'Nederland wordt steeds lelijker'

Wat de ruimtelijke ordening betreft in Nederland, regeert de saaiheid.

Nederland begint meestal met een nieuwbouwwijk. Of je nu vanuit Duitsland of vanuit België komt, je ziet vrijwel direct aan de huizen waar de grens verloopt.

Nederland herken je aan de netheid en de eenvormigheid - product van enerzijds een centralistisch streven naar ordening en anderzijds de behoefte om het wonen voor grote groepen zo goedkoop mogelijk te houden.

Belgen bouwen ieder lukraak hun geheel eigen huis - en dat ziet er meestal niet uit, want over veel smaak beschikt de gemiddelde particuliere huizenbouwer aldaar niet. In Nederland zet de overheid een wijkje als geheel neer - en dat ziet er meestal ook niet geweldig uit, want over veel smaak beschikt de gemiddelde collectieve huizenbouwer alhier evenmin. Ginds regeert de rommeligheid, bij ons de saaiheid.

Grachtengordel
In enkele Nederlandse steden is daarom de laatste tijd geëxperimenteerd met meer individuele vrijheid voor de particulier. Dat komt inderdaad de variatie ten goede, maar niet altijd de samenhang. Alleen door tegelijk duidelijke kaderrichtlijnen te stellen, kan de overheid die gewenste stedebouwkundige samenhang bevorderen. Daarin lag ooit de kracht van de grachtengordel in Amsterdam: ieder bouwde er weliswaar voor zich, maar zeker niet voor zich lukraak.

Wat Nederland lang op België voor had, was vooral een traditie van ruimtelijke ordening. Daarmee kon de anders dreigende verpesting van het open landschap worden tegengegaan, dat in België door de eindeloze lintbebouwing grotendeels is dichtgeslibd.

Nederland had dat lang op België voor - nu niet meer. In het kader van de deregulering en de decentralisering is de ordening verloren gegaan, terwijl die in een overbevolkt land als het onze voor het doelmatig en zuinig gebruik van de ruimte noodzakelijk is. Die veelgesmade naoorlogse nieuwbouwwijken, die de enorme bevolkingsgroei moesten opvangen, waren namelijk wel redelijk compact.

Misverstand
Zij moesten dat ook zijn omdat die bevolkingsgroei inderdaad twee eeuwen lang enorm is geweest. Niet dankzij de migratie - een Wildersiaans misverstand - maar dankzij de procreatie, waarbij katholieken en gereformeerden nog enige decennia langer met grote gezinnen tegen elkaar op hebben geboden dan elders in Europa gangbaar was.

In SGP-kring weten ze overigens ook vandaag nog van wanten, wat verklaart dat die partij dankzij natuurlijke aanwas ondanks geloofsafval electoraal nauwelijks krimpt.

Toen in 1815 Willem I met het Verenigd Koninkrijk begon, waren er drie miljoen Belgen en twee miljoen Nederlanders. Het aantal Belgen bedraagt nu ruim tien miljoen - 3,5 keer zo veel. Het aantal Nederlanders is echter verachtvoudigd tot liefst zestien miljoen. Dat heeft geen enkel ander volk ons nagedaan; zo is het aantal Fransen in dezelfde tijd slechts ruim verdubbeld.

Fransen mogen dan de naam hebben grote versierders te zijn, vooral de Nederlanders blijken volstrekt ongeremd te hebben gecopuleerd. Gaat heen en vermenigvuldigt u - dat Goddelijk gebod uit Genesis 1:28 is nergens zo enthousiast opgevolgd als hier.

Ook het daaruit voortvloeiende gebod tot orde werd lang opgevolgd, wat leidde tot een vorm van ruimtelijke ordening waar Nederland, hoe overdreven netjes aangeharkt het soms ook wel eens kon lijken, best trots kon zijn.

Maar met de eenzijdige nadruk op economisch gewin is die verloren gegaan. In het kader van de interlokale beleidsconcurrentie heeft elke gemeente zijn eigen halflege kantoorpark langs de snelweg gecreëerd, waardoor tientallen vierkante kilometers groen tot beton zijn getransformeerd en het open landschap in de Randstad nagenoeg verdwenen is.

Het valt mij, elke keer als ik uit het buitenland terugkeer, nu vooral op hoe lelijk Nederland de afgelopen decennia geworden is. In Noorwegen en Zwitserland offeren ze één dal aan de industrie, en laten er vervolgens tien ongeschonden. Bij ons is van een dergelijke taakverdeling geen sprake meer: iedere gemeentebestuurder hoopt op grond van zijn eigen bedrijventerrein, dat zijn negorij in de vaart der volkeren opstuwen moet, straks aanspraak te kunnen maken op een naar hem vernoemd stoffig buurthuis of verlaten viaduct.

En Nederland zal in de toekomst nog lelijker worden, nu staatssecretaris Bleker massaal de natuur in de uitverkoop doet en na afloop van de kabinetsformatie het ministerie van VROM verdwenen bleek: gewoon opgeheven. Ook ruimtelijke ordening behoort namelijk volgens rancuneus Rutterechts tot de linkse hobby's die het bedrijfsleven frustreren en Ingrids Henk maar hinderen bij het ongeremd asfalteren. Vrijheid, blijheid!

Stofwolken
Zelfs voormalige VVD-ministers als Nijpels en Winsemius betoonden zich, toen de stofwolken van de formatie waren opgetrokken, over deze uitkomst geschokt. In een dichtbevolkt land als Nederland moet je de ruimte nu eenmaal ordenen om het nog een beetje leefbaar te houden.

Maar als bekend geldt voor deze coalitie van wellustige slopers van alles wat in decennia is opgebouwd, elke ervaringsdeskundige als een hopeloze mastodont.

Ruimtelijke ordening is lang als links paternalisme afgedaan. Inderdaad: er zit een stuk paternalisme in. Daar is ook niets op tegen. Wie daarop tegen is, moet ook het opvoeden van kinderen afschaffen. Dat is in Nederland overigens de afgelopen decennia inderdaad op grote schaal gebeurd. Wat dat betreft kan de Marokkaanse hangjeugd als uitstekend in het land van Henk en Ingrid ingeburgerd worden beschouwd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden