Nederland wacht nachtmerrie in Sierra Leone

De Nederlandse ambassadeur bij de VN, Van Walsum, spoort de regering aan militairen te sturen naar Sierra Leone. Een nobele gedachte die verschrikkelijke gevolgen kan hebben....

Er is veel voor te zeggen om Nederland een grotere rol te laten spelen bij vredesmissies in Afrika. De VN dringen daarop aan omdat Nederland een relatief neutraal land is, zonder een recent koloniaal verleden zoals Groot-Brittannië, Frankrijk, Portugal en België. Bovendien heeft Nederland nog altijd een goede naam dankzij de ontwikkelingshulp en de bemoeienissen van Jan Pronk.

Bij waarnemersmissies in Afrika hebben de VN al eerder een voorkeur laten zien voor landen als Nederland en de Scandinavische landen. Die zien op hun beurt een kans om zich internationaal te laten zien. Ze leveren graag waarnemers bij verkiezingen. Tot nu toe mengden ze zich echter niet in gevaarlijke conflicten. Dat is precies wat in Sierra Leone wel zou gebeuren.

Nederland leverde al een bijdrage aan de VN-vredesmacht Unamsil in Sierra Leone. Toen was er een vredesakkoord en Unamsil zag toe op naleving daarvan. In de oostelijke plaats Kenema werd een stevige Limburger geplaatst, als verantwoordelijke voor de veiligheid van het VN-burgerpersoneel. Een leuke job, vond hijzelf. Totdat begin mei de rebellen van het RUF het land op zijn kop zetten.

Een eventuele Nederlandse bijdrage aan Unamsil krijgt te maken met drie grote problemen. De VN-macht kent nog steeds een onduidelijke structuur. Het gebied waarbinnen Nederlandse mariniers zouden gaan opereren is vaak uiterst onveilig. En over de aard en status van de Sierraleoonse autoriteiten voor welke de militairen de vrede zouden willen handhaven, bestaat verwarring.

Nu al kent Unamsil militairen van tientallen nationaliteiten. De bevelsstructuur is onder leiding van de Indiase generaal Jetley zeer zwak gebleken. De uitrusting van veel soldaten bleek zwaar tekort te schieten. De onderlinge communicatie was vaak een ramp. Dat alles is nog onvoldoende verbeterd.

Daar komt bij dat Unamsil gezelschap heeft gekregen van Britse elitetroepen, die eerst de eigen burgers kwamen evacueren, toen Unamsil rugdekking gingen bieden, vervolgens duidelijk maakten zich terug te trekken en nu toch, met een fregat voor de kust, paraat zijn.

De laatste versterkingen voor Unamsil moeten komen van militairen uit de West-Afrikaanse vredesmacht Ecomog, die eerder in het land actief was. In het verleden waren het met name de Nigeriaanse Ecomog-militairen die een eigen, zogeheten 'robuuste' opvatting van vredeshandhaving kenden, iets dat ook burgers het leven kostte. Onduidelijk is nog onder welk mandaat precies Ecomog ditmaal zal opereren.

Ambassadeur Van Walsum stelt in zijn telegram aan Van Aartsen dat Sierra Leone voor Nederlandse militairen binnenkort 'geen bijzonder risicovolle operatie meer is'. Daarmee geeft hij aan het terrein volstrekt niet te kennen. Niet alleen de diamantgebieden in het noordoosten van het land zijn gevaarlijk, zo is Unamsil-leden ook recentelijk vlak buiten de hoofdstad gebleken.

Dat de mariniers enkel zouden werken voor 'de consolidering van de regeringsmacht' is ook al niet waar. Wie heeft die regeringsmacht? Er is een tandeloze president, Tejan Kabbah. Er zijn kamajor milities, die tegen het RUF, maar niet per se vóór de regering vechten. En er zijn de regeringstroepen van Johnny Paul Koroma, een vroegere coupleider en strijdmakker van RUF-leider Foday Sankoh, die nu ineens weer tegen Sankoh is. De 'consolidering' van dit alles zal Nederlandse mariniers zwaar tegenvallen.

Hier doemt het Somalië-scenario op, de nachtmerrie van de Amerikanen. Die trokken begin jaren negentig opgewekt Somalië binnen, waar een onoverzichtelijke oorlog tussen clangebonden benden van krijgsheren had geleid tot een humanitaire ramp. Ze kwamen met indrukwekkend militair vertoon en werden vernederd door de krijgsheer Aidid met zijn lompenlegertje. Op de televisie verschenen de beelden van verminkte lijken van Amerikaanse soldaten die door de straten van de hoofdstad Mogadishu werden gesleept en het was in één klap afgelopen met de Amerikaanse animo om heldhaftig op te treden in Afrika.

Nergens in Afrika is het tot nu gelukt vrede af te dwingen. Frankrijk en België hebben in de afgelopen decennia herhaaldelijk met commando-eenheden ingegrepen, maar dat was altijd om westerlingen te evacueren en bevriende staatshoofden in het zadel te houden. Vredesmachten kunnen weinig. In Sierra Leone ging het al mis toen VN-militairen RUF-strijders in het diamantgebied wilden ontwapenen, zoals afgesproken.

De oude stelregel bij vredesmachten, dat ze alleen kans van slagen hebben als de vijandelijke partijen tot vrede hebben besloten, gaat nog altijd op. Zodra vredesmachten zich militair in de strijd mengen, krijgen ze een ander karakter: die van interventiemacht. Dat is gebeurd met Ecomog, die in Liberia en Sierra Leone oorlog voerde.

Die taak wil en kan Nederland niet op zich nemen. Het zou het ook onmogelijk maken om later nog als vredesmacht op te treden als er echt vrede is gesloten. Maar zover is het in Sierra Leone nog niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden