Nederland ziet gasbaten afnemen

Doordat de koppeling met de olieprijs wordt losgelaten, dalen de inkomsten uit aardgas, zegt Lankhorst. Zijn bedrijf GasTerra moet het gas zo goed mogelijk te gelde maken.

Het aardgas levert Nederland verhoudingsgewijs miljarden minder op, nu de koppeling met de olieprijs steeds meer wordt losgelaten. 'De inkomsten zouden behoorlijk wat groter zijn geweest', zegt bestuursvoorzitter Gert-Jan Lankhorst van de nationale aardgasverkoper GasTerra. 'Aan de andere kant: de consument profiteert daarvan.'


De exacte opbrengsten voor de Nederlandse staat worden pas over een paar maanden bekend, maar een goede indicatie geven de jaarcijfers van GasTerra, die vandaag worden gepresenteerd. De omzet over 2011 bedroeg iets meer dan 21 miljard euro. Dat betekent, gebaseerd op voorgaande jaren, dat Nederland tussen 10- en 11 miljard euro aan het aardgas heeft verdiend.


Dat is zo'n anderhalf miljard meer dan een jaar eerder, maar rond 2 miljard euro minder dan in het recordjaar 2008. Terwijl de gemiddelde olieprijs nog nooit zo hoog was als afgelopen jaar - wat vroeger altijd een goede indicator was van de gasopbrengsten.


Er wordt tegenwoordig continu met afnemers heronderhandeld over contracten, zegt Lankhorst, omdat ze het gas goedkoper willen hebben. Het is de taak van zijn bedrijf, GasTerra, om het Nederlandse aardgas zo goed mogelijk te gelde te maken. 'Voor de liberalisering onderhandelden we eens in de drie jaar. Nu zitten we voortdurend om de tafel.'


Is dat een tegenvaller voor de schatkist?

'Er was al rekening mee gehouden. De begrote baten kloppen aardig.'


Maar Nederland was beter af geweest als de gasprijs dus nog aan de olieprijs was gekoppeld?

'Dan hadden de inkomsten behoorlijk wat groter kunnen zijn. Door de ontkoppeling zit er 10 cent verschil tussen wat het gas nu oplevert en zou hebben opgeleverd. Per kubieke meter. We hebben afgelopen jaar 29 miljard kubieke meter via de TTF verkocht, dus reken maar uit hoeveel omzet dat scheelt. Maar de gasrekening voor de consument zou dan ook hoger zijn geweest.'


Energiemaatschappijen verwijzen nog steeds naar de olieprijs, als ze aan consumenten vertellen waarom ze de aardgasprijs verhogen.

'Er is geen gasleverancier in Nederland die nog aan de olieprijzen vastzit.'


Hoe komt de gasprijs dan tot stand?

'Vroeger was het overzichtelijk. We hadden drie- tot vierhonderd klanten in binnen- en buitenland, energiemaatschappijen als Eneco en Essent, die we via langjarige contracten aardgas verkochten op basis van de prijs van stookolie en gasolie. Die contracten hebben we nu veel minder. We verkopen het gas in plukjes, via losse deals, op de TTF, de Nederlandse virtuele marktplaats voor aardgas. Het is een kwestie van vraag en aanbod geworden.'


Nu pas?

'De effecten van de liberalisering van de gasmarkt ben je pas goed gaan zien door de crisis. De vraag is met een kleine 10 procent ingezakt, terwijl Europa juist had geanticipeerd op verdere groei. In de Verenigde Staten kwam daar grootschalige productie van schaliegas bij, dat voordien niet commercieel winbaar werd geacht. Dus zakte de prijs van aardgas stevig in. Dat is wel weer wat hersteld: de gasprijs is afgelopen jaar gestegen. Enigszins onverklaarbaar, want er is nog steeds een overschot.'


Merkt u die toegenomen concurrentie ook bij verkoop aan buitenlandse afnemers? Voor Nederland is het dan natuurlijk goed als het gas zo duur mogelijk verkocht wordt.

'Voor import en export hebben we nog steeds langetermijncontracten. Met prijzen die nog steeds worden bepaald door onder meer de olieprijs. Die bevatten echter heronderhandelingsclausules, die draaien om de vraag of de afgesproken gasprijs de huidige marktprijs reflecteert. Dus kijken de afnemers nu ook naar de prijs zoals die wordt betaald op hubs als de TTF. Zelf kijken wij vooral naar wat de uiteindelijke klant betaalt. Wij willen een eerlijk aandeel, een fair return. Dat zijn geen makkelijke onderhandelingen.'


In het jaarverslag spreekt u zelfs van een niet te kwantificeren risico.

'Het is niet mogelijk om een betrouwbare schatting van de uitkomst van die heronderhandelingen te maken.'


U bent ook importeur van gas, vooral uit Rusland. De Russen willen wel aan die oliekoppeling vasthouden.

'Dat lees ik ook.'


Maar u zit ook met ze rond de tafel.

'Ook dat zijn geen makkelijke onderhandelingen. Noch met de Russen, noch met de Noren, van wie wij ook veel kopen.'


Nog een bedreiging voor de Nederlandse gasbaten is dat de opbrengst van de kleine velden weer fors is gedaald, het afgelopen jaar.

'Dat is een punt van zorg. Er zit nog veel gas in die velden, genoeg om de winning tot 2030 op peil te houden. We moeten het voor de oliemaatschappijen aantrekkelijker maken dat gas eruit te blijven halen. Als we niets doen, halveert de opbrengst uit die velden de komende vijftien jaar. Zo loop je miljarden mis.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden