Nederland werkte mee aan uitlokking door VS, Kamer onjuist geïnformeerd

Toenmalig minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) heeft de Kamer onjuist en onvolledig geïnformeerd over een illegale Amerikaanse undercoveroperatie gericht tegen een Nederlandse oud-militair.

Tom Kreling en Huib Modderkolk
Ex-minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie na afloop van de laatste ministerraad voor het zomerreces in juli 2014. Beeld anp
Ex-minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie na afloop van de laatste ministerraad voor het zomerreces in juli 2014.Beeld anp

In februari 2014 schreef de minister de Kamer dat er geen aanwijzingen waren voor 'Amerikaanse undercoveroperaties op Nederlands grondgebied' tegen de man die via internet drugs verkocht. Daarvoor gaf Opstelten onder meer als reden dat Amerikaanse agenten geen rechtstreeks e-mailcontact hadden met de verdachte en dat de Nederlander niet de hoofdverdachte in het onderzoek was.

Jarenlang meegewerkt

Uit dossierstukken in het bezit van de Volkskrant blijkt dat Nederland al sinds 2009 weet dat verdachte Marc Willems de hoofdverdachte is in een Amerikaanse drugsonderzoek en dat de Amerikanen door middel van uitlokking - valse bestellingen van drugs - bewijs verzamelden. Dat staat in zeker tien rechtshulpverzoeken die naar het ministerie van Justitie zijn gestuurd. De Amerikanen wisten dat hij de drugs vanuit Nederland leverde omdat er een Nederlandse postzegel op de pakketjes zat en het retouradres ook in Nederland was. Ook hadden de drugsagenten rechtstreeks e-mailcontact met verdachte Willems, iets wat Opstelten ontkende. De Nederlandse politie werkte op verzoek van de Amerikanen jarenlang mee aan de operatie. Zijn thuistelefoon werd getapt, net als zijn mobiele telefoon en internettoegang. Ook surveilleerden Nederlandse agenten bij zijn huis in Lelystad.

Voor undercoveroperaties hadden de Amerikanen specifieke toestemming moeten vragen en krijgen van Nederland. Die toestemming ontbrak, hoewel Nederland diverse rechtshulpverzoeken kreeg met daarin nauwkeurig het doel van de Amerikaanse operatie.

De dealer die in de Amerikaanse val werd gelokt

Oud-militair Marc Willems boert goed met de verkoop van hasj, wiet en lsd via internet. Totdat hij wordt 'verraden' door zijn oude legermaatje - en wordt uitgeleverd aan de VS. 'Justitie had me gewoon hier moeten straffen.' Een reconstructie. (+)

Pseudokoop

Het ministerie van Veiligheid en Justitie stelt zich op het standpunt dat 'als een bestelling vanaf Amerikaans grondgebied wordt gedaan, betaling vanaf Amerikaans grondgebied plaatsvindt en de koopwaar in de Verenigde Staten wordt afgeleverd' er geen sprake is van 'pseudokoop op Nederlands grondgebied'. Een woordvoerder van de minister houdt vol dat 'van rechtstreeks contact met een Nederlandse leverancier geen sprake was'.

Tweede Kamerlid Van Nispen (SP) wil zo snel mogelijk opheldering van minister Van der Steur. 'Het lijkt er sterk op de antwoorden van de minister niet kloppen.' Van Nispen wil ook aandacht voor het bredere probleem van Amerikaanse undercoveroperaties. 'Het zou ontoelaatbaar zijn als blijkt dat Nederland een oogje dichtknijpt om de Amerikanen hun gang te laten gaan. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?'

VVD-Kamerlid Van Oosten wil niet ingaan op individuele zaken maar zegt in zijn algemeenheid niet tegen uitlokking als opsporingsmiddel te zijn. Zeker als het gaat om pogingen om iemand op 'heterdaad te betrappen'. D66-Kamerlid Judith Swinkels zegt dat de kwestie 'de vraag oproept of de bestaande regels voor dit soort internationale strafrechtelijke onderzoeken, nog wel volstaan'.

Arrestatie en uitlevering

In april 2012 werd Marc Willems op verzoek van de Amerikanen in Lelystad gearresteerd. Hij heeft zich op allerlei manieren verzet tegen uitlevering omdat hij in de Verenigde Staten levenslang kon krijgen, terwijl dat in Nederland maximaal zes jaar zou zijn. Zijn advocaat Bart Stapert heeft altijd betoogd dat de pseudo-aankopen volgens het Nederlands recht ontoelaatbaar waren.

De Hoge Raad heeft de uitlevering uiteindelijk toegestaan, maar toetste daarbij alleen de rechtmatigheid van het Amerikaanse uitleveringsverzoek en liet zich niet uit over uitlokking. Stapert: 'Dat betekent feitelijk dat Nederland Amerikaanse agenten een vrijbrief geeft om hier hun gang te gaan, inclusief methodes die wij illegaal vinden.'

Opstelten: 'DEA lokte niet in Nederland uit'

7 februari 2014: Amerikaanse drugsbestrijders zijn niet in Nederland actief geweest in het onderzoek naar de van onlinedrugshandel verdachte Nederlander Marc Willems. Dat schrijft minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) in antwoorden op Kamervragen.

In de VS

Stapert constateert dat het onmogelijk is de Amerikaanse uitlokking aanhangig te maken. 'Nederlandse rechters zeggen: ga maar klagen in de VS. Maar buitenlanders hebben daar nauwelijks de kans voor.' Als je als verdachte de opsporingsmogelijkheden laat toetsen, geef je daarmee per definitie de mogelijkheid van strafvermindering op. Hoe eerder je in de VS een schuldbekentenis doet en een voorstel accepteert, des te meer strafvermindering je krijgt. Hoe het bewijs verkregen is, wordt na het schikkingsvoorstel niet meer getoetst.

Willems ging akkoord met een voorstel van 17 jaar, dat uiteindelijk 10 jaar werd. Bijna twee jaar zat hij in Amerikaanse cellen voordat hij vorig jaar naar Nederland kwam om zijn straf uit te zitten. Vandaag zal de rechter in Lelystad bepalen hoe hoog zijn straf naar Nederlandse maatstaven is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden