Nederlander moet de kunst van het eten nog leren

Den Bosch Topkoks die worden vergeleken met kunstenaars voelen zich daar vaak ongemakkelijk bij. Ze zien zichzelf eerder als een goede meubelmaker dan als kunstenaar....

In het Noordbrabants Museum hangen vier foto’s van gerechten van topkoks, geïnspireerd op kunstwerken. En het is grappig om te zien dat ze niet misstaan tussen de ‘echte kunst’.

A la c’Arte: De kunst van het eten – Eten in de kunst heet de tentoonstelling die georganiseerd wordt in Den Bosch, Hoofdstad van de Smaak 2010. Het geeft een beeld van vierhonderd jaar eetkunst: van een Laatste Avondmaal uit de 17de eeuw tot een 21ste-eeuws servies van Maarten Baas.

Eten komt altijd al voor in de kunst, maar het wordt pas echt een thema in de Renaissance. Voor die tijd is eten bijzaak – een godin met een mandje fruit – vanaf dan wordt het ook een onderwerp van zichzelf.

Nederlandse kunstenaars bouwen er een traditie in op. Die begint met de stillevens uit de Gouden Eeuw en leeft voort tot op de dag van vandaag, bijvoorbeeld in de minutieus geschilderde Groententafel van Henk Helmantel uit 1985.

Statussymbool
Omdat het zo’n Nederlandse traditie is, zegt de tentoonstelling ook veel over onze verhouding tot eten. Die is nooit onbekommerd en vanzelfsprekend. Neem Familie aan Tafel, het portret van een welgestelde familie uit 1610 (schilder onbekend). De rijkdom spat ervanaf, maar minder van het eten dan van het fraaie servies en de rijk bewerkte kledij. Het eten is statussymbool, niet bedoeld om te nuttigen.

Typisch Nederlands is dat er altijd wel iets van moraal op de loer ligt. Een vrolijke schranspartij uit 1614 (Gezelschap op een terras van Adam van Breen), is in werkelijkheid een verdekt commentaar op een liederlijke levensstijl. De boeren op de achtergrond doen wel nuttig werk, is de boodschap.

Ook bij de moderne kunstenaars is het vermanende, door en door calvinistische vingertje nooit ver weg. Er loopt een rechte lijn van de oude Vanitas schilderijen op de tentoonstelling die met hun holle schedels de vergankelijkheid benadrukken naar de video-installatie van Hans op de Beek die een gedekte tafel laat aanrichten in de Nevadawoestijn.

Met obers en serveersters met volle dienbladen, maar zonder gasten. Waardoor het eten gedoemd is te bederven, bespot door de eeuwige bergen op de achtergrond.

Schuld en boete
Zelfs bij het uitbundige openingsbeeld Mijn droom, een foto van Margriet Smulders van een vrouw die zich gulzig volpropt, liggen schuld en boete op de loer. Om haar hals kronkelt een sieraad als een slang, symbool van de zondeval die ook al etend tot stand kwam: de hap van een appel.

Het is een typisch Noord-Nederlandse houding. De paar schilderijen waarop het eten wordt gevierd zijn niet toevallig van Vlamingen. Wat dat betreft is de ondertitel ‘De kunst van het eten’ slecht gekozen. Dat moeten Nederlanders nog leren. In die zin is de bijdrage van de koks welkom: zij doen in ieder geval een poging. Dat is ook kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden