Drie vragen

Nederland telt vaccinaties niet langer, maar schat ze. En dat gaat meteen al mis

Het ministerie van Volksgezondheid heeft maandag erkend dat er duizenden prikken dubbel zijn geteld. Door een nieuwe rekenmethode was het aantal inentingen plotseling met ruim 100 duizend gestegen tot 346 duizend. Maar nu blijkt dat zo’n 18 duizend vaccinaties twee keer zijn geteld. Drie vragen over deze – opnieuw – opvallende verschuiving.

Minister Hugo de Jonge assisteert bij het prikken in woonzorgcentrum WelThuis Buytenhaghe in Zoetermeer. Beeld BSR Agency
Minister Hugo de Jonge assisteert bij het prikken in woonzorgcentrum WelThuis Buytenhaghe in Zoetermeer.Beeld BSR Agency

Waar komt de verwarring vandaan?

Het gaat om het aantal prikken dat gezet is in de ziekenhuizen. Het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) vraagt elke dag bij alle ziekenhuizen hoeveel vaccinaties er die dag daadwerkelijk zijn gegeven. ‘Wij steken daar veel tijd in. Betrouwbare data vinden wij enorm belangrijk’, zegt de woordvoerder van de LNAZ.

De ziekenhuizen kwamen zo uit op 60 duizend vaccinaties tot aan zondag. Maar het ministerie kwam met de nieuwe rekenmethode uit op 80 duizend.

Die nieuwe methode was nodig, zegt een woordvoerder van minister De Jonge, omdat de rapportages over het aantal vaccinaties ‘veel vertraging opliepen’. Het ministerie en het RIVM weten hoeveel doosjes met prikken de deur uitgaan, en dat die binnen vier dagen gezet moeten worden. Trek daar vijf procent ‘spillage’ vanaf (‘een conservatieve schatting’, zegt de woordvoerder, ‘het daadwerkelijke percentage ligt op 3 procent’) en je weet het daadwerkelijke aantal prikken. ‘Die vaccins verdwijnen niet in de goot’, zegt een woordvoer van het RIVM, ‘die verdwijnen in een arm’.

Maar dat het LNAZ verkeerd of te traag rapporteerde, wil er bij het LNAZ niet in: ‘pertinent niet waar’. Wellicht, opperde de LNAZ-woordvoerder maandagochtend, heeft het ministerie de doses meegerekend die in de ziekenhuisapotheken zijn ontdooid voor de verpleeghuizen. ‘Maar die worden in de oudereninstellingen door ouderenzorgmedewerkers gezet. Niet bij ons.’

Dat bleek na een onderzoek van het ministerie inderdaad het geval. 17.500 prikken die aan de ziekenhuizen waren geleverd om daar te ontdooien, en vervolgens verder te vervoeren naar de ouderenzorginstellingen waren twee keer geteld. Die fout is nu rechtgezet, aldus het ministerie.

De nieuwe stand is 343.881 vaccinaties. De 17.500 dubbelgetelde zijn eraf gehaald, de zondag gezette prikken erbij gekomen. Vanaf nu, belooft het ministerie, worden ook de prikken uit het ziekenhuis niet langer geschat, maar gelden de cijfers van het LNAZ. De cijfers uit de verpleeghuizen zijn nog wel een schatting, vooral omdat er heel veel locaties zijn waar de gegevens vandaan moeten komen.

De nieuwe cijfers van het ministerie kwamen zondagmiddag als een grote verrassing voor de betrokken partijen in de zorg. Zowel Actiz, de branchevereniging voor ouderenzorginstellingen, als het LNAZ wist van niks. De media waren wel van tevoren ingelicht.

Waarom kwam er een nieuwe berekening?

De nieuwe schatting is moeilijk los te zien van de onvrede over het Nederlandse vaccinatiebeleid. Het ministerie hamert er al langer op dat Nederland de achterstand door de trage start nu aan het inlopen is. Afgelopen week 200 duizend prikken erbij, deze week nog eens 250 duizend. De nieuwe cijfers moesten dat beeld onderstrepen.

‘De stand van zaken 31 januari’, twitterde minister De Jonge dus zondagavond, zodra de nieuwe berekening online kwam, ‘346,790 prikken gezet’.

Zo moet het niet, zegt Casper Albers. Hij is hoogleraar toegepaste statistiek en datavisualisatie in Groningen. ‘Door zo’n specifiek getal door te geven, wek je de indruk dat dit ook echt gemeten is. Maar dat is het niet, het is een schatting. Dan moet je dat er ook bij elke uiting bijzetten, liefst met een onzekerheidsmarge.’ Nu is niet duidelijk of het ministerie er enkele honderden of enkele tienduizenden vaccinaties naast zit, zegt Albers.

Dat laatste bleek maandagmiddag zomaar het geval te kunnen zijn.

Hoe doen andere landen dit?

‘In de 80 seconden die u tot nu toe op deze website hebt doorgebracht, zijn in Duitsland – puur statistisch gezien – 54,3 mensen voorzien van een vaccinatiedosis.’ Het Duitse Impfdashboard is alles wat je van een Duits Impfdashboard mag verwachten. Mét vaccinatieklok en de resultaten van de dagelijkse tellingen.

Maar Duitsland staat hierin niet alleen, de meeste Europese landen schatten niet, maar tellen het aantal daadwerkelijk uitgevoerde vaccinaties. Veel landen houden daarnaast ook de cijfers bij per doelgroep, leeftijd en regio.

Zelfs Bulgarije, dat qua vaccinatietempo in de achterhoede zit, weet al wel de cijfers per regio, en hoeveel van de gevaccineerden een tweede dosis hebben gekregen. In Nederland is dit nog niet bekend.

Het RIVM werkt aan een systeem dat de data realtime laat binnenlopen. Over enkele weken, als dit systeem werkt is, kan het aantal gezette vaccinaties wederom een rare sprong laten zien, waarschuwt het instituut alvast.

Dit artikel is geactualiseerd nadat het ministerie de rekenfout had erkend.

Nieuws Nieuwe rekenmethode: aantal gezette vaccinaties in Nederland opeens 50 procent hoger

Analyse Nederland vaccineert traag. Hoe zetten we het prikprogramma in turbostand?

Nieuws De Jonge overschat hoeveelheid beschikbare vaccins (en dat had hij kunnen weten)

Overzicht Ook in andere EU-landen is er onvrede over het tempo van de coronavaccinaties

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden