NieuwsOnderzoek SCP

Nederlander blijkt minder wars van globalisering dan voorheen

Immigratie en internationale concurrentie veroorzaken stress en huiver, maar daartegenover staat een Nederlandse trots die minstens net zo sterk is. Die twee tegenpolen leiden ertoe dat de meeste Nederlanders ‘meestribbelen’ met de globalisering, heeft het SCP uitgezocht: de meerderheid staat er positief tegenover.

null Beeld Getty
Beeld Getty

Nederlanders staan in meerderheid positief ten opzichte van globalisering. In april 2020 vond slechts 13 procent dat ‘mensen zoals ik’ vooral nadelen ondervinden van open grenzen. Daarmee oordelen Nederlanders positiever over globalisering dan in 2015 (28 procent negatief) en 2008 (18 procent).

Dat staat in het rapport Dealen met de grote wereld van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat vandaag verschijnt. Het rapport relativeert de veel gehoorde gedachte dat Nederland steeds meer in zichzelf gekeerd raakt. Er zijn inderdaad zorgen over immigratie en afnemende bestaanszekerheid, constateert het SCP, vooral bij lager opgeleiden. Toch keert Nederland zich niet van de wereld af. Aan de hand van een aantal actuele problemen, zoals klimaat en vluchtelingen, komt het SCP tot de conclusie dat 60 procent van de bevolking ‘mondiaal’ georiënteerd is en 15 procent ‘nationaal’. De rest zit er tussenin. Ook de steun voor de Europese Unie is groot, zij het ‘meer bij gebrek aan een alternatief dan uit enthousiasme’.

‘Verliezers’

De opmars van het populisme in Nederland en andere landen is vaak verklaard als een opstand van de ‘verliezers’ van de globalisering. Volgens het SCP is het echter moeilijk een scherpe lijn te trekken tussen winnaars en verliezers. Van de hoger opgeleiden vindt 16 procent dat anderen meer van open grenzen profiteren dan hijzelf. Van de lager opgeleiden is dat 23 procent. Lager opgeleiden rapporteren vaker negatieve ervaringen met globalisering, bijvoorbeeld concurrentie van immigranten op de arbeids- of woningmarkt. Maar het zijn vooral hoger opgeleiden die lager opgeleiden vaak als ‘verliezers’ beschouwen, constateert het SCP. Lager opgeleiden zelf doen dat doorgaans niet.

Dat komt niet alleen doordat de meeste mensen zichzelf niet graag als verliezer zien, maar ook doordat de werkelijkheid complexer is dan een simpele tegenstelling tussen winnaars en verliezers suggereert. Lager opgeleiden ‘hebben duidelijk de nadelen van open grenzen voor ogen, maar ze weten – en willen dat ook delen – dat ze er voor hun eigen baan en welvaart en ook voor de collectieve welvaart van afhankelijk zijn’, aldus de auteurs van het SCP-rapport.

Trots en stress

Uit focusgroepen met ‘gewone’ werknemers van internationaal opererende bedrijven rijst een genuanceerd beeld. Trots en stress bestaan naast elkaar. ‘Trots op Nederland als een serieuze speler op het internationale toneel, trots op het eigen bedrijf dat zich staande weet te houden, tegelijk met de stress over de competitie die de lonen drukt, over de schijnbaar permanente instroom van nieuwkomers die het gevolg lijkt te zijn van open grenzen.’

Het Planbureau kenschetst deze houding als een ‘meestribbelen’ met de globalisering. Volgens de onderzoekers komt weerzin tegen globalisering niet zozeer voort uit direct ervaren persoonlijk nadeel, maar veel meer uit zorg voor de gemeenschap die verandert door immigratie en door toenemende concurrentie op de arbeidsmarkt, waarbij de belofte van vooruitgang gebroken is en de natiestaat minder dan voorheen bescherming kan bieden. Hierdoor kan het draagvlak voor globalisering verder onder druk komen te staan, constateert het SCP, ook al hebben de meeste Nederlanders zich niet afgekeerd van de wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden