Nederlander beschuldigd van ondergang topschool in Kosovo

In Kosovo is een prestigieus onderwijsproject, gefinancierd met miljoenen euro's ontwikkelingshulp, ten onder gegaan. De topschool is gesloten, de docenten ontslagen en de studenten vrezen dat hun diploma waardeloos is. Ze beschuldigen de Nederlandse directeur ervan de school in de afgrond te hebben gestort.

AMSTERDAM - In september 2005 werd het Kosovo Instituut voor Journalistiek en Communicatie (KIJAC) opgericht. De school bood een hoogstaande masteropleiding voor journalisten aan, een aanwinst in een land waar onafhankelijke media in de verdrukking zitten.


KIJAC moest een topopleiding worden. Kosten noch moeite werden gespaard. Het schoolgebouw werd ingericht met de allernieuwste apparatuur, buitenlandse experts werden uitgenodigd als gastdocent. 'Het was een meesterwerk', zegt Agon Fehmiu die afgelopen mei aan KIJAC afstudeerde. 'De werkomstandigheden waren fantastisch. Voor journalisten was het een van de beste programma's op de Balkan.'


KIJAC werd opgericht door Gimlekollen, een Noorse school voor journalistiek die vanuit een christelijke visie onderwijsprojecten in ontwikkelingslanden opzet. Het budget - 6 tot 7 miljoen euro - kwam van het Noorse ministerie van Buitenlandse Zaken. Als directeur werd een Nederlander aangesteld: Willem Houwen, die als media-adviseur van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) al in Kosovo werkte. Hij had het idee voor KIJAC bedacht en het contact met Gimlekollen gelegd.


De school trok vooraanstaande studenten aan. Bekende Kosovaarse journalisten of woordvoerders van ministers wilden zich academisch verdiepen, of wilden een masterdiploma halen om meer te verdienen. 'De kwaliteit van het onderwijs was heel hoog', zegt Abit Hoxha, die na zijn afstuderen in 2007 communicatieadviseur werd op het ministerie van Binnenlandse Zaken. 'Los van de problemen die later opdoken, was ik als student ontzettend tevreden.'


De problemen beginnen eind 2010. Het Noorse ministerie van Buitenlandse Zaken krijgt berichten van Kosovaarse studenten over financiële wantoestanden bij KIJAC en over het ontbreken van een formele accreditatie voor de opleiding. 'We namen die beschuldigingen heel ernstig', zegt Jens Erik Grondahl, senior adviseur van het ministerie. 'We zijn een onderzoek begonnen en hebben alle financiële bijdragen bevroren tot alles boven water was.'


Zonder de financiële steun uit Noorwegen kan KIJAC niet overleven. Begin 2011 sluit de school zijn deuren. De studenten krijgen onderdak op een andere universiteit in de Kosovaarse hoofdstad Pristina, waar ze hun scripties kunnen afwerken en kunnen afstuderen.


Van fraude vindt het ministerie geen bewijs, maar wel wordt duidelijk dat KIJAC inderdaad geen accreditatie heeft. De diploma's van KIJAC zijn waardeloze stukjes papier, die nergens worden erkend. Hun loonsverhoging kunnen de studenten vergeten, net als de mogelijkheid om te promoveren. Twee studenten zien een baan aan hun neus voorbijgaan door twijfels over de waarde van hun diploma.


Maar waarom heeft een instelling, die door iedereen als een topopleiding wordt geroemd, geen accreditatie? Studenten en werknemers van KIJAC houden de Nederlandse directeur Willem Houwen daarvoor verantwoordelijk. Volgens hen raakte hij verstrikt in een web van leugens.


Als directeur was Houwen de facto verantwoordelijk voor het aanvragen van een accreditatie. Zeker na 2008, als Kosovo onafhankelijk wordt en het Kosovo Accreditatie Agentschap (KAA) wordt opgericht, is over de noodzaak van zo'n accreditatie geen twijfel mogelijk.


In zijn correspondentie met de raad van toezicht van KIJAC beweert de 51-jarige Houwen dat hij twee keer een aanvraag bij het KAA heeft ingediend, maar dat die telkens is afgewezen. Het KAA ontkent ooit een aanvraag te hebben gekregen, en ondertussen geeft Houwen ook toe dat de aanvragen nooit zijn ingediend.


In een telefoongesprek met de Volkskrant zegt Houwen dat een accreditatie-aanvraag geen zin had omdat KIJAC geen partnerinstellling in Kosovo had, zoals aanvankelijk wel de bedoeling was geweest. Met de jaarlijkse subsidie uit Noorwegen had KIJAC volgens hem onvoldoende financiële duurzaamheid om een accreditatie van het KAA te krijgen.


Hij geeft de Kosovaarse autoriteiten de schuld van de problemen. Die hadden in 2005 beloofd een Kosovaarse partnerinstelling voor KIJAC te zoeken, maar kwamen hun belofte niet na.


De directrice van het KAA, Ferdije Etemi, noemt Houwens uitleg belachelijk. 'KIJAC was goed voorzien van fondsen', zegt Etemi. 'Dat die van één donor komen, is voor ons geen enkel probleem. Wij hebben nooit gezegd dat KIJAC voor een accreditatie meer financiering of een partner nodig had.'


Volgens studenten en werknemers van KIJAC stelde Houwen de accreditatie-aanvraag in werkelijkheid uit omwille van een leugen in zijn curriculum vitae. In tegenstelling tot wat op zijn cv staat, heeft Houwen zijn promotie aan de Universiteit van Amsterdam niet afgemaakt. Bij een accredatieprocedure zou hij zijn doctorstitel moeten voorleggen en zou zijn leugen aan het licht komen.


'Als hij door zo'n procedure was gegaan, was zijn bedrog zeker ontdekt', zegt Agon Fehmiu. 'Daarom heeft hij de accredidatie voortdurend uitgesteld.' Een tweede student en een naaste medewerker van Houwen, die beiden anoniem willen blijven, bevestigen dit.


Houwen geeft de leugen op zijn cv toe, maar ontkent dat dit de reden was om de accreditatie-aanvraag uit te stellen. 'Dat heeft absoluut geen rol gespeeld', zegt hij. Volgens hem was een doctorstitel bovendien geen vereiste om directeur van KIJAC te worden, iets wat door de raad van toezicht wordt tegengesproken.


De Kosovaarse studenten en werknemers van KIJAC vermoeden dat Houwen over zijn cv loog uit financi-ele motieven. Ze hebben inzage gehad in Houwens salarisstrook en zeggen dat hij maandelijks 11.000 euro verdiende. Een vergoeding voor zijn appartement in Pristina én voor zijn appartement bij het Amsterdamse Vondelpark waren daarin inbegrepen.


'We waren geshockeerd toen we zijn salaris ontdekten', zegt de medewerker van Houwen. 'Het is evenveel als wat twintig lokale werknemers van KIJAC kregen.' Agon Fehmiu is er woedend over: 'Houwen heeft het accreditatieproces uitgesteld voor zijn persoonlijk gewin.'


Zelf zegt Houwen dat hij 4.300 euro netto verdiende, inclusief toeslagen. Volgens Kare Melhus van de raad van toezicht van KIJAC lag dat bedrag veel hoger. Voor zijn appartement in Amsterdam alleen al kreeg Houwen volgens Melhus 3.000 euro.


Het tragische is dat Houwen volgens betrokkenen wel goed werk leverde, maar het niet kon laten een loopje te nemen met de waarheid. 'We hadden snel door dat hij over van alles loog', zegt zijn naaste medewerker. 'Dan vertelde hij waar hij allemaal geweest was en wie hij allemaal kende en bleek dat vaak niet te kloppen. We maakten er achter zijn rug grapjes over. We hadden geen idee dat hij ook over ergere dingen loog.'


In februari 2011 nam Houwen ontslag bij KIJAC en keerde hij terug naar Nederland. Naar eigen zeggen had zijn ontslag niets te maken met de leugen op zijn cv. Ook dit wordt door Kare Melhus van de Raad van Toezicht tegengesproken.


De Noorse Melhus, die KIJAC hielp opzetten, voelt zich 'misleid' en 'ontgoocheld'. 'Ik had geen enkele reden om Willem niet te vertrouwen. Hij was een harde werker. Maar nu weet ik niet wat er nog waar is van alles wat hij vertelde.'


Melhus probeert te redden wat er nog te redden valt van KIJAC. Hij is in overleg met het Kosovaarse KAA over hoe ze de diploma's van de studenten kunnen opwaarderen. Via een omweg kunnen de diploma's misschien nog 'gevalideerd' worden in plaats van 'geaccrediteerd', waardoor ze in Kosovo toch erkend zouden worden. De procedure sleept zich al maanden voort.


Ook hebben de Noren een andere universiteit in Pristina bereid gevonden een deel van het curriculum van KIJAC over te nemen, maar dan wel onder een andere naam. Melhus: 'De naam KIJAC willen we niet meer gebruiken, na alle problemen en Willem Houwens escapades.' De topschool KIJAC is voorgoed verleden tijd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden