Nederland valt niet uit de toon met aantal ambtenaren

De VVD wil vooral het aantal bestuurders beperken. Maar van alle tijden is de roep om inkrimping van het ambtenarenapparaat....

Met de omvang van de rijksdienst in Nederland valt het eigenlijk wel mee, betoogde het ministerie van Financiën vorige maand in een opvallende notitie naar aanleiding van een oproep om het ambtenarenapparaat drastisch in te perken. Destijds was het de werkgeversvereniging VNO-NCW die voorstelde 40 duizend ambtenaren te ontslaan, wat 2 miljard euro zou opleveren.

‘Voor het maken van politieke keuzes is het belangrijk dat deze worden gebaseerd op de juiste feiten en gegevens’, waarschuwde het departement van minister Zalm, dat doorgaans graag bezuinigt.

Allereerst bestaat er niet zoiets als ‘de overheid’ waarin zomaar gesneden kan worden. Het gaat om een verzameling sectoren en instellingen waarvan functie en omvang vaak helemaal niet omstreden zijn. Ook de basisschool en het gemeenteapparaat van Schiermonnikoog zijn overheid.

Alles bij elkaar werken 950 duizend mensen bij het conglomeraat dat overheid heet. De rijksoverheid, met dertien ministeries en veertig agentschappen, heeft er daar slechts 120 duizend van in dienst. De ministeries van Justitie en Financiën zijn bij het rijk de grootste werkgevers, met elk ruim 30 duizend ambtenaren. Het vaak gehekelde ‘regelneven’-ministerie van Onderwijs is met minder dan drieduizend ambtenaren het één na kleinste departement.

Van de 120 duizend rijksambtenaren doet volgens Financiën het overgrote deel uitvoerend werk. Slechts 11 duizend worden ‘beleidsambtenaar’ genoemd. Vooral dit type ambtenaar moet het ontgelden. Beleidsambtenaren zijn de belangrijkste motor achter de ‘overdaad aan regels’ die slecht is voor de economie, constateerde vorig jaar ook de Raad van Economische Adviseurs (REA) in een advies aan het parlement. De economen suggereerden krachtige oplossingen, waaronder afschaffing van enkele ministeries.

De econoom Sylvester Eijffinger, tevens CDA-lid, was een van de opstellers van het advies. Hij is niet onder de indruk van de reactie van het ministerie van Financiën en noemt het onwaarschijnlijk dat er slechts 11 duizend beleidsambtenaren in den Haag en Zoetermeer zouden werken. ‘Ik kan ook berekeningen maken die 30 procent hoger uitkomen.’

Ook worden volgens Eijffinger de zelfstandige bestuursorganen van de overheid buiten de berekening gehouden, wat een geflatteerd beeld geeft. Dat onder de kabinetten-Balkenende drieduizend ambtenaren zijn verdwenen, acht hij in dit licht ‘een schamele prestatie’.

In Europese context is het Nederlands ambtenarenapparaat niet buitensporig groot, erkent de econoom. Ook Duitsland, Frankrijk, Italië en België hebben een groot ambtenarenapparaat. ‘Maar de Scandinavische landen doen het veel beter. In Denemarken heeft het ministerie van Onderwijs zeshonderd mensen in dienst.’

Econoom Xander den Uyl van de AbvaKabo, vindt de discussie over de ambtenarij populistisch. ‘Het overgrote deel doet uitvoerend werk, zoals bij de politie, in het leger en het gevangeniswezen. Dat werk staat niet ter discussie, neem ik aan. Als je wilt snijden in beleidsambtenaren, moet je er bij zeggen wat de overheid dan niet meer zal doen. Maar dat vertellen de politieke partijen niet.’

Ambtenaren voeren politieke wensen uit, zegt Den Uyl, en de samenleving komt steeds met nieuwe verlangens. ‘Het Kamerlid Nawijn zegt nu dat er geen nieuwe moskees meer mogen komen. Een belachelijk standpunt, maar goed. Als je het echt wilt, zal iemand het toch moeten controleren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden