Nieuws Wetenschap

Nederland stapt uit internationale wetenschappelijke organisatie IIASA: ‘Heel onfortuinlijk’

Nederland zegt vanaf 1 januari 2019 zijn lidmaatschap op van het International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA). De onderzoeksorganisatie werd tijdens de Koude Oorlog opgericht om samenwerking tussen Oost en West te bevorderen.

Het ondertekenen van de oprichtingsakte van de IIASA in 1972 door Amerikaanse president Johnson en Sovjet-premier Kosygin. Beeld IIASA

Zelfs in het hart van de Koude Oorlog was het instituut een baken van internationale wetenschappelijke samenwerking, maar Nederland vindt het nu welletjes geweest. De Nederlandse onderzoeksfinancier NWO stapt uit het IIASA. De Amerikaanse president Lyndon Johnson en Sovjet-premier Aleksej Kosygin waren ten tijde van de oprichting in 1972 de belangrijkste pleitbezorgers. Nederland was sinds 1977 lid.

Dat Nederland er nu uitstapt is een pijnlijk besluit, vindt Rik Leemans, verbonden aan de universiteit van Wageningen en voormalig IIASA-commissielid. ‘In de huidige wereld, met mensen als Trump en Poetin, is internationale samenwerking nog steeds enorm belangrijk.’

Het besluit tot opzegging viel na een interne evaluatie van nationaal onderzoeksfinancier NWO, die het IIASA-lidmaatschap betaalde. ‘Het bleek  moeilijk om de toegevoegde waarde van het instituut concreet te maken’, zegt NWO-woordvoerder Olivier Morot. Bovendien overlappen de doelstellingen van het IIASA met een deel van NWO’s eigen Nationale Wetenschapsagenda.

700 duizend euro per jaar

NWO bespaart met de opzegging 700 duizend euro lidmaatschapsgeld per jaar. Daarnaast betaalde men maximaal viermaal per jaar 4.500 euro vergoeding voor reis- en verblijfskosten voor Nederlandse deelnemers aan het zogeheten Young Scientists Summer Program.

Waarnemend directeur Nebojsa Nakicenovic van IIASA noemt de Nederlandse beslissing ‘heel onfortuinlijk’. Met de opzegging verliest Nederland onder meer zijn plek in het IIASA-bestuur.

‘Johnson en Kosygin waren het over veel niet eens, maar wel over het feit dat wetenschap, technologie en innovatie enorm belangrijk zijn voor onze toekomst’, zegt Nakicenovic. Leemans herinnert zich nog hoe hij na het toetreden van Nederland ineens kon samenwerken met Sovjet-onderzoekers. ‘Hun andere manier van werken van dichtbij zien, was enorm leerzaam.’

Grensoverschrijdende vraagstukken

Na het einde van de Koude Oorlog zocht het instituut naar een nieuwe rol. ‘In 1995 besloten we dat we onze focus moesten verleggen naar de wereld als geheel’, zegt Nakicenovic. Het instituut ging zich toen richten op grensoverschrijdende wetenschappelijke vraagstukken zoals klimaatbeleid, bevolkingsgroei, energietransitie en migratie.

Het instituut beheert tegenwoordig onder meer de onderzoeksgegevens van het VN-klimaatpanel IPCC. Aangesloten onderzoekers schreven bovendien actief mee aan de klimaatrapporten van het panel. ‘We hebben meer auteurs in IPCC-rapporten dan sommige landen’, zegt Nakicenovic.

Het IIASA financierde in 2017 17 miljoen euro wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast faciliteert het internationale samenwerking, onder meer door bijeenkomsten en summer schools. Volgens Leemans is het vooral daarom jammer dat Nederland niet langer deelneemt. ‘Ik ben mijn carrière ooit begonnen bij het young scientist summer program’, zegt hij. ‘Het netwerk dat ik daar opbouwde, beschouw ik als belangrijk fundament onder mijn carrière.’

Geen voorwaarde

Overigens is lidmaatschap geen voorwaarde voor samenwerking met het IIASA. NWO noemt dat zelfs als één van de redenen om het lidmaatschap nu te beëindigen. ‘Dit besluit heeft geen invloed op Nederlandse onderzoekers’, zegt Morot. Nakicenovic bevestigt dat al hun bijeenkomsten publiek toegankelijk zijn, al genieten leden wel de voorkeur. ‘Bovendien zal men in sommige gevallen nu wel zelf de financiering rond moeten krijgen.’

Aanvullingen & verbeteringen

In een eerdere versie van dit artikel stond dat het IIASA zelf geen onderzoek financiert. Dat is wel het geval.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden