd. Ook met de Duitsers werkt het Nederlandse leger al jaren intensief samen. In Münster is een gezamenlijk legerkorps.


Het ongemak bij burgers over een eventueel Europees leger zit vooral in de angst om zeggenschap te verliezen over de eigen krijgsmacht. Daar wringt het ook politiek. Partijen zoals de PVV zijn fel tegen een Europees leger. Minister Hennis sust de zorgen in de Tweede Kamer met de belofte dat Nederland zijn soevereiniteit behoudt: Duitsers kunnen 'onze militairen' nooit ergens inzetten waar we niet achter staan. Net zoals bij de VN-missie in Mali behoudt Nederland het recht om een 'rode kaart' op te steken als het niet wil meedoen aan een gezamenlijke militaire actie.


'Formeel heeft de minister gelijk. Maar als je je eenheden echt terugtrekt uit een gezamenlijke militaire operatie, dan gaat daar een signaal van jewelste van uit. Zo'n hele operatie kan in duigen vallen', zegt De Wijk. 'Bij dit soort samengestelde eenheden is je soevereiniteit in zekere zin beperkt.'


Met name de Britten dragen nog littekens van de Nederlandse terughoudendheid, onder meer tijdens de eerste Irakoorlog, weet Hillen. 'Onze mariniers trainden jaren samen. Zij zijn naar Irak gegaan, maar wij hebben gepast. De Britten waren heel erg teleurgesteld. Wat heb je aan samen trainen als je niet samen gaat vechten?'


Als Nederland gevechtseenheden gaat integreren met andere landen, dan veronderstelt dat ook een gezamenlijke inzet. Hillen: 'Je kan dit soort afspraken alleen maken als je volledig op de andere partij aankan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden