'Nederland voert mogelijk illegaal Brits diermeel door'

Nadat de Duitse minister Funke met de beschuldigende vinger wees, is Nederland in verband met de BSE-crisis nu ook van Franse kant in de beklaagdenbank gezet....

Van onze correspondent Martin Sommer

De onderzoeker, Xavier Delomez, maakte deel uit van de veterinaire recherche. In Frankrijk werd de import van Brits diermeel eind 1989 verboden. Maar sinds de gekkekoeienziekte om zich heen greep, zijn geruchten blijven aanhouden dat het goedkope Britse meel toch het land binnenkwam, met name via België.

In het proces-verbaal zegt de rechercheur: 'Onderzoek heeft geen illegale import van Brits diermeel aan het licht gebracht. Desondanks heb ik grote twijfel over de precieze herkomst van het meel dat door de Belgen en de Hollanders wordt verhandeld. Voor zover wij weten, verliep een groot deel van die import van België en Holland via een bedrijf in Genève.'

Tot 1988 stelde de internationale diermeelhandel niet veel voor. Nadat in dat jaar het verband tussen de consumptie van diermeel door runderen en BSE was vastgesteld, werd diermeelgebruik in het Verenigd Koninkrijk verboden.

Volgens het rapport van de parlementaire enquête die in Groot-Brittannië naar BSE werd ingesteld, werd vervolgens in 1989 en 1990 driemaal zoveel mogelijk besmet diermeel naar Europa geëxporteerd als in 1988, ongeveer dertigduizend ton per jaar. In juli 1990 meldde het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet dat er een verband bestond tussen BSE en de ziekte van Creuzfeldt-Jakob. Daarna liep de export van Brits diermeel naar EU-landen snel terug, om plaats te maken voor export naar niet-Europese landen.

David Goldwater, getuige namens het Britse productschap voor Graan en Veevoeder (Gafta), zei voor de Britse onderzoekscommissie dat de 'export van diermeel voornamelijk ging naar fabrikanten van concentraten (...), die dan opnieuw werden geëxporteerd vanuit hetzij België, hetzij Holland, hetzij Frankrijk naar het Midden-Oosten of Noord-Afrika'. Daarvan is in de statistieken van het Nederlandse CBS geen spoor terug te vinden.

De vraag die met name bij Franse boerenorganisaties leeft, is of de verschuiving in de export naar niet-EU-landen inderdaad heeft plaatsgevonden. Veel boeren die getroffen zijn door BSE en die zeggen van niets te weten, zeggen dat Brits diermeel onder valse vlag alsnog in Europa zijn weg naar de koeientrog heeft gevonden. De veterinaire rechercheur: 'Er bestaan geen wetenschappelijke technieken om te achterhalen waar diermeel is gefabriceerd.'

In 1996 stelde de Belgische parlementariër Olivier Deleuze een vraag aan de toenmalige minister van Landbouw, Karel Pinxten. Toen al gingen geruchten over illegale handel in Brits diermeel via België. De minister antwoordde op grond van de douanestatistieken dat de invoer van Brits en Iers diermeel in de gevoelige periode (1989, 1990 en 1991) juist heel beperkt was.

Le Monde vergeleek de Belgische douanecijfers met de Franse gegevens, en kwam tot opmerkelijke uitkomsten. Van 1986 tot 1993 komen de cijfers precies overeen. Maar vanaf dat jaar verklaart Frankrijk twee keer zoveel Belgisch diermeel te importeren, als de Belgen naar Frankrijk zeggen te hebben uitgevoerd. De Fransen kopen in die periode voor dertigduizend ton Belgisch diermeel dat klaarblijkelijk niet als Belgisch diermeel is verkocht.

In 1993 gaat de EU-markt open, de grenscontroles binnen de Unie worden afgeschaft. De douanestatistieken zijn vanaf dat moment afhankelijk van de verklaringen die handelspartners afgeven en niet langer van eigen controle-activiteiten.

Ook een vergelijking van Belgische gegevens met Nederlandse CBS-statistieken levert ongerijmdheden op. Nederland is zowel afnemer van Belgisch diermeel als leverancier aan België. Tot 1992 lopen de cijfers mooi in de pas. Daarna kloppen net als in Frankrijk de statistieken niet meer.

In 1993 zeggen de Belgen twintigduizend ton Nederlands diermeel te importeren, terwijl Nederland ruim 25 duizend ton exporteert. In 1994 krijgt België 21 duizend ton binnen, en voert Nederland tienduizend ton meer uit. Waar is die 15 duizend ton Nederlands diermeel gebleven die naar België werd uitgevoerd, maar die daar nooit is aangekomen?

Net als uit de Belgische gegevens, blijkt ook uit de Nederlandse cijfers niet dat er sinds de BSE-crisis in 1988 uitbrak veel meer Brits diermeel werd ingevoerd. Datzelfde geldt ook voor Franse douanepapieren. Toch schrijft de Britse enquêtecommissie in haar eindrapport dat 'de slachtafvalindustrie het verbod van juli 1988 deels overleefde doordat ze in staat was het gat in de markt via export te vullen. In 1988 bedroegen de exporten naar andere lidstaten (van de EU) 2,2 miljoen pond over een heel jaar. In het eerste kwartaal van 1989 was dat bedrag 1,9 miljoen pond.' Bijna een verviervoudiging dus.

Waar bleef dat Britse diermeel? Het Ierse diermeel daarentegen genoot plotseling met name in Nederland een opmerkelijke populariteit. Over de kritische periode 1990, 1991 en 1992 voerde Nederland zestigduizend ton Iers diermeel in, terwijl dat in de jaren daarvoor en daarna bij duizend à tweeduizend ton per jaar bleef steken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden