'Nederlander is te snel tevreden'

De juiste mentaliteit ontbreekt in Nederland, zegt Rattan Chadha, de man achter de modemerken Mexx en Didi; de drang om de grootste te willen worden. 'De honger ontbreekt om meer te zijn dan een goede handelaar.'

attan Chadha was een 21-jarig bloemenkind met modeaspiraties, toen hij begin jaren zeventig de letters C&A op een voorgevel in de Haagse Grote Marktstraat zag. De nieuwbakken immigrant uit Delhi, verliefd geraakt op Nederland tijdens een liftvakantie, stapte de winkel binnen en vroeg doodleuk naar de eigenaar. 'Ik had nog nooit van C&A gehoord en had geen idee dat er meer filialen waren. Wat een grote winkel, dacht ik, dat zou een goede klant zijn.'


Een winkelmeisje legde uit dat de C&A-baas zich niet in de vestiging bevond, maar in een hoofdkantoor in Amsterdam. 'Ze gaf me het nummer; in zes maanden tijd heb ik wel vijftig keer gebeld. Uiteindelijk waren ze me zo zat dat ik een afspraak kreeg.


'Toen de inkoper vroeg wat we voor elkaar konden betekenen, zei ik: ik heb iets heel moois voor u, het beste van het beste. En het goede nieuws is: u kunt het meteen krijgen. Fantastisch, zei hij, dat kunnen onze winkels goed gebruiken. Hoeveel voorraad heeft u? Ik zei: 36 stuks (schaterlachend), maar u hoeft het niet allemaal in één keer te kopen.


'Ik zag toen in zijn ogen hoe klein ik was: een jochie nog maar. Hij legde me uit dat C&A tientallen winkels had in binnen- en buitenland. Maar, vroeg ik, zeker niet zo groot als de winkel in Den Haag? Nee, zei hij, groter. Hij kocht de 36 jurken; ik leverde ze af bij de winkel in Osdorp. Als ze goed verkochten, zou ik een mooie order krijgen. De jurken liepen meteen goed en ik kreeg een order van duizend jurken. Zo is het begonnen.'


Kul Rattan Chadha (1949) voldoet niet helemaal aan het van-pauper-tot-prins-verhaal uit de ondernemersmythologie: hij stamt uit een gegoede Indiase staalfabrikantenfamilie. Maar hij begon in Nederland vanaf nul: kraaltjesbloezen en hippiejurken verkopend uit de achterbak van zijn auto.


Chadha's carrière verliep in kwantum-sprongen. In de jaren zeventig leverde hij aan C&A, V&D en Peek & Cloppenburg, die zijn in Azië gemaakte kleding onder hun eigen naam verkochten. Eind jaren zeventig, toen hij zijn enkel brak bij het squashen en drie maanden rust moest houden, besloot hij niet de rest van zijn leven kleren voor andere bedrijven te willen maken. Hij zette zijn eigen kledinglijnen op: Emanuelle voor vrouwen, Moustache voor mannen.


In 1986 voegde hij die samen tot Mexx, dat hij in twintig jaar uitbouwde tot een 55 landen omspannend mode-imperium. Het Amerikaanse Liz Claiborne kocht het in 2001 voor 300 miljoen euro, in 2006 vertrok Chadha. Met Mexx gaat het sindsdien wat minder, maar Chadha is anno 2013 bijna miljardair en eigenaar van KRC Capital (private equity), Spaces (kantoorruimte voor ondernemers) en de bekroonde boetiekhotels CitizenM.


Zijn missie met CitizenM: to rule the world. 'We hebben hotels in Amsterdam, Glasgow, Londen', zegt Chadha. 'De komende tijd openen we er vier in Londen, twee in New York, een in Parijs; we zijn heel druk met Istanbul. Ik wil naar alle grote steden van de wereld.'


Het is verleidelijk op Chadha het cliché 'on-Nederlands' te plakken, maar waarschijnlijk zou hij elders ook on-Indiaas, -Uruguayaans of -Tahitiaans worden genoemd. Al jong was hij zich bewust van de wijsheid dat je, om je doelen te bereiken, het beste de illusie kunt wekken ze al bereikt te hebben: een hongerlijder die met een tandenstoker aan zijn gebit pulkt alsof hij net heeft gegeten, loopt meer kans voor een maaltijd te worden uitgenodigd dan een man die om eten bedelt, wist Balzac.


Chadha's grootste bravourestuk was de aankoop in 1986 van de voormalige Zilverfabriek in Voorschoten, het witte, 19de-eeuwse industriepaleis waar hoofdpersoon Henri Osewoudt uit W.F. Hermans' De donkere kamer van Damokles tijdens avondwandelingen verzeild raakt. Tot 2008 was dit het Mexx-hoofdkwartier, nu van KRC Capital. 'Ik kocht het omdat ik dacht: als ik een mondiaal merk wil zijn, moet ik er eerst uitzien als een mondiaal merk.' Hij liet de Amerikaanse architect Robert Stern het pand verbouwen; alleen de monumentale voorgevel bleef hetzelfde.


De opening van het kantoor viel samen met de lancering van Mexx. 'Als ik voorheen naar Galeries Lafayette of Karstadt ging, kreeg ik een order van hooguit 30 duizend gulden. 'Je bent maar klein', zeiden ze dan, 'over drie jaar besta je misschien niet meer.' Maar toen ze daarna op de opening van m'n kantoor waren, zeiden ze: 'Mijn God, we beseften niet hoe groot je was.' In een klap stegen de orders naar 300- of 400 duizend gulden.'


In veertig jaar heeft Chadha aardig inzicht gekregen in de Nederlandse ondernemerspsyche. 'Nederlanders zijn vrij snel tevreden', zegt hij in Engels dat hij af en toe kruidt met polderwoorden als 'nuchter' of 'modaal'. 'Zodra ze een bepaald niveau hebben bereikt en een comfortabel leven leiden - drie keer modaal, ik zeg maar wat - vinden ze het genoeg.


'Mijn grootste levensles: ik had begin jaren zeventig een Nederlandse vriend met een souvenirwinkel in Amsterdam. In mijn ogen was hij, met zijn eigen winkel, erg succesvol. Hij spoorde me aan ook een winkel te openen. Ik twijfelde, maar kocht uiteindelijk een zaak in de Panderpassage in Den Haag.


'Mijn vriend was heel blij voor me, maar ik wist er geen raad mee. Moest ik nu de hele dag in de winkel staan? Hij deed dat wel, samen met zijn vrouw, en verwachtte van mij hetzelfde. Na slapeloze nachten besloot ik het anders te doen en een winkelmanager aan te nemen; eigenlijk kon ik haar niet betalen, de winst ging op aan haar salaris. Maar ik dacht: als ik vastroest aan deze winkel, is het gedaan met me. Mijn enige kans er iets van te maken is meerdere winkels openen. Binnen een jaar had ik zes winkels, van Delft tot Amsterdam; Didi, heetten ze. Ik heb ze later verkocht, maar ze bestaan nog steeds. Nu zijn er meer dan honderd filialen. En mijn vriend heeft nog steeds die ene souvenirwinkel.


'Dat bedoel ik met de Nederlandse mentaliteit: mijn vriend was erg tevreden. Hij droomde niet van twintig winkels, of van marktleider zijn. Die tevredenheid heeft goede kanten: de mensen zijn gelukkig hier, en ze hebben ook veel om gelukkig over te zijn. Maar het is niet de mentaliteit waaruit het vuur ontstaat een bedrijf op te bouwen dat aan duizend mensen werk biedt.


'Dat is de cultuur: nuchter zijn, niet te veel willen opvallen. Nederland heeft geen beroemdheidscultuur. Als hier een filmster over straat loopt, kan niemand dat wat schelen. Dat is niet goed of slecht, het laat alleen zien wat acceptabel is. In Amerika wil iedereen de nieuwe Steve Jobs zijn. Amerikanen zijn altijd aan het klimmen, ploeterend naar de top. Hebben ze een miljoen verdiend, dan willen ze tien miljoen, want dat verdient de buurman. Daarom maakt Amerika de dienst uit.


'Toen ik nog maar vier verkopers in dienst had, en die hun doelen voor dat seizoen hadden gehaald, zei ik: voor volgend seizoen verdubbelen we het doel. 'Je bent gek', zeiden ze, 'dat kan helemaal niet'. Het kan wel, zei ik, en ik zal jullie agressief belonen. Vergeet één maand je vrouw. Vergeet je kinderen, vergeet alles. Werk dag en nacht, rijd desnoods naar Timboektoe. Daarna mag je met vakantie.


'Een van de verkopers weigerde; hij wilde gewoon om vijf uur naar zijn vrouw toe. Een ander hield het twee weken vol, maar kreeg ruzie met zijn vrouw omdat hij steeds laat thuis was. De andere twee hadden na een maand inderdaad hun omzet verdubbeld. Ik organiseerde een cocktailfeestje en nam de twee mee naar buiten. Daar stonden twee zwarte BMW's. 'Dit is jullie cadeau', zei ik.


'Je moet soms de grenzen oprekken, iets bovenmenselijks van jezelf eisen. Nederland heeft ook te weinig rolmodellen. Joop van den Ende, John de Mol, TomTom: de succesverhalen zijn er, maar te weinig; in New York staat elke week een nieuwe TomTom op.


'Aan de andere kant biedt Nederland een geweldig milieu om te slagen. Nederlanders zijn goed opgeleid, eerlijk en open. In Duitsland wil iedereen dat je Duits wordt. Wie in Frankrijk niet Frans met de Fransen is, kan het vergeten. Maar hier voelde ik me meteen welkom. 'Waar kom je vandaan? O, India, vertel!' Fascinerend, die open cultuur. Er is veel intelligentie en zakengevoel hier, vandaar de vele goede Nederlandse handelaren. Maar de honger ontbreekt om meer te zijn dan dat.'


R


Hoe goed is... de ondernemer?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden